Washington Post yazarı, CNN programcısı Ferid Zekeriya Ukrayna’nın işgaliyle sonuçlanan geriliminde demokrasi ve liberal düzen yanlıların gösterdiği dayanışma direncin kendisini umutlandırdığını yazdı:
Pax Americana, Çin ve Hindistan gibi ülkelerin yükselişi, Irak ve Afganistan’daki felaketler ve Batı’daki mali ve demokratik krizler de dahil olmak üzere birçok nedenden dolayı zayıflamaya başladı. Ancak en yıkıcı güç, komşularına hükmedebileceği bir etki alanını yeniden yaratmaya kararlı bir emperyal Rusya’nın dönüşü oldu. Geçtiğimiz on yıl boyunca, Başkan Vladimir Putin’in Rusya’sı, aktif olarak kurallara dayalı uluslararası sistemi çözmeye çalışan dünyanın en büyük jeopolitik oyun bozucu oldu.
Birçok yorumcu için mevcut kriz, bu sistemin çöktüğünün ve demokratik çağın kısa bir hayal olduğunun kanıtıdır. David Brooks, “tarih barbarlığa dönüyor” diye yazıyor. Robert Kagan, “jungle”ın yeniden büyüdüğünü söyledi. Ama bu tür bir karamsarlık haklı mı? Bugünün korkunç haberlerinde bazı güçlü pozitif güçlerin yattığı konusunda daha umutluyum.
Sonuçta, bu krize en başta ne sebep oldu? Çok basit: Ukraynalıların açık, demokratik bir toplumda yaşama arzusu. Putin’i öfkelendiren ve 2014’te ilk kez Ukrayna’yı işgal etmesine neden olan şeyin ne olduğunu unutmayalım. NATO üyeliğini istemek bir Ukrayna deklarasyonu değildi. Bu, Kiev hükümetinin (o zamanlar Rus yanlısı bir hükümetti) Avrupa Birliği ile bir “ortaklık anlaşması” sonuçlandırma çabalarıydı. Ukrayna cumhurbaşkanı Rusya’nın baskısı altında -bu anlaşmaya son verdiğinde, büyük sokak protestolarıyla karşılandı ve parlamento onu görevden aldı. Putin’in Ukrayna’yı ilk işgalini tetikleyen şey buydu.
Ukrayna, Batı yanlısı bir yol seçme konusunda yalnız değildi. Son otuz yılda, Sovyet bloğunun parçası olan ülkelerin çoğu birer birer daha açık, liberal, demokratik ve kapitalist olmayı seçti. Bu ülkelerin hiçbiri mükemmel değildir hatta bazıları ondan uzaktır, ancak Baltık devletlerinden Bulgaristan’a, Polonya gibi büyük ülkelerden Moldova gibi küçük ülkelere kadar çoğu demokratik siyasetin ve açık, piyasaya dayalı ekonominin bazı versiyonlarını benimsemiştir.
Macaristan ve Polonya gibi ülkelerde gerileme yaşandı. Ancak geniş anlamda, bu ülkelerin 1989’dan bu yana Batı değerlerine doğru hareketi, kesinlikle liberal demokratik projenin canlılığının bir teyididir.
Putin’in tepkisi, bu demokratikleşme dalgasını durdurmak için kanlı, acımasız bir çabadır. Hareketin Ukrayna, Gürcistan ve hatta 2020’ye kadar ülkenin kısa tarihindeki en büyük demokrasi yanlısı protestoları yaşayan Beyaz Rusya’ya süpürülmesini dehşetle izledi. Rusya’nın yardımıyla vahşice bastırıldılar ve şimdi Putin’in sadece korku ve güç kullanarak kontrolü elinde tutabileceği bir ülkesi daha var.
Liberal uluslararası düzene gelince, onun hayal edebileceğinden çok daha fazla savunucusu var. Bunu destekleyen en anlamlı açıklama bu hafta BM Güvenlik Konseyi’nde odadaki Batılı güçlerden birinden değil, Kenya’nın Birleşmiş Milletler büyükelçisi Martin Kimani’den geldi.
Neredeyse tüm Afrika ülkelerinin dein kusurlu sınırları olduğunu söyledi. Genellikle etnik ve dilsel grupları ayıran sömürgeci güçler tarafından çizildiler. Ancak, Afrikalı liderlerin kusurlu sınırlarıyla yaşamaya karar verdiklerine dikkat çekti, çünkü onlara meydan okumak sonsuz bir dizi savaş ve isyanı davet etmek olurdu.
Bunun yerine, bu ülkeler uluslararası hukuku ve BM sistemini onurlandırmayı seçti. Kimani, “Tehlikeli bir nostaljiyle tarihe geçmişe bakan uluslar oluşturmak yerine, birçok ulusumuzun ve halkımızın hiçbirinin bilmediği bir büyüklüğü dört gözle beklemeyi seçtik” dedi.
Avrupa’dan uzakta, Çin ile Tayvan arasındaki sorunun merkezinde ne var? Tayvan halkının açık, özgür, liberal bir toplumda yaşamak istediği ve yaşam tarzlarının komünist bir diktatörlük tarafından yok edileceğinden korktukları bir gerçektir.
Demokrasi ve liberalizmin karşı karşıya olduğu sorunları küçümsemek istemiyorum. Neredeyse 25 yıl önce, “liberal olmayan demokrasinin” yükselişini endişeyle not ettim ve özellikle Rusya’nın (diğer ülkeler arasında) almakta olduğu kötü gidişe dikkat çektim. Doğduğum ülke olan Hindistan’da ve gururlu bir göçmen olduğum ülke olan Amerika Birleşik Devletleri’nde çok sevdiğim liberal demokratik değerlerin aşınmasını gördüm.
Ancak tepkinin gösterdiği şey, liberal demokrasinin ve kurallara dayalı uluslararası düzenin -sağlam, hatta agresif bir şekilde- savunulması gerektiğidir. Milliyetçilik ve popülizmin sesleri bu kadar yüksekken, liberal değerlerin onları çekinmeden savunmaya istekli çok az kişi olduğu görülüyor. Liberal demokrasinin vaatlerinden çok sorunlarına kafa yoranlara, “Ukrayna’ya gitsinler” diyorum. Ukrayna halkı bize bu değerlerin açık toplum ve özgür bir dünya uğruna savaşmaya ve hatta ölmeye değer olabileceğini gösteriyor.
Hepimiz için soru şu: Onlara yardım etmek için ne yapacağız?
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
