Aslı Aydıntaşbaş: Yeni dünya düzeni pazarlığında Türkiye’de demokrasi de masada olacak mı?

Gazeteci Aslı Aydıntaşbaş Türkiye’nin Ukrayna ve Rusya ile ilişkilerini ve yeni dünya düzenindeki muhtemel yerini Washington Post’taki köşesinde değerlendirdi:

“Rusya’nın Ukrayna hakkındaki anlatısına kuşkuyla bakan bir sol muhalefet kanalında tanıklık etmemize rağmen, hükümet yanlısı medyadaki duygular daha az Batı karşıtı görünmüyor. Hükümet onaylı ana akım ağlardaki analistler, savaşı, egemen bir ulusa yasadışı bir saldırının aksine, NATO ile Rusya arasındaki bir hesaplaşma olarak ele aldı. Ve Volodymyr Zelenskiy ve Ukrayna halkı için çok fazla sempati varken, varsayılan pozisyon her şey için NATO’yu suçlamaktı.

Ayrıca şeytani Batı’nın Ukrayna’da kapana kısılmış Afrikalılara karşı nasıl ayrımcılık yaptığına veya Beyaz Ukraynalıları Suriyeli Müslümanlara tercih ettiğine dair pek çok manşet vardı. Mesaj açıktı: Rusya kötü ama Batı da kötü.

Bunların hiçbiri şaşırtıcı değil.

Türkiye 2. Dünya Savaşı’ndan bu yana transatlantik kampında ve 1952’den beri NATO üyesi olmasına rağmen, Türkiye’de katılım müzakerelerini yürüttüğü Avrupa Birliği dönemi hariç, Batı karşıtı duygular siyasi yelpazede hep yaygındı.. 2016’daki başarısız darbe girişimi her şeyi daha da kötüleştirdi. Resmi dilde de Batı karşıtlığını meşrulaştırıldı.

Buradaki ironi, Türkiye’nin Batı kampında olmasındadır. Rusya ile otoriter düşüşe ve son zamanlardaki flörtlerine rağmen, hala kritik bir NATO ülkesi ve Rusya ile karmaşık bir ilişkisi var.

Ayrıca, Ankara son zamanlarda NATO ile olan ilişkisini hızlandırdı ve Ukrayna’ya Türkiye’nin savunma sanayisinin baş tacı olan silahlı insansız hava araçları tedarik ediyor. Bu insansız hava araçları, Ukrayna ordusu tarafından geçtiğimiz hafta Rus ilerlemesini yavaşlatmak için etkili bir şekilde kullanıldı ve Ukrayna’nın işgalcilere karşı direncinin popüler bir sembolü haline geldi. Ankara ayrıca, Türk boğazlarındaki deniz trafiğini düzenleyen 1936 Montrö Sözleşmesi’nin savaş zamanı hükümlerini dayatarak Rus donanmasının Karadeniz’e daha fazla erişimini kısıtladı.

Öyleyse neden Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan “ne Ukrayna’dan ne de Rusya’dan vazgeçemeyiz” gibi şeyler söylüyor? Türkiye neden Rusya’nın Avrupa Konseyi’ndeki üyeliğini askıya alma kararında tarafsız kaldı, ancak Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda “Ukrayna’ya karşı saldırganlığı” kınayan bir karara destek verdi?

Türkiye’nin Rusya ile yaptığı dengeleme eyleminin merkezinde stratejik bir belirsizlik duygusu var gibi görünüyor. Türk karar vericiler, Suriye’yi kontrol eden, Kafkasya’daki askeri ayak izini genişleten ve şimdi Türkiye’nin Karadeniz’in kuzey kanadını ele geçirmekle tehdit eden revizyonist bir Rusya’dan kuşkusuz endişe duyuyorlar. 

Türkiye ve Rusya tarihi rakipler ve Libya ve Suriye’deki çatışmaların zıt taraflarında savaşıyorlar. Erdoğan’ın Rusya-romantizmi, iki yıl önce Suriye’nin İdlib kentinde Rus ve Suriye uçaklarının 34 Türk askerini öldürmesiyle bitti.. Şimdi Putin’in pervasızlığı tam olarak sahnede.

Ancak Türkiye, en azından Batı’dan gelen sağlam bir destek almadan Putin’i kızdırmak istemiyor.

Erdoğan, Türkiye’yi ekonomik ve stratejik olarak Rusya’ya karşı savunmasız hale getirdi ve Türkiye’nin Suriye’de faaliyet gösterme kabiliyetinin Putin’in rızasına dayandığını biliyor. Rus gazı, Rus turistler ve Rus yatırımları da var. Bu zaten rahatsız edici bir ilişkiyi Türkiye için sinir bozucu hale getirdi.

Üst düzey bir Türk yetkili bana, “Yeni bir soğuk savaş olacaksa, nerede durduğumuz konusunda hiçbir şüphe yok” dedi. Ancak bu yorumu ABD’nin Türkiye ve Erdoğan eleştirisinin rahatsız ediciliğini vurguladıktan sonra yaptı.

Tahminim, Erdoğan Batı’ya dönmek istiyor, ancak demokrasiler kulübüne geri dönmek zorunda değil. Biden yönetiminin sosyal mesafeye bir son vermesini istiyor, ancak ülke içindeki davranışını liderliğine meydan okunabilecek şekilde değiştirmek istemiyor.

Ama dünya düzeninin değişmekte olduğunu kesinlikle görebiliyor.

1945’te Türk liderler, Stalin’in Rusya’sından korktukları ve tarihin doğru tarafında yer almak istedikleri için Batı’ya demir attılar. Bu anlaşmanın bir parçası olarak dönemin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü çok partili sistemi ve Türkiye’nin transatlantik kurumlara girişini kabul etti. Sonuçta bunların hepsi Türkiye için iyi oldu.

Aynı ikilemle karşı karşıya kalan Erdoğan da benzer şekilde Türkiye için en iyi olanı yapmalı: Türkiye’yi demokrasiye ve transatlantik güvenlik düzenine geri götürmeli.. Ankara’nın izolasyonunu kırmak için atılacak küçük adımlarla yeni bir barış dönemi başlayabilir. Biden yönetimi ile S-400 füze savunma sistemi konusunda müzakerelerin açılması veya sivil toplum lideri Osman Kavala gibi sembolik isimlerin serbest bırakılması Washington ve Avrupa’da kapılar açacaktır.

Umarım hem Türkiye’nin liderleri hem de muhalefeti Batı’nın kendini yeniden inşa ettiğini anlar. Umarım Türkiye medyasındaki ahlaki kafa karışıklığına rağmen doğru tarafı seçecek kadar pragmatik olurlar. Ve umuyorum ki 1945’teki gibi Türkiye ile yapılacak büyük bir pazarlık demokrasiyi de içerecektir.

Çünkü Ankara’ya bunun alternatifi olarak Putin kalıyor ki ve bu kesinlikle güvenli değil.”