Pierini: Türkiye savaşın sonunda otokrasi ile demokrasi arasında seçim yapmak zorunda kalacak

Eski Avrupa Birliği Türkiye Temsilcisi Marc Pierini, Carnegie Europe’de Ukrayna savaşının Türkiye dahil bölge ülkeleri için muhtemel sonuçlarını analiz etti:

Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin nerede duracağı konusunda spekülasyon yapmak için henüz çok erken. Ancak ufkun ötesine bakmak ve Rusya’nın güneyindeki bölgelerde oynayabileceği rolü analiz etmek şimdiden önemli.

Yazının yazıldığı sırada Rusya, Ukrayna’yı işgali ve bunun sonucunda meydana gelen büyük can ve mal tahribatı nedeniyle Batılı ülkelerden eşi görülmemiş bir tepkiyle karşı karşıya. Bu tepkiler, Ukrayna’ya mali, askeri ve insani destek sağlamaktan Avrupa’nın enerji kaynaklarını çeşitlendirmeye; Rus bankalarının uluslararası finansal sistemden dışlanmasından; Rusya’ya ve Rusya’dan çoğu hava ve deniz taşımacılığının kesintiye uğramatılmasına kadar uzanıyor. Büyük şirketlerin Rusya’daki veya Rusya ile olan faaliyetlerini askıya alma kararı ve NATO ve Avrupa Birliği mekanizma ve politikalarının güçlendirilmesi de devrede.. Ancak bunların hiçbiri Ukrayna’ya bağlı temel sorunların hızlı bir şekilde çözülmesine yol açmayacak.

Rusya’nın Doğu-Batı anlaşmalarının bir parçası olmaksızın Batılı ülkeler ve NATO ile kalıcı bir düşmanlık ilişkisi içinde olan otokratik güç yapısıyla mevcut duruşunun uzun vadede olduğu gibi kalacağı bir senaryo düşünelim. Sonuçları çok önemli olacaktır. Sadece Batı dünyası, politikalarının çoğunu yeniden düşünmek zorunda kalmayacak, aynı zamanda Rusya’nın güneyindeki ülkeler de Ukrayna’yı işgalinden kaynaklanan değişiklikleri ve yeniden düzenlemeleri hesaba katmak zorunda kalacaktır. Akla beş ana sonuç geliyor.

Birincisi, Rusya’nın siyasi “markası” veya “modeli”, Akdeniz’in Ortadoğu ülkelerindeki bir dizi lider için, özellikle Suriye’nin yanı sıra Orta Afrika ve Mali dahil olmak üzere Sahra Altı Afrika ülkeleri için muhtemelen çekici olmaya devam edecektir. Bu tespit bir dereceye kadar Türkiye için de geçerlidir. Çin, Basra Körfezi’ndeki önde gelen devletler ve Hindistan gibi daha büyük oyuncuların, aktif olarak desteklemeseler bile, Rusya’nın tutumlarına uyum sağlama konusundaki jeopolitik çıkarlarından bahsetmiyorum bile.

Batı karşıtı tutumları benimseyen bir Rusya, siyasi bir çapa veya en azından tedirgin edici ama değerli bir ortak olarak kalabilir. Ne de olsa, bazı rejimler iktidarda kalmak için siyasi muhaliflerini susturmaya, medya kuruluşlarını ve sivil toplum aktivistlerini taciz etmeye, yargılarını kontrol etmeye ve yanlış anlatılara dayalı bilgi savaşları yürütmeye başvuruyor. Bu Rusya’nın modeli…

İkinci bir sonuç, Rusya’nın Ukrayna’yı ihtiyatsız işgaliyle tetiklenen Avrupa Birliği birliğinin önemli ölçüde güçlendirilmesidir. Sadece iki hafta içinde AB, enerji çeşitlendirme politikasında Rusya’dan ayrı bir yolda ilerlemeyi başardı. Daha da önemlisi, Moskova’ya yakın hükümetler de dahil olmak üzere AB üye devletleri, Rusya’nın işgaline karşı tepkilerinde birlik içinde kaldılar. Örneğin, Almanya birkaç gün içinde askeri finansman konusunda on yıllardır süren bir iç tartışmayı sonuçlandırdı. Buna ek olarak, Rusya’nın Avrupa siyasi partileri üzerindeki siyasi etkisi büyük ölçüde azaldı.
 
