Latin Amerika’nın yeni sol liderleri Putin’in dostu değil

Woodrow Wilson Uluslararası Bilim Adamları Merkezi’ndeki Latin Amerika Programının müdür yardımcısı ve Arjantin Projesinin direktörü Benjamin N. Gedan, Latin Amerika’nın Ukrayna işgaline tepkisini değerlendirdi.

Johns Hopkins Üniversitesi’nde yardımcı profesör olarak görev yapan Gedan, Obama yönetimi sırasında Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi’nde Güney Amerika direktörüydü:

​​Son dönemde, Latin Amerika’dan ard arda gelen seçim sonuçları Washington’da panik yaratıyor. Eski dış politika uzmanları için solcu adayların kazandığı zaferler, Küba’nın Fidel Castro ve Che Guevara imajlarını çağrıştırıyor. Diğerleri ise Venezüella’nın Hugo Chavez’i ve Bolivya’nın Evo Morales’i gibi daha yeni öcülerin işbaşına gelmiş olmasından tedirginlik duyuyor. Rusya’nın Ukrayna’yı işgali bu endişeleri derinleştirdi ve bölgenin ideolojik sarkacının Başkan Vladimir Putin’in yönünde sallandığına dair korkuları körükledi.

Ancak savaşa bir aydan fazla bir süre kala bu korkuların yersiz olduğu kanıtlandı. Gerçekten de, Latin Amerika’nın Putin’in gaddarlığına verdiği yanıt, ABD’nin bu bölgede hâlâ geniş diplomatik fırsatlara sahip olduğunu düşündürdü.

İnkar edilemez bir şekilde, Latin Amerika’da sol yükselişe geçmiş durumda. 2018’de Andres Manuel Lopez Obrador, Meksika başkanlığını kolayca kazandı. Ertesi yıl, Alberto Fernandez, Arjantin başkanlık sarayını Peronist Parti için geri aldı. 2020’de Morales’in uzun süredir ekonomi bakanlığını yapan Luis Arce, Bolivya’da muhafazakar bir liderin yerini aldı. Ve geçen yıl, Perulular yeni başkanları olarak kırsal bir sendika aktivisti Pedro Castillo’yu seçtiler.

Aynı şekilde Şilililer, koalisyonu Komünist Parti’yi de içeren eski bir öğrenci protesto lideri olan Gabriel Boric’i aşırı sağcı bir popülist yerine getirdi ve Honduraslılar, Xiomara Castro’da, kocasının on yıldan fazla bir süre önce bir darbeyle devrilmesinden bu yana ülkenin ilk sol lideri olarak iş başına getiren seçim zaferine damga vurdu.

Bu eğilim muhtemelen bu yıl da devam edecek. Eski Bogota belediye başkanı ve bir zamanlar gerilla olan Gustavo Petro, Kolombiya’nın dönem sınırlı muhafazakar başkanı Ivan Duque’nin yerini almak en güçlü aday. Brezilya’da görevdeki aşırı sağcı Jair Bolsonaro, Ekim ayında yeniden seçilmek için hazırlanıyor, ancak oylamada rakibi eski Cumhurbaşkanı Luiz Inacio Lula da Silva’nın çok gerisinde kalıyor.

Bölgedeki ilerici politikacıların adımlarında anlaşılır bir şekilde bir sıçrama var. Ocak ayında, Boric’in Şili’deki zaferinin ardından, Meksika dışişleri bakanı iki ülke arasında bir “stratejik ittifak” önerdi. Bu ayın başlarında Arjantinli Fernandez, Lopez Obrador’a Arjantin, Meksika ve bir kez daha “Güney Amerika’nın gördüğü en büyük lider” olarak tanımladığı Lula liderliğindeki bir Brezilya arasında bir ittifak hayalini yazdı. Kolombiya’da Petro da bölgede ilerici bir “eksen”den bahsediyor.

Amerika Birleşik Devletleri’nde, bazı analistler, bu tür gruplaşmaların potansiyel olarak ABD’li hasımlar için daha fazla bölgesel etkiye kapı açabileceğine dair endişelerini dile getirdiler. Gerçekten de Latin Amerika’da “küresel jeopolitik haritanın yeniden çizildiğine” dair işaretler görenler var.

Aslında bölgede kalıcı bir ideolojik değişim olduğuna dair çok az kanıt var. Geçen yıl Ekvador’da muhafazakar bir işadamı olan Guillermo Lasso başkanlığı kazandı. Aynı yıl yapılan ara seçimlerde seçmenler hem Meksika’da Lopez Obrador’u hem de Arjantin’de Fernandez’i cezalandırdı. Muhafazakar Luis Lacalle Pou, 15 yıllık solcu yönetimin ardından Uruguay’ın en popüler liderlerinden biri. 

