Yazar: SG

AHMET KEMAL GENÇ | ANALİZ

Suriye’de son haftalardaki ana başlık, Şam yönetimi ile SDG/YPG arasındaki “entegrasyon” pazarlığının tıkanması ve bunun Halep’te sıcak çatışmaya dönüşmesi. Aslında korkulan şey de buydu… 10 Mart 2025’te SDG’nin yıl sonuna kadar Suriye ordusuna entegre edilmesini öngören çerçeve mutabakattan sonra sahada ve masada ilerleme sınırlı kaldı. Taraflar birbirini “oyalamakla / kötü niyetle” suçluyor. 

Halep özelinde, Kürt nüfusun yoğun olduğu Şeyh Maksud ve Eşrefiye mahallelerinde gerilim geçtiğimiz ay sonunda yeniden yükseldi. 22 Aralık 2025’te iki taraf “gerilimi düşürme” temaslarıyla karşılıklı ateşi durdurma yönünde adım attığını duyursa da bu sakinlik kalıcı olmadı. 

6–7 Ocak 2026’da çatışmalar yeniden alevlendi. 7 Ocak’ta (dün) Suriye ordusu, Şeyh Maksud ve Eşrefiye’yi saat 15.00 itibarıyla “kapalı/askeri bölge (closed military zone)” ilan etti. Sivillere bölgeden uzak durma/çıkarma çağrıları yapıldı ve “insani koridor” açıldığı açıklandı. Medyaya yansıyan haberlere göre 40 binden fazla insan evlerinden ayrıldı.

Şeyh Maksud ve Eşrefiye mahallelerinin “askeri bölge” ilan edilmesi, yalnızca iki semti hedef alan bir güvenlik operasyonu değil. Şam–SDG müzakerelerinin tıkandığı, Ankara’nın sahada daha görünür hale geldiği ve ABD–İsrail eksenli yeni Suriye denkleminin test edildiği stratejik bir eşik olarak okunuyor.

Peki bu iki mahalle neden ‘askeri bölge’ ilan edildi? 

Şam, Şeyh Maksud–Eşrefiye’yi kontrol eden SDG/Asayiş unsurlarını “Aleppo’ya roket, topçu saldırıları ve sivillere dönük eylemlerle” suçlayıp “sınırlı bir askerî operasyon” başlattığını açıkladı. Bu yüzden sivillerin bölgeden çıkarılması için koridorlar duyuruldu…

Tabi bu görünen/açıklanan ‘resmi’ gerekçe! İşin bir de ‘açıklanmayan’ siyasi boyutu var… 

Bu iki mahalle, Halep gibi hükümetin elindeki bir şehir içinde SDG’nin elinde kalan stratejik bir bölge olarak görülüyor. Şam’ın hedefi, SDG’nin “yarı-özerk” düzenini bitirip silahlı yapıyı Suriye ordusuna entegre etmek ve merkezi otoriteyi tekleştirmek. 10 Mart mutabakatı uygulamada tıkandığı için Halep, Şam’ın elindeki en görünür ‘baskı alanına’ dönüştü.

“Askerî bölge” ilanı ne işe yarıyor? 

Şam yönetimi için hem hukuken hem de siyaseten “meşruiyet” zemini yaratıyor… Siviller bölgeden çıkıyor ve operasyon alanı temizleniyor; dolayısıyla SDG mevzileri meşru hedef haline getiriliyor. Aynı zamanda mahalleleri fiilen tecrit/kuşatma ederek SDG’yi masada tavize zorluyor.

Ortadoğu, İran’da isyana varan protestoları, İran–İsrail gerilimi ve olası ABD senaryolarını tartışırken, Suriye sahası bir kez daha kendi gerçeğini hatırlattı. Halep’te silahlar sustu sanılırken, Şeyh Maksud ve Eşrefiye üzerinden yeni bir cephe açıldı. Suriye Savunma Bakanlığı’na bağlı Askeri Operasyon Merkezi’nin bu iki mahalleyi askeri bölge ilan etmesi, fiilen “Müzakere bitti, sahada hesaplaşacağız!” mesajı olarak okunuyor.

Kararın hemen ardından sivillere bölgeyi terk etmeleri çağrısı yapıldı, mahallelerin çevresine tanklar ve ağır silahlar yığıldı. Aynı saatlerde Türk Silahlı Kuvvetleri’ne ait bir konvoyun Halep’in kuzeyine intikali görüntülere yansıdı. Henüz kapsamlı bir kara operasyonu başlamadı; ancak askeri hazırlık, siyasi niyetin önüne geçmiş durumda.

