Ukrayna savaşı, Türkiye dahil birçok ülkede gıda kıtlığına yol açabilir

Columbia Üniversitesi İklim Okulu’ndaki İklim Sistemleri Araştırma Merkezi’nin Direktörü ve gıda güvenliği konusunda kapsamlı araştırmaların sahibi Dr. Michael J. Puma, Illinois Üniversitesi’nde gıda tedarik zincirlerini ve bunların su kullanımı ve sürdürülebilirlikle olan bağlantılarını incelediği inşaat ve çevre mühendisliği alanında doçent . Dr. Megan Konar, Ukrayna savaşının dünya genelinde gıda tedarikinde yaşanacak sıkınıtları New York Times gazetesine değerlendirdi:

“Ukraynalı mültecilerin Polonya’ya araba ve yaya olarak kaçışlarını izlerken, bölgenin savaşlarla harap olduğu, kıtlığın yayıldığı ve milyonlarca Ukraynalı’nın açlıktan öldüğü II. Dünya Savaşı’nı hatırlamamak zor.

O noktaya yakın değiliz; Ancak bu sefer gıda kesintileri bir ada krizi olarak kalmayacak. Ukrayna’da şu anda olanlar dışa doğru yayılmakta ve Ukrayna ve Rusya’dan tahıl ve diğer gıda ürünlerinin ihracatına bağımlı hale gelen daha az müreffeh ülkelerde gıda teminini tehdit etmektedir.

Bugün Karadeniz bölgesi, küresel tarımsal üretim ve ticaretin hayati bir merkezidir ve Ukrayna dünyanın ekmek sepetlerinden biridir. Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra, Ukrayna ve Rusya net tahıl ithalatçısı oldular. Şimdi iki ülke, küresel buğday ihracatının yüzde 29’unu karşılıyor. Ayrıca küresel mısırın yüzde 19’una ve küresel ayçiçek yağı ihracatının yüzde 80’ine katkıda bulunuyorlar.

Çatışmaların başlamasından sadece birkaç gün sonra küresel emtia piyasaları çalkalandı. Azak Denizi’nde nakliye geçen hafta durma noktasına getirildi. Buğday vadeli işlemleri Chicago Board of Trade’de yüzde 12 yükseldi. Bu artış zaten şişirilmiş fiyatları iyice şişirdi.

Temel tahıllar, dünyanın en yoksulları için beslenme kaynağının büyük kısmını sağlıyor. Daha yüksek fiyatlar, 2020’de buğdaylarının kabaca yarısını veya daha fazlasını Rusya veya Ukrayna’dan alan Bangladeş, Sudan ve Pakistan gibi yoksul ülkelerin yanı sıra buğdaylarının büyük çoğunluğunu savaşan bu iki ülkeden ithal eden Mısır ve Türkiye’yi önemli ölçüde zorlamakla tehdit ediyor. 

Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki ülkeler, 2010 yılında Ukrayna’nın buğday ihracatını kısıtladığ dönemde, sürekli olarak gıda tedarikini sıkıştırdığı ve gıda fiyatlarının yükselmesine yol açtığında bölge genelinde siyasi istikrarsızlığa katkıda bulunduğunu gördü.

Salgınla ilgili tedarik zinciri kesintileri, gıda ve diğer temel gıda maddelerinin fiyatlarını şimdiden şişirdi. Düşük gelirli gıda ithal eden birçok ülkede de yetersiz beslenme oranlarında artış görüldü.

Daha da kötüsü, Rusya’nın işgali için bir zemin oluşturan ve Rusya’nın yakın müttefiki olan Rusya ve Beyaz Rusya, aynı zamanda Rusya’nın dünyaya liderlik ettiği başlıca gübre ihracatçılarıdır. Savaştan önce tarihsel olarak yüksek seviyelerde olan fiyatlar iyice çıldırdı. Gübre kıtlığı, küresel mısırın yüzde 13’ünün ve Ukrayna’dan yapılan küresel buğday ihracatının yüzde 12’sinin bir kısmının veya tamamının kaybedilebileceği bir zamanda, küresel mahsul üretimini tehlikeye atıyor.

