Sri Lanka’da kriz büyük: Halk kıtlıkla karşı karşıya

Sri Lanka, 1948’de İngiltere’den bağımsızlığını kazanmasından bu yana en büyük ekonomik krizle karşı karşıya. Krize ve yönetime karşı milyonların ayağa kalktığı ve protestolara sahne 22 milyon nüfuslu ada ülkesinde Başbakan Mahinda Rajapaksa 9 Mayıs’ta istifa etmek zorunda kalmıştı.

Ardından Sri Lanka’nın yeni başbakanı Ranil Wickremesinghe ise ülkenin ekonomik krizde olmasının sorumlusu olarak önceki yönetimi suçluyor.

Wickremesinghe, ülkede gıda kıtlığının yaşanabileceğini belirterek, “Herkesin durumun ciddiyetini kabul etmesi konusunda uyarıyorum” dedi.

Bloomberg HT’nin sorularını yanıtlayan Hindistan’ın medya şirketi NDTV’de kıdemli muhabir Sreeja MS, ülkenin içinde olduğu ekonomik krizden Rajapaksa ailesinin sorumlu olduğunu söyledi ve ekledi: “Günümüzün Sri Lanka’sı insanların temel ihtiyaçlarına erişemediği, gaz ve yakıt bulmak için sokaklara döküldüğü hatta su tedarikinin kesintiye uğradığı bir yer. Yine de Cumhurbaşkanı Gotabaya Rajapaksa tahtını terk etmeyecek.”

Ülkenin geldiği nokta hakkında MS, Ülkenin dış borçlarını ödeyememesi nedeniyle Sri Lanka’nın kredi notunun 2020’de düşmeye başladığını belirtti.

‘YÖNETİM UYARILARI DİKKATE ALMADI’

MS, Sri Lanka’da yaşanan durumu şöyle özetledi:

“Rajapaksa’nın tekel kararları ve art arda gelen hükümetler, harcamalarıyla ülkenin ulusal gelirini aşmaya zorladı ve sonunda Sri Lanka’yı uluslararası finans piyasalarının dışında tuttu. Analistler ve muhalefet liderleri tarafından harekete geçmeleri konusunda uyarılmasına rağmen, Rajapaksa ülkenin gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 5’ini oluşturan turizm sektörünün toplanmasını bekleyerek ülke ekonomisinin canlanacağını umdu. Ardından vergi kesintileri ve kimyasal gübre yasağıyla ülke, azalan dış rezervlere büyük ölçüde bağımlı hale getirildi.”

‘ZENGİN YA DA FAKİR TÜM SRİ LANKA VATANDAŞLARI YAKIT KUYRUĞUNDA’

Yakıt bulunamadığı için okulların kapatıldığı Sri Lanka’da akaryakıt istasyonlarının önündeki kuyrukların kilometreleri bulduğu belirtiliyor. Toplu taşımanın yaklaşık yüzde 60’ının kesintiye uğradığını belirten MS, “Zengin ya da fakir tüm Sri Lanka vatandaşları yakıt kuyruklarında en az 15-24 saat harcıyorlar. Mağazalarda süt tozu tükendi, bu da birçok kişiyi günde sadece bir öğün yemekle idare etmeye zorluyor” dedi.

DIŞ BORÇ

MS, “Bu krizden tek kurtulan Gotabaya Rajapaksa oldu. Ancak Galle Face’de istifasına yönelik protestolar gittikçe artıyor. Sri Lanka’daki insanlar bugün tek bir amaç için birleşmiş durumda” diye belirtirken yardım için ülkelere ulaşarak bir çıkış yolunun arandığını belirtti. MS, Sri Lanka’da yaşanan ekonomik krizin nedenlerinden biri olarak nitelendirdiği Çin’in ise borç yapılandırma talebini reddettiğini belirtti. MS, “Ülkenin dış borcu 51 milyar dolar. Temel ihtiyaç ürünlerindeki kıtlığı acilen gidermek için en az 75 milyar dolara ihtiyaç var ve hazine 1 milyar doların altına düştü” dedi.

‘TURİST GİRİŞİ OLMADI’

Sri Lanka’nın günlük gazetesi Ceylon Today’de editör yardımcısı olan Sulochana Ramiah Mohan ise bugün ülkede yaşanan ekonomik krizin başlıca nedeninin 2019’da aşırılıkçı gruplar tarafından düzenlenen bombalı saldırılar olduğu görüşünde. Mohan, “Ülke ekonomisinin saldırılardan çok kötü şekilde etkilendiğini bilmiyorduk. Saldırıların ardından turizm sektörü başta olmak üzere ekonomide iyileşme yoktu. Yeniden canlanmayı denedik ancak 2020’nin sonuna kadar ülkeye turist girişi olmadı” dedi.

