TRT’nin dizisi için çarpıcı analiz: ‘Asırlık Gece için satın alınmış kalabalık oluşturuldu’

TRT’nin 15 Temmuz için hazırladığı “Asırlık Gece” dizisinin sosyal medya kampanyası, gösterim ve etkileşim verileri üzerinden tartışmaya açıldı. Veri analisti Salih Taş yürüttüğü çalışmada kampanyaya ait 740 paylaşımı, 488 hesabı, 2 bin 631 yeniden paylaşım hesabını ve toplam 6 bin 32 paylaşım hareketini incelediğini açıkladı.

Taş, hesaplanabilir sosyal bilimler yöntemleriyle yürüttüğünü belirttiği analiz sonucunda kampanyanın geniş ve kendiliğinden gelişen bir toplumsal ilgiye dayanmadığını öne sürdü. Kampanyadaki gösterimlerin büyük bölümünün dizinin resmî hesabında toplandığını, paylaşımların önemli bir kısmının üç saatlik bir zaman aralığında yapıldığını ve bazı hesapların prömiyerden hemen önce açıldığını belirten Taş, ortaya çıkan tabloyu “satın alınmış bir kalabalık” olarak nitelendirdi.

3,7 milyon gösterimin yüzde 68,8’i tek hesaptan

Analize göre kampanya kapsamındaki paylaşımlar toplam 3 milyon 692 bin 191 gösterime ulaştı. Ancak bu gösterimlerin 2 milyon 538 bin 997’si, dizinin resmî X hesabı olan “@asirlikgecetrt” üzerinden geldi.

Buna göre kampanyanın toplam gösteriminin yüzde 68,8’i tek bir hesapta toplandı. Resmî hesap, incelenen 740 paylaşımın yalnızca 22’sini yapmasına rağmen toplam gösterimlerin yaklaşık yüzde 69’unu elde etti.

Başka bir ifadeyle paylaşımların yalnızca yüzde 3’ünü yapan hesap, toplam erişimin üçte ikisinden fazlasını oluşturdu. Taş, bu dağılımın kampanyanın geniş bir kullanıcı kitlesi tarafından taşınmadığını, erişimin büyük ölçüde merkezî bir hesapta yoğunlaştığını gösterdiğini savundu.

6 bin 810 takipçili hesaba 2,5 milyon gösterim

Analizde dikkat çekilen bir başka veri, dizinin resmî hesabının takipçi sayısı ile aldığı gösterim arasındaki fark oldu. Taş’ın aktardığına göre hesabın inceleme sırasında 6 bin 810 takipçisi bulunuyordu.

Hesabın 22 paylaşımı toplam 2,5 milyonun üzerinde gösterim aldı. Bu da paylaşım başına ortalama yaklaşık 115 bin gösterime karşılık geldi. Ortalama gösterim sayısı, hesabın takipçi sayısının yaklaşık 17 katına ulaştı.

Taş, bu büyüklükteki farkın yalnızca hesabın mevcut takipçileriyle açıklanamayacağını ileri sürdü. Gösterimlerin reklam veya sponsorlu içerik satın alınarak artırılmış olabileceğini belirten Taş, kampanyadaki yüksek erişimin önemli bölümünün organik kullanıcı ilgisinden değil, ücretli tanıtımdan kaynaklandığını savundu.

Bununla birlikte yalnızca dışarıdan görülebilen gösterim, beğeni ve paylaşım verileri, bir içeriğe kesin olarak ne kadar reklam bütçesi ayrıldığını ortaya koymuyor. Reklam satın alınıp alınmadığının ve erişimin hangi kaynaklardan geldiğinin kesin biçimde belirlenebilmesi için hesabın reklam paneli ile ayrıntılı trafik verilerinin incelenmesi gerekiyor.

Kaydetme işlemlerinin yüzde 77,7’si resmî hesapta

Taş’ın analizine göre kampanya paylaşımlarına yapılan kaydetme işlemlerinin yüzde 77,7’si de dizinin resmî hesabına ait içeriklerde gerçekleşti.

Kaydetme, kullanıcıların bir paylaşımı daha sonra yeniden görmek amacıyla işaretlemesini sağlayan bir özellik. Taş, reklam yoluyla kullanıcıların akışına çıkarılan içeriklerin doğrudan beğenilmese bile daha sonra incelenmek üzere kaydedilebildiğini belirterek bu veriyi ücretli erişim iddiasını destekleyen göstergelerden biri olarak yorumladı.