Bu gelişmeler, Akdeniz çevresindeki, Batı Balkanlar’daki ve Sahra Altı Afrika’daki ilişkileri yeniden şekillendirecek. Avrupa’nın Orta Doğu ve Afrika’daki terörle mücadele operasyonları, değerlere dayalı anlaşmalar ağı ve hatta muhtemelen gelecekteki genişlemesi üzerinde etkileri olacak. AB ve Birleşik Krallık, ortak tatbikatlar, üs hakları, terörle mücadele işbirliği veya ortak ekipman üretimi yoluyla askeri işbirliğini geliştirebilir.
 
Üçüncüsü, Rusya ve Batı’nın şimdi Birleşmiş Milletler’de daha şiddetli bir şekilde tartışması bekleniyor ve Batı yörüngesinin dışındaki ülkeler taraf seçmeye zorlanıyor. Birçok sorun daha keskin hale gelecek ve bilgi savaşları tırmanacak. Zaten NATO-Rusya diyaloğu durduruldu ve Moskova Avrupa Konseyi toplantılarından çekildi. Rusya’nın Aahlaki olarak yozlaşmış, gerileyen bir Avrupa hakkındaki anlatısı, Ukrayna işgalinin dehşeti tam olarak belgelendikten sonra dünya çapında hala geçerli olabilecek mi?
 
Dördüncüsü, Orta Doğu, Akdeniz ve Afrika’daki ülkeler önemli sonuçlarla karşı karşıya kalacak. Tahıl ithalatının maliyeti artacak. Birleşmiş Milletler çerçevesinde, örneğin Suriye veya Libya barış anlaşmalarına ilişkin müzakereler, üçüncü ülkelerden desteksağlamak için daha sert bir rekabeti içerecek. Ve Moskova muhtemelen bölgede özel askeri şirketlerin konuşlandırılması, askeri satışlar ve hava ve deniz üs hakları yoluyla çıkarlarını genişletmeye devam edecektir.
 
Beşincisi, Türkiye, diplomatik ilişkilerini onarmak için kapsamlı bir kampanya başlattığı ve bu amaçla Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Ermenistan, İsrail ve Yunanistan ile üst düzey görüşmeler yürüttüğü bir dönemde kendi sorunlarıyla yüzleşecek. Kısa vadede, Türkiye’nin Rusya ve Ukrayna ile ilişkilerinde mümkün olduğu kadar dengeyi korumaya ve potansiyel “arabuluculuk” rolünü (şimdiye kadar sadece kolaylaştırıcı bir rol) korumaya çalışacağından şüphe yoktur.
 
Ancak, Ukraynalı sivillere ve sivil altyapıya yönelik kasıtlı şiddet göz önüne alındığında, Moskova ile sıcak ilişkilerin korunması kaçınılmaz olarak sorunlu hale gelecektir. Bugünkü Ukrayna’nın haritadan silindiği bir senaryoda, Türkiye, Karadeniz’in kuzey kıyısına tamamen hakim olan, Sivastopol’daki deniz üssünü güçlendiren, küresel tahıl ihracatının üçte birini kontrol eden ve  petrol ve gaz tedariki yoluyla güç uyguluyan her zamankinden daha fazla yeni bir Rusya ile karşı karşıya kalacak.
 
Savunma alanında sert bir geri dönüş olmadıkça, Türkiye 2019’da aldığı S400 füze savunma sisteminin, eğitim, bakım ve ikmal için tamamen Rusya’ya bağımlı kalacaktır. Bu, Rusya ile NATO arasında gelecek yıllardaki kalıcı bir çatışmada temel bir sorumluluk olacaktır. Ankara’nın ABD F-35 hayalet avcı programından çıkarılmasına bir alternatif bulması gerekeceğinden, Türkiye’nin hava kuvvetlerinin modernizasyonu da bir sorun haline gelecek.
 
Benzer şekilde, Çanakkale ve İstanbul Boğazları’ndan geçen deniz trafiğini düzenleyen 1936 tarihli Montrö Sözleşmesi’nin uygulanmasına ilişkin olarak Rusya, anlaşmayı değiştirmeye çalışabilir. Ayrıca Türkiye, Esad rejimiyle anlaşmayı açıkça kabul etmedikçe, Suriye üzerinden Rusya ile ilişkilerinde artan zorluklarla karşı karşıya kalabilir.
 
Genel olarak, sürekli olarak düşman bir Rusya senaryosu ile karşı karşıya kalan Rusya’nın güneyindeki bir dizi ülke, gıda güvenliği, ticaret, enerji tedariki, silah tedariki ve askeri ittifaklar gibi çok çeşitli alanlarda zor seçimlerle karşı karşıya kalacaktır. Sonunda, Rusya ile siyasi uyum (ki bu otokrasi anlamına gelir) ile Batı ile iyi ilişkiler (ki bu demokrasi anlamına gelir) arasında seçim yapmaya zorlanabilirler.