Ayrıca solun mevcut galibiyet serisinin çok uzun sürmeyeceğine inanmak için nedenler var. İlericilerin Latin Amerika’da en son 2000’lerin başında başlayan ve Pembe Dalga denilen bir dönemde iktidara geldiklerinde, bölge ekonomik olarak yükselişteydi. Günümüzde Latin Amerika’daki ekonomiler pamuk ipliğine bağlı. Bölge, neredeyse on yıllık yavaş bir büyümenin acısını çekti ve 2020’de pandemi tarafından daha da hırpalandı. 

Yüksek borç, kamu taleplerini karşılamayı zorlaştırıyor ve iktidar karşıtlığını körüklüyor. Bu arada yükselen enflasyon, Rusya’nın işgali küresel enerji ve gıda piyasalarını alt üst etmeden önce bile faiz artırımlarına yol açtı. Başka bir deyişle, bu dönem tacı takmak zor bir zaman.

Dahası, Amerika Birleşik Devletleri, Latin Amerika’nın en büyük baş belası olanlarından korkacak çok az şey var, bunların en kötüsü şu anda çökmüş devletlere başkanlık ediyor. 

Buna karşılık, bölgenin en son ilerici kadrosu, devrimci atalarına benzemiyor ve ABD için hiçbir tehdit oluşturmuyor. Örneğin Şili’de, Boric komünistlerle koalisyon yapsa da gündemi, iklim krizine ve eşitsizliğe yönelik iddialı yanıtlar da dahil olmak üzere çeşitli ABD öncelikleriyle örtüşüyor. ABD’li mevkidaşı gibi, ideolojileri ne olursa olsun diktatörlere karşı çok az sabrı var. 

Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, bu yeni bölgesel dinamiklerin önemli bir testiydi ve ilk tepki kuşkusuz çok etkileyiciydi. Savaş öncesinde, Güney Amerika’nın en büyük iki ülkesinin liderleri Moskova’yı ziyaret etti. Fernandez, Arjantin’i Rusya’nın Latin Amerika’ya “ön kapısı” olarak nitelendirdi ve Bolsonaro, Putin’e Brezilya’nın “ayanışması” fikrini ortaya attı.

Rus işgalinden bu yana Küba, Nikaragua ve Venezuela savaş için NATO’yu suçladılar. Ancak çatışmanın üzerinden bir ay geçmesine rağmen, Putin’in Latin Amerika’da sol hükümetler de dahil olmak üzere çok az arkadaşı olduğu ortaya çıktı. Bölgedeki hiçbir ülke, Rus işgalini kınayan en son Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kararına karşı oy kullanmadı; Amerikan Devletleri Örgütü de savaşı kınadı.

Bölgesel hükümetlerin Pekin ile bağları söz konusu olduğunda, Washington’un bölgesel gücünü dengeleme arzusu ve eski moda Amerikan karşıtlığı, ABD’nin Çin’in Latin Amerika’daki etkisini kısıtlama girişimlerini engelledi. Ancak bu içgüdüler bölgenin Moskova’ya verdiği yanıtta çok daha az belirgin: Latin Amerika’nın, bölgenin genç uluslarının müdahale eden Avrupalıları püskürtmek zorunda kaldığı bağımsızlık sonrası dönemde ortaya çıkan, küçük devletlere zorbalık yapan büyük güçlere karşı alerjisi. 

Ukrayna’daki savaş, Rusya’nın bölgesel bağlarının sığlığını ortaya çıkardı: Bölgenin en büyük altı ekonomisinde, Rusya’ya yapılan satışlar ihracatın yüzde 1’ini veya daha azını oluşturuyor.

Görünen o ki, Putin’in Latin Amerikalı solcularla flört etmesi, silah satışları ve tıbbi diplomasisi ve İspanyolca yayınları, Ukrayna’ya karşı başlattığı savaşın Rusya’nın imajına verdiği büyük zararı telafi etmeye yetmedi. Siyasi desteğin eksikliği, popüler tutumlara yansıyor. Örneğin, Ricardo Rouvier & Asociados tarafından yakın zamanda yürütülen bir anket, Arjantinlilerin yaklaşık yüzde 80’inin savaşa karşı olduğunu ortaya koydu.

Bu tablo Latin Amerika’nın Çin’e sırt çevireceği anlamına gelmiyor,  en azından henüz değil. Bölge ekonomisi, büyük ölçüde Çin’in tarım ve maden ihracatını satın almasına dayanıyor ve bölgenin çürüyen altyapısına Çin yatırımından başka bir alternatif görmüyor.

Yine de Latin Amerika’nın Putin’in savaşına tepkisi, bölgenin sadece Kremlin’in gözü önünde olmak için demokrasiye, insan haklarına ve uluslararası hukuka bağlılığından vazgeçecek kadar sert bir tutum içinde olmadığını gösteriyor.