Ancak kaydetme davranışının tek başına reklam kullanımını kanıtlamadığı, içerikle ilgilenen kullanıcıların da paylaşımları daha sonra izlemek amacıyla kaydedebileceği belirtiliyor.

Paralı erişimde etkileşim oranı yüzde 0,85

Analizde, yüksek gösterime rağmen kullanıcıların içeriklere verdiği tepkinin sınırlı kaldığı da öne sürüldü. Taş, resmî hesap üzerinden sağlanan ve reklamla desteklendiğini düşündüğü erişimde etkileşim oranını yüzde 0,85 olarak hesapladı.

Organik olduğu değerlendirilen diğer paylaşımlardaki etkileşim oranı ise yüzde 1,99 olarak belirlendi. Buna göre organik erişim alan paylaşımlar, reklamla desteklendiği düşünülen içeriklere kıyasla yaklaşık 2,3 kat daha yüksek etkileşim üretti.

Etkileşim oranı, bir paylaşımı gören kullanıcıların ne kadarının beğeni, yorum veya yeniden paylaşım gibi bir işlem yaptığını gösteriyor. Yüksek gösterime karşı düşük etkileşim, içeriğin çok sayıda kullanıcıya ulaştığını ancak bu kişilerin büyük bölümünün paylaşım karşısında herhangi bir tepki vermediğini ortaya koyuyor.

Taş, bu farkı kampanyanın görünürlük satın aldığını ancak aynı ölçüde ilgi ve destek üretemediğini gösteren bir veri olarak değerlendirdi.

740 paylaşım, 488 hesap, 6 bin etkileşim: ‘Asırlık Gece’ kampanyasının anatomisi

Araştırmada paylaşımların zamansal dağılımı da incelendi. Buna göre 740 paylaşımın 498’i, 15 Temmuz akşamı Türkiye saatiyle 20.00 ile 23.00 arasında yapıldı.

Bu sayı, bütün paylaşımların yaklaşık yüzde 67’sine karşılık geliyor. Günün diğer saatlerinde ise paylaşım sayısının oldukça düşük kaldığı belirtildi. Taş’ın aktardığına göre gün boyunca yayın kuşağı dışındaki saatlerde yalnızca 10 paylaşım yapıldı.

Paylaşım trafiği dizinin yayına başladığı saatlerde keskin biçimde yükseldi, gece yarısından sonra ise hızla düştü. Taş, organik sosyal medya gündemlerinin çoğunlukla daha kademeli biçimde yükselip azaldığını, üç saatlik zaman diliminde görülen yoğunluğun eş zamanlı ve koordineli paylaşım yapıldığı şüphesini artırdığını belirtti.

Bununla birlikte televizyon programları, spor karşılaşmaları ve canlı yayınlar sırasında paylaşımların yayın saatlerinde yoğunlaşması olağan bir kullanıcı davranışı olarak da görülebiliyor. Bu nedenle zamansal yoğunluk, tek başına merkezî talimat verildiğini kanıtlamıyor. Ancak Taş, zaman dağılımını diğer hesap ve etkileşim verileriyle birlikte değerlendirdi.

Sıfır takipçili 83 hesap tespit edildi

Taş, kampanya paylaşımlarını yeniden yayımlayan 2 bin 631 hesabı da inceledi. Bu hesaplardan 83’ünün hiç takipçisi bulunmadığını belirtti.

Analizde, sıfır takipçili bazı hesapların kullanıcı adlarında benzer bir yapı bulunduğu ifade edildi. Örnek olarak “@Vedatengle6gqx”, “@TuncayGvend5aw”, “@RabiaTopalxfov”, “@Cemrez4lw” ve “@KenanZekidch8o” hesapları gösterildi.

Hesap isimlerinin ad ve soyadın ardından rastgele harf veya rakamlardan oluştuğuna dikkat çekildi. Taş, bu yapının X’in yeni kullanıcılar için otomatik olarak önerdiği kullanıcı adı biçimine benzediğini, hesap sahiplerinin önerilen isimleri değiştirmediğini savundu.

Otomatik oluşturulmuş görünen kullanıcı adları tek başına bir hesabın sahte olduğunu göstermiyor. Platforma yeni katılan kullanıcılar, sistemin önerdiği kullanıcı adını değiştirmeden de hesaplarını kullanabiliyor. Taş ise söz konusu hesapların kullanıcı adları dışında kayıt tarihleri, takipçi sayıları, profil bilgileri ve paylaşım geçmişlerinin de birbirine benzediğini belirtti.

