ROJİN MUKRİYAN | YORUM *
Rojhilat halkı (İranlı Kürtler) İran İslam Cumhuriyeti’nin kurulmasını en başından beri reddetti. 1979’da kurulmasından bu yana bu rejime karşı mücadele ediyor ve direniyorlar. Kürtlerin talebi nettir: Siyasi varlıklarının tanınmasını ve kabul edilmesini istiyorlar. Demokratik bir İran içinde kendi kaderlerini tayin etme hakkını talep ediyorlar. İran devleti şu anda demokratik değil; aksine ataerkil, teokratik ve otoriter bir rejimdir. Bu nedenle birçok Kürt rejim değişikliğini savunmaktadır.
Kürt halkı Kürdistan’ın farklı bölgelerinde savaşma ve direnme kapasitesini defalarca göstermiştir. İranlı Kürt güçleri de rejime meydan okuyabilecek kapasiteye ve siyasi iradeye sahiptir. Eğer ABD ve İsrail’in hedefi rejim değişikliği ise, bunun kara kuvvetleri gerektireceği açıktır ve burada Kürtler kilit bir rol oynayabilir. Kürt güçlerinin Rojhilat toplumu ile organik bir ilişkisi vardır. Ayrıca 2022’deki “Jin, Jiyan, Azadî” (Kadın, Yaşam, Özgürlük) hareketinde görüldüğü gibi, diğer Fars olmayan topluluklara da rejime meydan okuma konusunda ilham verebilirler.
Ancak bu tek başına yeterli değildir. Hava savunma sistemlerinin eksikliği nedeniyle rejim Kürt güçlerini hâlâ bastırabilecek kapasiteye sahiptir. İran’ın çok sayıda drone ve füze sistemi vardır ve bunlar Kürt bölgelerine kolayca ulaşabilir. Kürtlerin öldürülmesi çoğu zaman cezasızlıkla sonuçlanmıştır. İranlı Kürtler askeri desteğin yanı sıra ABD ve İsrail’den siyasi destek de talep etmektedir. Siyasi bir stratejiyle desteklenmeyen herhangi bir askeri hamle Kürt toplumu için felaket olabilir.
İsrail bir devlettir ve diğer tüm devletler gibi kendi çıkarlarını gözetir. Bu nedenle İsrail çoğu zaman Kürtleri gerçek bir ortak olarak değil, İran’a karşı bir kaldıraç olarak görmektedir. Ancak bu, Kürtlerin İsrail ile çalışmaktan kaçınması gerektiği anlamına gelmez. Kürtler de pragmatik bir yaklaşım benimseyerek bu tür iş birliklerini İran rejimine baskı yapmak için kullanabilir.
Kürdistan’ın her parçasındaki Kürtler öncelikle kendi bölgelerinin meseleleriyle ilgilenir. Ancak geçmişte gördüğümüz gibi gerektiğinde Kürtler birbirlerine destek verir. Rojava deneyimi bunun açık bir örneğidir: Kürdistan’ın tüm bölgelerinden Kürtler IŞİD’e karşı mücadeleye katılmıştır. Hatta Ahmed el-Şaraa liderliğindeki HTŞ’nin son saldırıları sırasında da Kürdistan’ın tüm bölgelerinde ve Kürt diasporasında genel bir seferberlik gördük. Aynı durum Rojhilat için de geçerli olabilir.
Diplomasi hiçbir zaman kapatılmamalıdır. Kürtlerin siyasi bir çözüm araması gerekir. Rojava ve Irak’taki Kürtler, İran rejimi mevcut bombardımandan sağ çıkarsa, Kürt güçleri ile İran rejimi arasında arabuluculuk yaparak yapıcı bir rol oynayabilir. İran rejimi Kürt meselesini yalnızca bir güvenlik sorunu olarak görmemelidir; bu, siyasi bir çözüm gerektiren bir siyasi başarısızlıktır. Ancak bunun gerçekleşebilmesi için rejimin ciddi bir değişim ve dönüşüm geçirmesi gerekir. Bu da önemli bir soruyu gündeme getirir: Bu rejim böyle bir dönüşümü gerçekleştirebilir mi?
Öncelikle Kürt güçleri bir kara operasyonuna müdahil olursa, bu durum İsrail hava sahası üzerindeki baskıyı azaltabilir. İran içinde bir kara cephesi açılması rejimin kaynaklarını —füzeler, dronlar ve askerler— Kürt güçleriyle mücadeleye yönlendirmesine neden olacaktır. Bu da savaşın İran sınırları içinde kalmasına yardımcı olabilir ve Körfez ülkeleri üzerindeki baskıyı azaltabilir.
Birçok kişi İsrail’in İran’ın toprak bütünlüğünü parçalamak istediğini savunuyor, ancak ben bu görüşe katılmıyorum. Bana göre İsrail aslında bölgede yükselen Türk ve Arap milliyetçiliğine karşı denge sağlamak için Fars milliyetçiliğini tercih ediyor. Ancak İsrail Kürtleri, bölgedeki güç dengesi içinde istikrar sağlayıcı bir unsur olarak görebilir.
İç bölünme Kürt siyasetinin uzun süredir var olan bir unsurudur. Ancak İranlı Kürtler hem Kürdistan’ın diğer bölgelerinin deneyimlerinden hem de kendi tarihlerinden —örneğin 1980’lerin başındaki Komala ile KDPI arasındaki iç çatışmalardan— ders çıkarmıştır. Bu deneyimlerden sonra birliklerinin en güçlü kozları olduğunu ve bölünmenin maliyetinin felaket olacağını anlamışlardır.
İranlı Kürt Siyasi Partileri Koalisyonu uzun süren diyalog ve müzakerelerin sonucudur ve sağlam bir temele dayanmaktadır. Türkiye muhtemelen Kürtlerin siyasi varlığını engellemeye çalışmaya devam edecektir ve Kürt aktörler bunun farkındadır. Türkiye bazı partilere baskı yaparak bu koalisyonu dağıtmaya çalışabilir, ancak İranlı Kürt siyasi partileri bu dinamikleri iyi bilmektedir.
Amerika Birleşik Devletleri’ne ya da herhangi bir devlete büyük bir güven yoktur. Devletlerin doğası gereği güvenilmezdir; çünkü her devlet kendi çıkarlarını gözetir. Kürtlerin bunun farkında olması gerekir ve bence bunun farkındalar. Bu nedenle her askeri adımın siyasi bir adımla desteklenmesi gerekir. İranlı Kürtlerin şu ana kadar bu savaşa dahil olmamaları, bu konuların farkında olduklarını gösteriyor.
Eğer İsrail’in bir ‘Büyük Kürdistan’ kurma planı olsaydı, muhtemelen İsrail’in Rojava’ya çok daha önce müdahale ettiğini görürdük. Bunun İsrail’in planı olduğunu düşünmüyorum. Kürtlerin daha büyük bir Kürdistan isteyip istemediğine karar vermek Kürt halkına aittir. Bu onların siyasi varlıklarını belirleme konusundaki doğal haklarıdır.
*Rojin Mukriyan, İrlanda’daki University College Cork’ta Hükümet ve Siyaset bölümünde doktora adayıdır. Araştırma alanları siyaset teorisi, Ortadoğu siyaseti ve özellikle Kürt siyasetidir.
Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