Gerilim aylardır sürüyor

Son iki günde yaşanan çatışmalarda çocukların da aralarında bulunduğu siviller hayatını kaybetti, onlarca kişi yaralandı. Tarafların açıkladığı rakamlar farklı; fakat değişmeyen gerçek şu: Halep’teki kırılgan denge çöktü.

Şam yönetimi operasyonu, 1 Nisan mutabakatının SDG tarafından ihlal edildiği iddiasına dayandırıyor. Kürt tarafı ise aylardır süren abluka, baskı ve askeri tahkimatın bu çatışmayı kaçınılmaz hale getirdiğini söylüyor.

Bu karşılıklı suçlamalar, aslında daha büyük bir gerçeği örtüyor: Halep, Şam ile SDG arasındaki tıkanan müzakerelerin sahaya yansıyan basıncı…

İsimler değişiyor, gerçek değişmiyor

SDG, Halep’te kendi askeri güçlerinin bulunmadığını, yalnızca asayişin görev yaptığını söylüyor. Teknik olarak doğru. Ancak sahadaki asayiş, klasik bir polis gücü değil; ağır silah kullanabilen, savaş deneyimi olan bir yapı olduğu söyleniyor.

Zamanlama tesadüf değil. Pazar günü Şam’da yapılan ve sonuçsuz kalan SDG entegrasyon görüşmelerinin hemen ardından askeri seçeneğin devreye sokulması, bir kararın zaten alındığını düşündürüyor.

Şam ve Ankara, Halep üzerinden birkaç şeyi test ediyor:

ABD bu tabloya ne kadar tepki verecek?

İsrail sessiz kalacak mı?

Kürt mahallelerine yönelik baskının bir bedeli olacak mı?

ABD’nin Fırat’ın Doğusu–Batısı ayrımı geçerli olacak mı?

Halep bu açıdan bir deneme alanı.

Bu krizi anlamak için eski ama hâlâ geçerli bir denklemi hatırlamak gerekiyor: ABD, Fırat’ın doğusunda caydırıcı; batısında ise seyirci.

Afrin’de, Cerablus’ta, El Bab’da ve Tel Rıfat çevresinde bu böyleydi. Halep de bu kategoride görülüyor. Amerikalılar, kendi askerlerinin olmadığı bir alanda Türkiye ve Şam’ın hamlelerine karışmamayı tercih ediyor.

Bu nedenle Halep’te yaşananlar, Washington’da “kriz” değil, yönetilebilir bir risk olarak okunuyor.

Paris görüşmelerinde sessiz güvenceler mi verildi?

Halep’te silahların bu kadar rahat çekilmesinin arkasında Paris’te yapılan İsrail–Suriye görüşmelerinin etkisi göz ardı edilemez. Bu görüşmeler, İsrail’in güvenliği ekseninde yeni bir Suriye düzeninin inşa edildiğini gösteriyor.

Mesaj net mi? İsrail’e tehdit yoksa, Şam’a müdahale de yok.

Bu tablo, Halep’te atılan askeri adımları kolaylaştıran bir zemin yaratıyor. Kürtler için ise bu, söylem düzeyindeki dayanışmanın sahada karşılığı olmadığı gerçeğini bir kez daha hatırlatıyor.

Kürtler açısından resim

Şeyh Maksud ve Eşrefiye, Kürtler için sadece iki mahalle değil; müzakere masasındaki varlığın sahadaki temsili. Bu alan kaybedilirse, Şam–SDG ilişkilerinde güç dengesi daha da Şam lehine kayar.

İsrail’in Dürziler için gösterdiği refleksi Kürtler için göstermemesi, ABD’nin ise batı yakasında mesafeli durması, Kürtleri yeniden jeopolitik yalnızlıkla karşı karşıya bırakabilir.

Halep’te yaşananlar bir “asayiş sorunu” değil, bir strateji kırılması olarak görülüyor. Silahlar konuşmaya başladıysa, bunun nedeni güvenlik değil; tıkakan müzakereler, test edilen ittifaklar ve yeniden çizilen nüfuz alanları.

Şeyh Maksud ve Eşrefiye bugün Halep’in mahalleleri olabilir; ama yarın Suriye’nin yeni çatışma hattının adı haline gelebilir.

Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***

NECİP F. BAHADIR | YORUM

Türk siyaseti ‘mebus transferlerine’ yabancı değil. Birçok isim parti değiştirmekte sakınca görmedi. Sırasıyla bütün partileri dolaşan milletvekiline bile rastlandı. Kubilay Uygun bunlardan biriydi; ‘fırıldak Kubi’ diye nam saldı. Bir başka milletvekili için bir gazete ‘dansöz’ manşeti attı. Yıllar önce Osman Yüksel Serdengeçti Meclis’in döner kapısından zor girmişti. “Ulan” demişti; “Daha girmeden, kapısında başladı döneklik! Allah içeride bize yardım etsin!”