Beş hesap 47 saat içinde açıldı

Taş, X’in uygulama programlama arayüzü üzerinden bazı hesapların açılış tarihlerini incelediğini açıkladı. Paylaşılan verilere göre “@TuncayGvend5aw” hesabı 5 Temmuz saat 18.04’te, “@KenanZekidch8o” hesabı 6 Temmuz saat 01.05’te açıldı.

“@Vedatengle6gqx” hesabının 6 Temmuz saat 22.37’de, “@Cemrez4lw” hesabının 7 Temmuz saat 06.03’te ve “@RabiaTopalxfov” hesabının ise 7 Temmuz saat 16.53’te oluşturulduğu belirtildi. Saatlerin eşgüdümlü evrensel zaman dilimine göre verildiği kaydedildi.

Böylece beş hesabın yaklaşık 47 saatlik bir zaman dilimi içinde açıldığı tespit edildi. Hesapların dizinin prömiyerinden yaklaşık 8 ila 10 gün önce oluşturulduğu belirtildi.

Taş, hesapların kısa süre içinde ve aynı kampanyaya yakın tarihlerde açılmasını seri üretim şüphesinin en önemli dayanaklarından biri olarak gösterdi.

Profillerde aynı özellikler

Analizde söz konusu hesapların profil yapılarında da büyük benzerlikler bulunduğu ifade edildi. Taş’ın aktardığına göre hesapların takipçisi ve takip ettiği kullanıcı bulunmuyordu. Hesaplarda beğeni ve medya paylaşımı da yer almıyordu.

Profillerin çoğunda 5 veya 6 paylaşım bulunduğu, kapak fotoğrafı kullanılmadığı ve doğrudan mesaj özelliğinin kapalı olduğu belirtildi. Buna karşılık şehir bilgisi ile hazır bir profil fotoğrafının hesaplara eklendiği kaydedildi.

Taş, bu özelliklerin yeni açılan ve belirli bir amaç doğrultusunda kullanılan hesapların ortak şablonuna benzediğini savundu.

Biyografilerde benzer ifadeler

Hesapların profil biyografilerindeki ifadeler de analizde yer aldı. “@Cemrez4lw” hesabının biyografisinde “esprisi bol bir gözlemci”, “@KenanZekidch8o” hesabında “gündemi sakin izleyen bir gözlemci” ve “@TuncayGvend5aw” hesabında “Gündemi sosyal bir gözle takip ediyor” ifadelerinin bulunduğu belirtildi.

“@Vedatengle6gqx” hesabının biyografisinde ise “Gündemi abartmadan, kahvesini yudumlarken okurum” ifadesinin yer aldığı aktarıldı.

Taş, biyografilerde “gündem”, “gözlemci” ve “takip etmek” gibi ortak kelime ve kalıpların kullanılmasını, metinlerin aynı sistem veya yapay zekâ aracı yardımıyla üretilmiş olabileceğine dair bir gösterge olarak değerlendirdi.

Ancak yalnızca benzer biyografi metinlerinden hareketle hesapların aynı kişi veya yapı tarafından oluşturulduğunu kesin biçimde belirlemek mümkün değil. Bunun için bağlantı kayıtları, cihaz bilgileri ve hesapları yöneten kişilere ilişkin platform içi verilere ihtiyaç bulunuyor.

Prömiyerden iki gün önce açılan hesap

Analizde, “@BYEKREMa58” adlı hesabın 13 Temmuz’da, dizinin prömiyerinden iki gün önce açıldığı belirtildi. Hesabın biyografisinde “Yeniyim burada, takip edin ülkemin güzel insanları” ifadesinin yer aldığı aktarıldı.

Taş, hesabın yeni açıldığını açıkça belirten biyografisi, düşük takipçi sayısı ve kampanya paylaşımlarını yeniden yayımlaması nedeniyle bu hesabı da şüpheli hesaplar arasında değerlendirdi.

En çok izlenen paylaşımı yeni hesaplar yeniden yayımladı

Taş, kampanyanın en fazla gösterim alan paylaşımını da ayrıca inceledi. Dizinin resmî hesabından 15 Temmuz saat 18.47’de yayımlanan paylaşımın 389 kez yeniden paylaşıldığı ve 778 bin gösterim aldığı belirtildi.