‘ÜLKENİN 2 BUÇUK YILDIR HİÇBİR GELİRİ YOK’

Ekonomik krizin ülke halkı tarafından beklenmedik olduğunu belirten Mohan, “Ülkenin iki buçuk yıldır hiçbir geliri yok. Paramız bitti, borçları ödeyemiyoruz. Bugün olanlar tamamen şok edici. Çin projelerinden hiçbir getiri alamadık. Bunun yanı sıra liman kenti projesi neredeyse tamamlandı. Beklendiği gibi Çinli geliştiriciler proje için herhangi bir yatırımcı bulamadı. Öyle bir noktadayız ki, ülkede dolar yok ve hiçbir ülke ile işlem yapamıyoruz. Sonunda bu senaryo siyasi bir ayaklanmaya dönüştü ve hükümetle olan bağlarımızı kaybettik” diye konuştu.

Mohan, Sri Lanka Merkez Bankası’nın 3 trilyondan fazla para bastığını ve basmaya devam edeceğini aktardı. Protestoların yoğunlaştığı Mart ayından bu yana Sri Lanka rupisi dolar karşısında yüzde 43’ten fazla değer kaybetti.

Hükümetin Uluslararası Para Fonu (IMF) ile temasta olduğunu belirten Sulochana, sonuca ulaşılıp ulaşılmayacağından emin olmadıklarını söylerken IMF Başkanı Kristalina Georgieva, Sri Lanka’nın kreditörleriyle yapılandırma için görüşme halinde olduklarını belirtti.

‘DAHA KÖTÜYE GİDECEK’

Kötü gelen veriler nedeniyle hiçbir ülkenin Sri Lanka’ya yardımcı olmak istemediğini belirten Mohan ülkedeki ekonomik görünümü şu sözlerle anlattı: “Kovid-19 tüm insanlığı olağan dışı şekilde etkiledi ancak ülkedeki mali kriz önlenebilirdi. Biliyoruz ki çok fazla yolsuzluk oldu ve sadece başbakanın değişmesi yetmeyecek, paranın geri alınması da gerekli, gelecek belirsiz. Ülkede ulaşım olmadığı için 18.45’te ofisten ayrıldım ve eve 22.00’de vardım, bebekler ise süt içemiyor.”

Yüzde 80’den fazla ilaç ithalatı yapan Sri Lanka’nın rezervlerinde Döviz bulunmaması nedeniyle ülkede sağlık sektörü çökmek üzere. İlaç kıtlığı yaşanan Sri Lanka’da doktorlar bunun yakın zamanda ölümlere neden olabileceği konusunda uyardı.

‘KÖTÜ YÖNETİM VE YOLSUZLUK BU DURUMDA OLMAMIZIN NEDENİ’

Sri Lanka’da yaşayan İnşaat Mühendisi Nuzly Hameem ise ülkede inşaat projelerinin yürümediğini ve elektrik kesintileri nedeniyle bilişim sektörünün çöktüğünü söyledi. Hameem, “Kötü yönetim ve yolsuzluk bu durumda olmamızın nedeni. Rajapaksalar bu krizin arkasındaki ana nedenlerden biri, bu ülkeye yaptıklarının hesabını vermelerini istiyoruz” diyen Hameem şunları söyledi: “Alt ve orta sınıfların neredeyse tamamı günlerinin yarısını güneş ve yağmur altında yolda geçiriyor. Orta gelire sahip insanların parası var ama ülkede satın alınabilecek temel ürünler yok, geri kalanının ise parası yok. İnsanlar hüsrana uğradı ve politikacılara da kızgınlar. Bizler acı çekerken onlar hayatlarını en iyi şekilde yaşıyor. Sorumluluğa ihtiyacımız var.” diye konuştu.

Sri Lanka Dünya Bankası’ndan 160 milyon dolar borç almış, Başbakan Wickremesinghe ise paranın yakıt tedariki içip kullanılıp kullanılamayacağının görüşüleceğini belirtmişti. Konuya ilişkin konuşan Hameem, “Dünya Bankası’nın yardımına minnettarız bu bazı temel hususları kolaylaştıracaktır. Ama büyük resme bakıldığında, Sri Lanka’nın yakıt için ayda 500 milyon dolara yakıt ihtiyacı var ancak yolumuza çıkan tüm yardımları takdir ediyoruz” dedi.