Siyasetin renkli simalarından Osman Bölükbaşı, kendisini terk eden milletvekilleri için, “Dost ve dava adamı diye bağrıma bastıklarımdan çok çektim.” demiş ve eklemişti; “Gördüğüm vefasızlık, nankörlük ve ihanetler gönlümde sızısı dinmeyen yaralar açtı. Bağrım Karacaahmet Mezarlığı’na döndü. Bunların düğününü yapan biziz ama gerdeğe başkalarıyla giriyorlar…”  

Milletvekili pazarı daha önce istisnaydı. Pazara düşen vekil sayısı bir elin parmaklarını geçmezdi. AKP’nin devri iktidarında çürüme ve yozlaşma zirveye çıktı. Sınırlar aşıldı. Mayıs 2023 seçimlerinden bu yana 30’un üzerinde milletvekili parti değiştirmiş. Bu rakam çok fazla… Parlamento ‘transferlerle’ yaralanmış. Siyaset erdemini yitirmiş.

Geçiş daha çok muhalefetten iktidar partisine doğru; imkan ve nimetler orada çünkü. Satın almak kolay… Kendisini satışa çıkaran vekil sayısı da artınca AKP sandıkta kazanamadığını, halkın vermediğini Ankara’nın kirli ve ahlaksız yöntemleriyle elde etti. Sadece milletvekili değil, belediye başkanı da satın aldı. En şaşırtıcı olan ‘Topuklu Efe’ diye nam salmış Özlem Çerçioğlu’ydu.

‘Batan geminin son yolcusu’ diye yazmıştım. Büyük transferdi. CHP’de potansiyel isimlerden biriydi. Genel Başkanlığa aday olsa yeriydi. Dosyalardan korktu. AKP’ye dümen kırınca dosyalar da rafa kalktı ve ‘sütten çıkmış ak kaşık’ oluverdi. “Çerçioğlu, AKP’nin hayrını gördü mu?” sorusunun cevabı ‘evet’… Çünkü AKP’ye geçmese hapishaneyi boylayabilirdi.

Bir siyasetçi için ‘onurlu hapis’ itibarına da ikbaline de katkı yapar. Erdoğan, hapishane günlerini sıçrama tahtası olarak kullandı. Tabii hapishane her babayiğidin harcı değil. Malcolm X, “İnancımı ve vicdanımı satın alamadılar… En büyük öfkeleri buna…” demiş ve sisteme meydan okumuştu. AKP bugün toplumda kime öfkeliyse bilin ki satın alamadığı, boyun eğdiremediği içindir.

Özlem Çerçioğlu gibi isimler ise korku belasına, (Merhum Sezai Karakoç’un tabiriyle) ‘bir köle gibi satıldı, pazarlar pazarında…’

Konstantin duvarında güneşin sarardığını da gördü mü acaba? Çinlilerin dediği gibi, “Bir yerde küçük insanların büyük gölgesi düşmüşse” orada güneş batıyor demektir.”

31 Mart seçimlerinde bozguna uğrayan AKP biri CHP’den, biri Deva’dan, biri Gelecek’ten 3 milletvekilini ‘transfer etti’. Rozetlerini grup toplantısında Erdoğan taktı. Her 3 isim de CHP listelerinden Meclis’e girmişti. Seçim meydanlarında AKP ve Erdoğan politikalarına sert muhalefet etmişlerdi. Kılıçdaroğlu’nun cumhurbaşkanlığını ve CHP’nin iktidarını hedefliyorlardı. Milattan önce falan değil sadece iki yıl evvel… Daha o sözleri atmosferden kaybolmadı.

Bir özeleştiri yaptılar mı? Hayır… Kendilerine oy veren seçmenle helalleştiler mi? Ne gezer…

Üçünün de hikayesi ibretlik, Hasan Ufuk Çakır’ınki bir başka… Mersin’den seçildi. Aslında seçilmedi. Parti yönetimi ismini listenin üst sıralarına yazdı… Öyle kazandı. Yemin dışında Meclis kürsüsünde hiç görünmedi. Kanun teklifi, yazılı soru önergesi yok. Milletvekili olarak tek aktivitesi Genel Kurul’da parmak kaldırmak. Partisinden koptu, AKP’ye geçeceği konuşulmaya başladı. Bir ay önce bir televizyon programında gazeteci ‘kayda geçsin diye soruyorum’ dedi; “AKP’den yarın teklif gelirse kabul eder misiniz?” Çakır soruya bozuldu, biraz öfkeyle sesini yükseltti ve “Hiç böyle bir düşüncem yok… Hiç böyle düşüncem yok… Kimse böyle uyduruk uyduruk haberler yapmasın…”