Bu paylaşımı yeniden yayımlayan hesaplar arasında “@BYEKREMa58” ve “@okur763422” hesaplarının da bulunduğu kaydedildi. Taş, söz konusu hesapların daha önce belirlenen seri üretim özelliklerini taşıdığını savundu.

Analize göre prömiyerden kısa süre önce açılan ve düşük etkinliğe sahip hesaplar, kampanyanın en yüksek gösterime ulaşan paylaşımının yayılmasına doğrudan katkıda bulundu.

Taş, bu verinin şüpheli hesaplarla resmî kampanya hesabı arasında doğrudan bir etkileşim bağlantısı kurduğunu belirtti. Ancak hesapların otomatik bot yazılımlarıyla mı yoksa gerçek kişiler tarafından mı yönetildiğinin yalnızca dışarıdan görülebilen verilerle kesinleştirilemeyeceği değerlendiriliyor.

İlk 20 hesabın yüzde 25’i 2026’da açıldı

Taş, en çok izlenen paylaşımı yeniden yayımlayan ilk 20 hesabı da inceledi. Buna göre bu hesapların yüzde 25’i 2026 yılı içinde açıldı.

Hesaplardan “@okaanulker”in 15 Temmuz’da, dizinin prömiyer günü oluşturulduğu belirtildi. Hesabın inceleme sırasında bir takipçisi ve üç paylaşımı bulunduğu kaydedildi.

“@mermgtv” adlı hesabın ise 8 Temmuz’da açıldığı aktarıldı. Taş, yeni açılan hesapların kampanyanın ilk aşamasında yoğun biçimde kullanıldığını ileri sürdü.

Repost yapan hesapların profili iki gün sonra değişti

Analizin en dikkat çekici bölümlerinden biri, paylaşımı yeniden yayımlayan hesapların zaman içindeki değişimine ilişkin oldu.

Taş, aynı paylaşımı 17 Temmuz’da yeniden incelediğinde yeniden paylaşım yapan hesapların önemli bölümünün 2009 ile 2011 yılları arasında açılmış, daha eski ve yerleşik hesaplardan oluştuğunu belirtti.

İlk saatlerde yeni ve düşük etkinlikli hesapların öne çıktığını, sonraki günlerde ise eski hesapların ağırlık kazandığını savunan Taş, bunu “ateşleme taktiği” olarak tanımladı.

Taş’a göre yeni veya sahte hesaplar bir paylaşımı ilk saatlerde hızla dolaşıma sokuyor. Algoritma, kısa sürede artan etkileşim nedeniyle içeriği daha fazla kullanıcıya gösteriyor. İçerik görünürlük kazandıktan sonra gerçek kullanıcıların da paylaşımı görmesi ve yeniden yayımlaması sağlanıyor.

Bu yöntemde sahte veya koordineli hesapların kampanyanın tamamını yürütmesi gerekmiyor. Hesaplar yalnızca ilk hareketi sağlayarak paylaşımın algoritmik biçimde büyümesine katkıda bulunuyor.

Gösterim eşitsizliğinde Gini katsayısı 0,92

Taş, gösterimlerin hesaplar arasında nasıl dağıldığını belirlemek amacıyla Gini katsayısını da hesapladı. Analize göre kampanyanın gösterim dağılımındaki Gini katsayısı 0,92 oldu.

Gini katsayısı genellikle gelir veya servet eşitsizliğini ölçmek için kullanılıyor. Katsayının sıfıra yakın olması dengeli bir dağılımı, bire yaklaşması ise yoğunlaşmanın çok yüksek olduğunu gösteriyor.

Kampanyada hesaplanan 0,92’lik değer, gösterimlerin çok dar bir hesap grubunda toplandığı anlamına geliyor. Taş, dünyadaki en yüksek gelir eşitsizliğine sahip ülkelerde bile Gini katsayısının yaklaşık 0,60 düzeyinde bulunduğunu belirterek kampanyadaki yoğunlaşmanın olağanüstü boyutta olduğunu savundu.

İlk 10 hesap gösterimlerin yüzde 87,6’sını aldı

Analize göre kampanyadaki ilk 10 hesap, toplam gösterimlerin yüzde 87,6’sını elde etti. Buna karşılık yüzlerce paylaşım oldukça düşük erişim ve etkileşim seviyesinde kaldı.

İncelenen 740 paylaşımın 198’i hiçbir etkileşim alamadı. Bu sayı bütün paylaşımların yaklaşık yüzde 27’sine karşılık geldi.

