Araştırma: İngiltere’yi ‘süper güç’ yapan ‘Cort’ yöntemi Jamaikalı kölelere aitti

– İngiltere’de yayımlanan bir makale, ülkenin 18’nci yüzyıldaki sanayi devrimi sırasında dünyanın önde gelen demir ihracatçısı hâline gelmesini sağlayan ‘Cort’ yönteminin Jamaika’daki köle metalürjistlerden zorla alındığını ortaya koydu. ‘Mucit’ ve finansçı Henry Cort’a atfedilen demir işleme yöntemi, dövme demirin ilk kez hurda demirden seri olarak üretilmesini sağlayarak İngiltere’nin ‘süper güç’ hâline gelmesine büyük katkıda bulunmuştu.

YÖNTEM, 76 JAMAİKALI KÖLE TARAFINDAN GELİŞTİRİLMİŞ

University College London’da (UCL) bilim ve teknoloji tarihi alanında öğretim görevlisi ve makalenin yazarı olan Dr. Jenny Bulstrode’un çalışması, söz konusu yeniliğin Jamaika’nın Morant Körfezi yakınlarındaki bir demir dökümhanesinde çalışan 76 siyah Jamaikalı metalürjist tarafından geliştirildiğini belgeledi. Bu metal işçilerinin çoğu, o dönemde gelişen demir işleme endüstrilerine sahip olan Batı ve Orta Afrika’dan kaçırılan kölelerdi.

Bulstrode, “Modern dünyanın oluşumundaki en önemli yeniliklerden biri olan bu yöntem, İngiltere’yi büyük bir demir üreticisi hâline getirdi” dedi. Söz konusu yenilik, işçilerin daha önce zahmetli olan düşük kaliteli demirdeki yabancı maddeleri çekiçle ayıklama işlemini mekanik hâle getirmek için dökümhanede yivli silindirlerin kullanılmasıyla sağlanmıştı. Aynı tür yivli silindirler Jamaika’daki şeker fabrikalarında da kullanılıyordu.

‘MEKANİK BİR SİMYA’

Araştırma, Cort’un söz konusu üretim makinelerini İngiltere’nin Portsmouth kentine getirdikten sonra Jamaika’daki dökümhanenin zorla kapatıldığını ortaya koydu. Jamaika’daki dökümhanenin sahibi beyaz köle tüccarı John Reeder, yazışmalarında Henry Cort’u demir üretimi konusunda “oldukça cahil” diye tanımlamış. Reeder, dökümhaneyi işleten 76 siyah metalürjistin “demir imalatının her dalında mükemmel” olduğunu ve yetenekleri sayesinde hurda ve düşük kaliteli metali değerli dövme demire dönüştürebildiklerini belirtiyor. Söz konusu yöntemi ‘mekanik bir simya’ diye tanımlayan Bulstrode, “Aslında yapılan çöpü işlemden geçirerek onu çok yüksek değerli bir şeye dönüştürmek” dedi.

İNGİLİZ HÜKÜMETİ SİLAH YAPILABİLECEĞİ GEREKÇESİYLE DÖKÜMHANEYİ İMHA ETTİ

History and Technology dergisinde yayınlanan makale, Cort’un Jamaika’daki demir dökümhanelerini Jamaika’dan İngiltere’ye düzenli olarak ‘ganimet’ (askeri harekat sonucu ele geçirilen gemiler, kargo ve ekipman) taşıyan ve gemi kaptanı olan kuzeninden nasıl öğrendiğinin izini sürüyor. Söz konusu teknoloji İngiltere’ye transfer edildikten sadece birkaç ay sonra İngiliz hükümeti Jamaika’yı askeri yönetim altına aldı ve dökümhanenin imha edilmesini emretti. Gerekçe, isyancılar tarafından hurda metalin sömürge yönetimini devirmek için silaha dönüştürülmesinde kullanılabileceğiydi.

YOLSUZ ‘MUCİT’: HENRY CORT

1780’lerde tekniğin patentini alan Cort’un ölümünden sonra Times gazetesi kendisinden ‘demir ticaretinin babası’ diye söz etmişti. Oysa, patentin alınmasından beş yıl sonra Cort’un donanma maaşlarından büyük meblağları zimmetine geçirdiği ortaya çıktı. İngiliz hükümeti patentlere el koyarak kamuya açıkladı ve İngiliz demir fabrikalarında yaygın olarak kullanılmasına izin verildi.

‘HİKAYE, ASKERİ GÜÇ KULLANARAK REKABETİN ENGELLENMESİ’

1781’de Jamaika’daki dökümhane yılda 4 bin sterlin gibi etkileyici bir kâr elde ediyordu. Bu rakam bugün yaklaşık 7,4 milyon sterline (yaklaşık 246 milyon Türk Lirası) denk düşüyor. Bulstrode durumu, “Buradaki hikaye, İngiltere’nin askeri güç kullanarak rekabeti engellemesidir” diye özetledi. (DIŞ HABERLER)