Birleşmiş Milletler’in Dünya Gıda Programı Kasım ayında, insani yardım örgütü sorunlu ülkelere yardım sağlamak için finansal olarak mücadele ederken, dünyanın yüz milyonlarca insanın “açlık felaketiyle” ile karşı karşıya olduğu konusunda uyardı. Bu uyarı, özellikle kıtlığın milyonları beklediği Afganistan için geçerli.

Programın yönetici direktörü David Beasley o sırada “Yakıt maliyetleri arttı, gıda fiyatları yükseliyor, gübre daha pahalı ve tüm bunlar yeni krizleri besliyor” dedi.

Şimdi Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, bu sorunları önemli ölçüde daha da kötüleştirdi ve zaten nüfuslarını beslemek için mücadele eden ülkelerin güvenliğini tehdit eder hale geldi.

Uluslararası toplum, Ukrayna’dan yayılan ve hızlanan gıda krizinin önüne geçmek için adımlar atmalıdır. Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Fransa ve Avustralya dahil olmak üzere ülkeler, tahıl ihracatını kısıtlamaktan kaçınmalı ve ticaretin küresel gıda mevcudiyetine katkıda bulunmasını sağlamak için çalışmalıdır. 

Tahılları için Ukrayna ve Rusya’ya güvenen ülkeler, tarımsal tedarik zincirlerini çeşitlendirmek için diğer tahıl üreticileriyle birlikte çalışmalıdır. Rusya’ya yönelik yaptırımlar, hassas ülkelerde gıda kıtlığını daha da kötüleştirmemelerini sağlamak için dikkatle değerlendirilmelidir.

Enerji fiyatlarını düşük tutarak ve gübrelerde açık ticareti sürdürerek gübre fiyatlarını düşürmeye yönelik uluslararası çabalar, dünyanın dört bir yanındaki çiftçilerin ürün yetiştirmesine yardımcı olacaktır. Gıda fiyatları yalnızca pandemi nedeniyle değil, örneğin Avrupa Birliği’nde hurma ve soya fasulyesi yağlarının biyodizel yakıtı için, mısırın ise etanol için ABD’de yeniden yönlendirilmesi nedeniyle yüksek olmuştur. 

Tahılı bu kullanımlardan gıda kaynaklarına yönlendirmek, Ukrayna ve Rusya’dan gelen arz kayıplarını değiştirerek fiyatların düşmesine yardımcı olabilir. Ayrıca, Dünya Gıda Programının mali zorlukları göz önüne alındığında, insani yardımın finansmanı için yeni stratejilere ihtiyaç duyulduğu da açıktır.

Gıda güvenliği bir ulusun güvenliği için gereklidir. Tarih boyunca, çatışmaların gıda arzını bozduğunu ve daha da rahatsız edici olanı, gıdayı bir savaş silahına dönüştürdüğünü gördük. Ukrayna ve Rusya’ya bağımlı ülkeler için gıda güvenliğine öncelik vermek hayati önem taşıyor. NATO ve müttefikleri, tedarikleri istikrara kavuşturmalı ve insani çabaların Ukraynalıları korumasını sağlamalıdır.

İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana küresel entegrasyon ve gelişme, dünyadaki kıtlığı önemli ölçüde azalttı, ancak çatışma, ulusların güvenliğini artırabilecek açlığın ve arz kesintilerinin ana itici gücü olmaya devam ediyor. Uluslararası toplum, gıda fiyatlarını düşük tutmak ve tahıl arzının hassas ülkelere ulaşmasını sağlamak için şimdi harekete geçmeli. Açlığın ve kıtlığın 21. yüzyılda Ukrayna’da ve başka yerlerde bir savaş silahı olarak kullanılmasını önlemek için harekete geçmeliyiz.”