UK’de geleneksel siyasi sistem çöküyor

Britanya’da iki partili geleneksel düzen artık açık biçimde çatırdıyor. Muhafazakâr Parti’nin 14 yıllık iktidarı ülkeye ağır bir ekonomik ve toplumsal fatura bıraktı; İşçi Partisi ise “değişim” vaadini kısa sürede tüketti. Keir Starmer, iktidarının daha ikinci yılı dolmadan seçmenin öfkesine çarptı. Mayıs 2026 yerel seçimleri, Reform UK’nin yükselişiyle merkez siyasetin çözüldüğünü gösterdi. Britanya siyaseti artık eski Labour-Tory hattına sığmayan, daha öfkeli ve parçalı bir döneme giriyor.

MAHMUT AKPINAR | YORUM

Muhafazakâr Parti döneminde (2010-2024) UK ekonomisi çok hızlı şekilde bozuldu, refah düzeyi düştü. Brexit kararı, arkasından yaşanan pandemi olumsuz tabloyu iyice hızlandırdı. Ekonomik kriz ve refah kaybı bütün Batı’da yaşansa da asırlarca dünyanın patronu olmuş, muazzam refaha ve zenginliğe ulaşmış Britanya halkı hayal kırıklığı yaşadı. Bunun sonucu olarak 2024 genel seçimlerinde 14 yıldır iktidarda olan Muhafazakâr Parti’yi ağır şekilde cezalandırdı.

2024 seçimlerine giderken Britanya seçmeni İşçi Partisi’ni başarılı bulduğu, büyük umut vadettiği için tercih etmedi. Muhafazakâr Parti’yi cezalandırmak istiyordu. Belki kötüye giden bazı şeyler değişir, yeni bir başlangıç olur diye İşçi Partisi’ne yöneldi. Ama İşçi Partisi iktidarı neredeyse 2 yılı doldurmasına rağmen ekonomide, sağlıkta, istihdamda… hemen hiçbir alanda dikkate değer gelişme olmadı. Aksine olumsuzluklar giderek derinleşiyor. Keir Starmer toplumun güvenini kazanamadı, güçlü bir performans ortaya koyamadı. Halk tarafından “silik ve yetersiz” olarak görülüyor. Starmer, sağ partilerin tehdidi ve yükselişi nedeniyle sol parti profilinden uzaklaştı. Neredeyse işçi ve göçmen düşmanı partiye dönüştü. Dolayısıyla klasik, kemikleşmiş İşçi Partisi tabanı ve seçmeni de partiden uzaklaştı.

Daha seçim üzerinden altı ay geçmeden İşçi Partisi iktidarı ve Starmer’ın liderliği sorgulanmaya başlamıştı. Seçmenler, “değişim” vaadine rağmen İşçi Partisi iktidarında somut iyileşme göremedi. Mayıs 2026 yerel seçimleri, İngiltere siyasetinde deprem etkisi yarattı. Yaklaşık 5.000 meclis üyeliği için oy kullanılan seçimlerde Labour yaklaşık 1.500 meclis üyesi kaybetti, Reform UK ise 1.400’den fazla sandalye kazandı. Muhafazakârlar da 400-500 arası koltuk kaptırdı. Liberal Demokratlar ve Yeşiller ise sınırlı da olsa kazanç sağladı. Bu sonuçlar, Britanya siyasetinde yüzyıllardır var olan iki partili sistemin çatırdadığını gösteriyor. Seçmen, iktidardaki İşçi Partisi’ne büyük kayıp yaşattı ama alternatif olması beklenen Muhafazakâr Parti’yi de cezalandırdı.

Ada’da uygulanan dar bölge sistemi nedeniyle 2024’te yüzde 33,7 oy alarak 650 sandalyenin 411’ini alıp iktidara gelen Starmer, sadece 22 ay sonra seçmenlerin öfkesine tosladı. Özellikle kuzeydeki geleneksel kalelerinde Reform’a karşı büyük kayıplar yaşadı.

Aşırı sağ söylemlere sahip Nigel Farage’ın ve göçmen/yabancı düşmanı partisi Reform UK’nin yükselişi, göç, ekonomi ve kültürel konulardaki memnuniyetsizliği yansıtıyor.

Bu sonuçlar Starmer’ın başbakanlığını doğrudan tehdit ediyor. Parti içinde istifa baskısı artıyor. Starmer direniyor ama yerel seçim sonuçları, yapılacak bir genel seçimde neler olacağının ipuçlarını veriyor. Anketler Reform’u yüzde 28’lerde, Labour ve Muhafazakârları yüzde 16-17’lerde gösteriyor. Eğer seçmen eğilimlerinde ciddi bir değişiklik olmazsa bu tablo, İşçi Partisi’nin iktidardan düşeceğini ama Muhafazakâr Parti’nin de iktidar olamayacağını gösteriyor. Reform UK’nin sağ ve popülist mesajları eski Labour ve Tory seçmenlerini etkiliyor. Zira Nigel Farage, bozulan ekonominin, düşen refahın sorumlusu olarak sürekli göçmenleri hedef gösteriyor. İşçi Partisi’nin sağa kayması nedeniyle duyarlı solcular ve gençler Yeşiller Partisi’ne yöneliyor. Liberal Demokratlar orta sınıftan oy kapıyor. İşçi Partisi ve Muhafazakâr Parti, her ikisi de merkezdeki yerlerini kaybediyor.

Öte yandan yerel seçim sonuçları İşçi Partisi içinde liderliğe yönelik mücadeleleri başlattı. Starmer’ın parti içi rakipleri arasında Angela Rayner, Wes Streeting, Rachel Reeves, Manchester Belediye Başkanı Andy Burnham gibi isimler öne çıkıyor.

Bu seçimler İngiltere siyaseti için bir kırılma noktası. İki partili düzen sarsılıyor, çok parçalı bir yapıya evriliyor. Her seçim bölgesinin bir milletvekili çıkardığı dar bölge sistemi, Reform’un ulusal sandalye kazanmasını zorlaştıracak olsa da yerel seçimlerde elde ettiği başarı, Nigel Farage ve partisinin popülerliğini artırdı ve bir momentum yarattı. Starmer eğer ekonomi ve göçte somut sonuçlar üretemezse koltuğu daha da sallanır, iktidar erken seçime zorlanabilir.

Önümüzdeki dönemde İngiltere, popülizmle merkez siyasetin mücadelesine sahne olacak. Seçmenler öfkeli ve değişim istiyor. Bu yerel sonuçlar, sadece bir uyarı değil, aynı zamanda yeni bir siyasi dönemin habercisi. Starmer’ın başarısızlığı, sadece kendi kariyerini değil, merkez solun geleceğini de tehlikeye atıyor. Reform’un yükselişi durdurulmazsa Britanya siyaseti iki partili geleneksel çizgiden çıkıp çok partili ve çok parçalı siyasete evrilir.

Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***