Dünya Sağlık Örgütü, maymun çiçeği salgını nedeniyle ‘küresel acil durum’ ilan etti

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ – WHO), Çarşamba günü aldığı kararla Afrika’yı etkisi altına alan maymun çiçeği (Monkeypox / Mpox) virüsü salgını nedeniyle “küresel acil durum” ilan etti.

DSÖ, kasım ayında yaptığı açıklamada, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde (DRC) virüsün cinsel yolla bulaştığını ilk kez doğrulamış, Afrikalı bilim insanları ise bu durumun hastalığın kontrol altına alınmasını zorlaştırabileceği uyarısında bulunmuştu.

Kuzey Amerika ve Avrupa’daki maymun çiçeği salgınları, aşılar ve antiviral tedavilerin yanı sıra yüksek risk gruplarına yönelik halk sağlığı mesajlarının yardımıyla kontrol altına alındı. Ancak geçtiğimiz aylarda çok sayıda ülkede salgınların görüldüğü Afrika kıtasının bazı bölgelerinde neredeyse hiç aşı bulunmuyor.

Afrika’da en kötü etkilenen ülke, bu yıl en büyük salgında 12.000’den fazla vaka ve en az 470 ölüm kaydeden DRC oldu.

Ülke, teşhis için yapılan testlerde belli olmadığı anlaşılan tehlikeli yeni bir türün yanı sıra düzensiz hastalık gözetimi ve aşı ve tedavi eksikliğiyle mücadele ediyor.

En son 2022 yılında bir maymun çiçeği vakası kaydeden Güney Afrika da bu yıl yeni bir salgın bildirdi.

Enfeksiyonun en çok uzak bölgelerde görüldüğü Orta Afrika Cumhuriyeti’nde yetkililer, hastalığın yayılmasını yavaşlatmak için hükümet tarafından yürütülen çabalara yardımcı olmak üzere halka destek çağrısında bulundu.

Doğu Afrika Topluluğu bölgesel bloğu da, bölgedeki beş ülkeye sınırı olan Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki hastalık konusunda üye ülkeleri uyaran bir bildiri yayınladı. Bu ülkelerden biri olan Burundi şimdiden üç vakayı doğruladı.

Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus ve Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu’dan M çiçeği virüsü açıklaması

Ghebreyesus, M çiçeği virüsünün (Mpox) Afrika ve diğer bölgelerde daha fazla uluslararası yayılma potansiyeli olasılığı karşısında DSÖ tarafından düzenlenen Acil Durum Komitesi toplantısının ardından değerlendirmelerde bulundu.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde M çiçeği virüsüyle ilgili vakaların 10 yıldan uzun süredir bildirildiğini kaydeden Ghebreyesus, her yıl bildirilen vaka sayısında istikrarlı artışın yaşandığını kaydetti.

Ghebreyesus, “Geçtiğimiz yıl bildirilen vaka sayısı önemli ölçüde arttı. Bu yıl şu ana kadar bildirilen vaka sayısı 14 binden fazla. Hastalıkla ilgili 524 ölüm yaşandı ve geçen yılın toplamını çoktan aştı.” dedi.

Geçen hafta Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Afrika’daki diğer ülkelerde M çiçeği vakalarındaki artışı değerlendirmek için Uluslararası Sağlık Tüzüğü kapsamında bir Acil Durum Komitesi toplayacağını duyurduğunu hatırlatan Ghebreyesus, “DSÖ Acil Durum Komitesi bugün toplandı ve bana (M çiçeği virüsüyle ilgili) durumun uluslararası öneme sahip bir halk sağlığı acil durumu oluşturduğu tavsiye görüşünü bildirdi. Bu tavsiyeyi kabul ettim.” dedi.

Ghebreyesus, komitenin tavsiyesinin, Afrika Birliği’nin dün Afrika ülkelerinde hızla yayılan M çiçeği virüsüne karşı kıta çapında halk sağlığı için acil durum ilan etmesiyle uyumlu olduğunu da kaydetti.

Afrika kıtasında maymun çiçeği virüsünün (monkeypox/Mpox) yayılması ile acil durum ilan edilmesinin ardından, Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu gelişmeleri takip ettiklerini ancak “alarm durumunun” söz konusu olmadığını belirtti. Memişoğlu, “Maymun çiçeği ve COVID-19 ile ilgili gelişmeleri takip ediyoruz. Ancak şu anda herhangi bir alarm durumumuz söz konusu değil,” dedi.

Memişoğlu’nun açıklamaları, COVID-19 virüsünün dünya genelinde artış göstermesinin ve maymun çiçeği salgının Afrika kıtasında yayılmasının ardından geldi. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), geçtiğimiz hafta Avrupa’da COVID-19 vakalarının yüksek bir yüzdesi olduğunu bildirmişti.

Öte yandan Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (Africa CDC) de salı günü maymun çiçeği virüsünün kıta genelinde yayılması nedeniyle halk sağlığı açısından acil durum ilan etti. Eski Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, Türkiye’de 2022 yılında bir kişi de maymun çiçeği hastalığının tespit edildiğini duyurmuştu.