Ayrıca 138 paylaşımın 100 gösterimin altında kaldığı belirtildi. Böylece kampanyanın yüksek toplam gösterim sayısına rağmen paylaşımların önemli bölümünün çok sınırlı bir kullanıcı kitlesine ulaştığı ortaya konuldu.

Taş, bu verilerin kampanyanın geniş bir tabana yayılmadığını, görünürlüğün az sayıdaki hesap ile resmî hesaba ayrılan reklam bütçesinde toplandığını savundu.

Reklam çıkarıldığında 1,15 milyon gösterim kalıyor

Taş, dizinin resmî hesabından geldiğini ve reklamla desteklendiğini değerlendirdiği gösterimleri toplamdan çıkardığında kampanyanın yaklaşık 1,15 milyon organik gösterime gerilediğini belirtti.

Analize göre kampanyadaki tipik bir paylaşım yaklaşık 300 kullanıcıya ulaştı. Taş, bu sonucun milyonlarca euro bütçeli olduğu belirtilen bir yapım için sınırlı bir organik sosyal medya karşılığına işaret ettiğini savundu.

Üç aşamalı kampanya iddiası

Taş, araştırmasının sonucunda kampanyada üç ayrı katman bulunduğunu ileri sürdü.

Birinci katmanı, toplam gösterimlerin yaklaşık yüzde 69’unun dizinin resmî hesabında toplanması oluşturdu. Taş, bu erişimin önemli bölümünün reklam satın alımıyla sağlandığını değerlendirdi.

İkinci katmanı, paylaşımların yüzde 67’sinin 15 Temmuz akşamındaki üç saatlik yayın kuşağında yapılması oluşturdu. Taş, bu yoğunluğu eş zamanlı ve koordineli paylaşım yapıldığı iddiasına dayanak gösterdi.

Üçüncü katmanda ise prömiyerden günler önce açılan, takipçisi bulunmayan ve benzer profil özellikleri taşıyan hesapların kampanyanın en çok izlenen paylaşımını yeniden yayımladığı belirtildi.

Taş, bu üç veri grubunun birlikte değerlendirildiğinde reklam bütçesi, koordineli paylaşım ve sahte hesapların ilk etkileşimi oluşturduğu bir sosyal medya operasyonuna işaret ettiğini savundu.

Kesin sonuç için platform verileri gerekiyor

Taş’ın analizi, X üzerinden kamuya açık biçimde görülebilen hesap, paylaşım, gösterim ve etkileşim verilerine dayanıyor. Çalışma, kampanyadaki olağan dışı yoğunlaşmaları ve hesaplar arasındaki benzerlikleri ortaya koyuyor.

Ancak bir hesabın bot yazılımıyla mı yoksa gerçek bir kullanıcı tarafından mı yönetildiğinin kesin biçimde belirlenebilmesi için X’in elindeki cihaz, bağlantı, IP adresi ve hesap yönetim kayıtlarının incelenmesi gerekiyor.

Benzer biçimde gösterimlerin ne kadarının sponsorlu içerikten geldiğinin kesinleştirilebilmesi için reklam harcamaları ile kampanya panelindeki ayrıntılı trafik kaynaklarının açıklanması gerekiyor.

Bu nedenle analizdeki bulgular, sahte hesap ve koordineli kampanya iddialarını destekleyen göstergeler olarak değerlendiriliyor ancak bağımsız bir platform incelemesi olmadan kesin kanıt niteliği taşımıyor.

Kamu kaynağıyla yürütülen kampanya 

Taş, çalışmayı herhangi bir kişiyi hedef almak amacıyla değil, kamu kaynağı kullanılarak hazırlanan bir yapımın sosyal medya başarısının gerçek olup olmadığını incelemek için yaptığını belirtti.

Sosyal medyada trend olan içeriklerin kamuoyu üzerinde etkili olduğunu vurgulayan Taş, ücretli erişim veya sahte hesaplarla oluşturulan görünürlüğün gerçek halk ilgisi gibi sunulmasının kullanıcıların algısını etkileyebileceğine dikkat çekti.

Taş, analizde kullandığı grafikler, metodoloji ve hesap listelerini içeren ayrıntılı teknik raporu ayrıca yayımlayacağını açıkladı.

TRT veya dizinin yapımcıları, analizde dile getirilen reklam satın alımı, koordineli paylaşım ve sahte hesap kullanımına ilişkin iddialara henüz kamuoyuna yansıyan bir cevap vermedi.

Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***