AB Komisyonu’ndan Ukrayna için “aday statüsü” tavsiyesi

Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Ukrayna’ya “aday ülke statüsü” verilmesi tavsiyesinde bulundu. 

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, bugün Brüksel’de yaptığı açıklamada Ukrayna’nın “Avrupa perspektifinin” yanı sıra “aday ülke statüsü” alması gerektiğini belirtti. “Evet, Ukrayna aday ülke statüsünü hak ediyor” diyen von der Leyen, ülkenin “Avrupa rüyası için ölmeye hazır” olduğunu ifade etti.

AB Komisyonu Başkanı von der Leyen, Ukrayna’nın komşusu Moldova’ya da “aday ülke statüsü” verilmesi tavsiyesinde bulunduklarını açıkladı. Von der Leyen her iki ülke için üyelik şartının “önemli reformlara devam edilmesi” olduğunu da sözlerine ekledi. 

Von der Leyen Gürcistan için ise resmi olarak aday statüsü olmaksızın, “Avrupa perspektifinin” sürdürülmesi tavsiyesinde bulundu. 

Aday ülke statüsü konusunda kararı kim verecek?

AB Komisyonu’nun aday ülke statüsü verilmesi tavsiyesi, Ukrayna’nın olası adaylık süreci için ilk adım anlamına gelecek. 

AB üyesi 27 ülkenin devlet ve hükümet başkanları önümüzdeki hafta Brüksel’de yapacakları zirvede, komisyonun vereceği tavsiye kararını uygulayıp uygulamayacaklarını görüşecek. Birliğin doğusundaki ülkeler Ukrayna’nın üyeliğine destek verirken, diplomatlara göre bu konuda çekinceleri olan ülkeler de var. Almanya Başbakanı Olaf Sholz, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İtalya Başbakanı Mario Draghi ve Romanya Cumhurbaşkanı Klaus Iohannis dün Kiev’i ziyaretlerinde Ukrayna’nın üyelik başvurusuna destek verdiklerini açıkladılar.

Ukrayna’ya bu statünün verilmesi, Rusya’nın ülkeyi işgaline karşı Kiev’i desteklenmesi ve AB’yle daha sıkı bağ kurmasını sağlamak anlamına gelecek. AB’nin doğusundaki ülkeler Ukrayna’ya halihazırda NATO üyeliği yolunun kapalı olduğuna dikkat çekiyor ve en azından AB’ye aday ülke olmasının kabul edilmesi gerektiğini savunuyor. Slovakya Başbakanı Eduard Heger bu konuda bazı ülkelerin dile getirdiği çekinceleri gidermek için Ukrayna’nın AB’ye üyelik sürecinin kısaltılmayacağını, gereken bütün kriterleri yerine getirmek zorunda olduğunu vurguladı. Almanya Başbakanı Olaf Scholz da bunun altını çizdi. 

Ukrayna AB’ye aday ülke olmaya hazır mı?

AB’deki diplomatların verdiği kulis bilgilerine göre Birlik içindeki bazı ülkelerin Ukrayna’nın adaylığı konusunda kaygıları var. Bunun en önemli nedenlerinden biri egemenlik konusundaki sorunlarını çözmeyen bir ülkenin AB’ye giremeyecek olması. Bu sorun Rusya’nın Kırım’ı ilhak ettiği ve Ukrayna’nın doğusundaki Rusya yanlısı ayrılıkçılarla çatışmaların başladığı 2014 yılından bu yana devam ediyor. Aslında egemenlik konusundaki sorun adaylık statüsünden çok Birliğe fiili katılım sırasında önemli hale gelecek. AB diplomatlarına göre İsveç’in de aralarında bulunduğu bazı ülkelerin Ukrayna’nın AB’ye üyelik için gerekli olan hukuk standartlarına uzak olduğu yönünde de çekinceleri var.

Ukrayna’nın Birliğe girmesi neleri değiştirir?

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron AB’nin başka ülkeleri Birliğe kabul etmeden önce kendisini reformdan geçirmek zorunda olduğunu söylemişti. Almanya Başbakanı Olaf Scholz da AB’nin 27 üyesinin onayının alınması zorunluluğunun ortadan kaldırılması gerektiği görüşünde. Yaklaşık 40 milyon nüfusa sahip Ukrayna gibi büyük bir ülkenin Birliğe alınmasının önemli sonuçları olacak. Örneğin Brüksel’in Ukrayna’ya ciddi mali kaynak ayırması gerekecek. Ukrayna AB’ye girerse Avrupa Parlamentosu’ndaki (AP) oy dengeleri de değişecek.

Adaylık statüsü ne anlama geliyor?

AB’ye adaylık statüsünün verilmesi, üyelik yolundaki merdivenin ilk basamağı anlamına geliyor. Bu da müzakerelere başlanmasından aday ülke ile AB arasında yeni başlıkların açılmasına kadar uzun bir süreci kapsıyor. Her adım için de Birliğin 27 üyesinin onayı gerekiyor. Birçok ülke uzun yıllardır Birliğe aday. Örneğin Türkiye’nin AB’ye üyelik süreci 1999 yılından bu yana sürüyor. Sırbistan 2012, Kuzey Makedonya 2005 ve Karadağ 2010 yılından bu yana AB üyelik için bekliyor. Bu durum adaylık statüsünün tek başına AB’ye üye olmanın garantisi olmadığını gösteriyor. Örneğin Türkiye ile çok sayıda müzakere başlığı açılmasına rağmen AB’ye üyeliğine halihazırda ihtimal verilmiyor. 

Ukrayna’ya dair kaygılar ciddiye alınabilir mi?

Berlin merkezli Bilim ve Politika Vakfı’ndan (SWP) Avrupa uzmanı Nicolai von Ondarza Ukrayna’ya “AB’ye aday ülke statüsü” verilmesinin bazı yükümlülüklere bağlanabileceğini söylüyor. Von Ondarza örneğin hukuk devleti kaygısının dikkate alınabileceğini ancak diğer yandan Ukrayna’ya AB ailesine ait olacağı sinyalinin de verilebileceğini belirtiyor.