Maymun çiçeği virüsü nedir?

Afrika’da maymun çiçeği (mpox) virüsü vakalarında hızlı bir artış görüldü. Kıta genelinde “halk sağlığı acil durumu” ilan edilirken gelişmeler Türkiye dahil tüm dünyada yakından izleniyor. Peki mpox ve salgının seyri hakkında neler biliniyor?

Mpox nedir?

Çiçek hastalığı ile aynı virüs ailesinden olan maymun çiçeği (monkeypox) çiçek hastalığından daha az bulaşıcı ve daha az tehlikeli rahatsızlıklara yol açan bir virüstür. Genellikle semptomlar ortaya ilk çıktıktan iki ila dört hafta içinde iyileşme belirtileri görülür.

Virüs maymunlardan mı bulaşıyor?

Adı maymun çiçeği olsa da tıpkı insanlar gibi maymunlar da virüsün kaynağı değil. Esasen virüsün kaynağı bazı sincap türleri ve fareler gibi kemirgenler. Ancak mpox ilk kez 1958 yılında Danimarka’da bir laboratuvardaki maymunda keşfedildiği için bu şekilde adlandırılmıştır.

İnsandan insana bulaşıyor mu?

Hastalık insana enfekte hayvan ile temasla, genelde bu hayvanlar tarafından ısırılmak veya etleri için tüketilmeleri sonucu geçiyor. İnsandan insana bulaşma ise genelde cinsel temas sonucu görülüyor. Enfekte annenin bebeği de hasta doğabiliyor.

Vakalar nerede görüldü?

İnsanlarda ilk vaka 1970 yılında, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde dokuz yaşındaki bir erkek çocukta görüldü. Kongo halihazırda tüm aktif vakaların yüzde 95’inin görüldüğü yer.

Bilim insanlarına göre virüsün yeni varyantı insandan insana daha kolay geçiyor. Bu yılın başından beri Afrika’da 15 bin mpox vakası ve 500’den fazla can kaybı rapor edildi. Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri kıtada 13 ülkede hastalığın görüldüğünü bildirdi. Geçen yılın aynı dönemine göre vaka sayısı yüzde 160, ölümler ise yüzde 19 arttı.

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre hastalık bu yıl ilk kez Burundi, Kenya, Ruanda ve Uganda gibi ülkelerde görüldü.

Bu ilk mpox salgını mı?

Afrika dışındaki ilk maymun çiçeği hastalığı 2003 yılında ABD’de görülmüştü. O yıl ABD’de 70’den fazla vaka kaydedilmişti.

Virüs 2022 yılında ise dünya çapında 70’den fazla ülkeye yayıldı. Enfekte kişilerin çoğunluğunu eşcinsel erkekler oluşturdu. DSÖ aynı yılın Temmuz ayında “küresel halk sağlığı acil durumu” ilan etti. Riskli gruplara yönelik test ve aşı uygulamalarıyla vaka sayıları kontrol altına alındı.

Hastalığın belirtileri neler?

Sağlık Bakanlığına göre mpox kendini ateş, halsizlik, yorgunluk, baş ağrısı ve kızarıklık semptomları ile belli ediyor. Bunlara sırt ve kas ağrıları ile yoğun halsizlik de eşlik ediyor. Virüsün kuluçka süresi 21 güne kadar uzayabiliyor.

Ateşin ortaya çıkmasından sonraki üç gün içinde deri döküntüleri başlıyor. Döküntü, geçmiş yıllardaki vakaların çok büyük kısmında yüz, el ve ayaklarda yaygınken yeni mutasyonun daha çok genital bölgede döküntüye yol açtığı rapor ediliyor.

Tedavisi var mı?

Mpox ile çiçek hastalığına karşı kullanılan yöntemler ile mücadele ediliyor. Ayrıca çiçek aşısının hastalığa karşı yüzde 85 oranında koruma sağladığı biliniyor. Sağlık Bakanlığına göre Türkiye’de yıllardır uygulanmıyor olsa da geçmişte çiçek aşısı yaptırmış olanlar mpox’a karşı belli bir oranda korumaya sahip.

Türkiye’de vaka görüldü mü?

Çeşitli mecralarda Türkiye’de mpox vakası görüldüğü öne sürülse de bu iddialar yalanlandı. İletişim Başkanlığı 9 Ağustos’ta yaptığı açıklamada Türkiye’de bilinen vaka olmadığını duyurdu. Açıklamada Sağlık Bakanlığının hastalıkla ilgili “gerekli tüm önlemleri aldığı” vurgulandı. Hastalığın en çok görüldüğü Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin başkenti Kinşasa’ya Türk Hava Yollarının (THY) uçuşları bulunuyor. Türkiye Sağlık Bakanlığı Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü sitesinde Demokratik Kongo Cumhuriyeti Ağustos itibarıyla “yüksek” riskli ülkeler arasında sayılıyor.