O sözleri orada duruyor. İnsan biraz zamana oynar. Bir ay içinde ne değişti? Keşke onu anlatsa… Gerekçesini herkes öğrense… Yakasına AKP rozeti takılırken çok heyecanlıydı. Hızını alamadı. Ve yine tok ve yüksek ses tonuyla siyaset tarihine geçen şu ifadeleri kullandı; “İki başkomutan var… Biri Gazi Mustafa Kemal Paşa, diğeri Türkiye Cumhuriyeti ordularının başkomutanı Recep Tayyip Erdoğan. Ben de selam duruyorum kendisine selam…” 

Kürsüde Erdoğan’a bir asker selamını çaktı. Ne diyelim, hayrını görsün… Batan geminin son yolcularından biri olduğunu çok geçmeden anlayacaktır. Batan geminin malları olarak yeni pazarlarda satışa çıkar. Gerisini alıcısı düşünsün.

Deva kontenjanından seçilen Kahramanmaraş milletvekili İrfan Karatutlu’nun şu cümlesi pespayeliğin itirafı gibi; “Ben zaten aklen ve vicdanen buradaydım. Şimdi bedenen de geldim…”

İki yıl önce CHP listelerinden seçilirken aklı ve vicdanını AKP’de mi bırakmıştı? Seçmen farkında mı acaba akılsız ve vicdansız birine oy verdiğinin? Peki Ali Babacan nasıl güvendi de böyle bir ismi milletvekili yaptı?

Kalabalık bir grup olsa neyse… Topu topu bir elin parmakları kadar… Doğru dürüst yol arkadaşını bile seçemeyen bir parti ve liderinin ülke yönetimine talip olması ne büyük talihsizlik… Toplumsal muhalefetin ‘umut’ olarak gördüğü Deva Partisi ve Ali Babacan’ın düştüğü hale bakın… Yazık ki ne yazık…

Adı hem İsa, hem Mesih olan Şahin ise 2023 Mayıs’ın da Erdoğan politikalarına öfke doluydu. Muhalefetin oylarıyla seçildi. Ahmet Davutoğlu’nun Gelecek Partisi kontenjanından… O da kürsüye çıktı, AKP için, ‘ailem, gençlik yuvam, baba ocağım’ gibi ifadeler kullandı. Ve “Bazen nehirler farklı kollara ayrılsa da finalde vuslat oluyor… Aynı denize dökülüyor…”

Yine bir özeleştiri yok. Kendisini Ankara’ya taşıyan seçmenle istişare yok. Dün kara dediğine bugün ak dedi. Ve kapağı AKP’ye attı. Batan geminin lüks kamarasında olsan ne yazar? İkbal arıyorsa beyhude… Bedelini  başka türlü tahsil ettiyse bilemem…

Meclis’te kritik bir denge söz konusu değil. Transferlerin matematik olarak AKP’ye bir faydası olmaz. Anayasa değişikliği için gerekli rakama ulaşırsa başka… O da kolay değil. ‘Arkası gelecek’ deniyor. Kendisini satışı çıkarmış daha kaç milletvekili var ki!

Ben rakamın yüksek olduğu kanaatinde değilim. Transferler AKP’deki çöküşü durduramaz. Deva ve Gelecek gibi alternatif olmayı hedefleyen partilere zarar verir. Sonuçta bu kan kaybıdır. Bir yönetim zaafıdır. Bir partileşme sorunudur.

AKP’nin düştüğü yerden kalkması ‘taşıma suyla’ değil, temel politikalarda değişimle mümkün… Demokrasi, adalet ve ahlak reformlarıyla mümkün…

Saadet Partisi’nin bir mesajını gördüm. Genel Başkan Yardımcısı Mustafa Yılmaz, Saadet’in milletvekillerinin görsel tablosunu, “İçlerinden bir tek Azrail adam alabildi!” başlığıyla paylaşmış… Yerinde bir siyasi duruş ve espri…

Isparta Milletvekili Hasan Bitmez’i kastediyor; kürsüde konuşma yaparken AKP’li Özlem Zengin’in sözlü saldırısı sonrası fenalaşmış ve hayatını kaybetmişti. Hayata ve siyasete onuruyla veda etti.

AKP kirli ve ahlaksız milletvekili pazarını kurdu. Erdoğan hiç olmadığı kadar siyaseti çürüttü ve yozlaşırdı. Ama yaşanmışlıklar ve tarihi tecrübelerle sabit, siyasette transferler ne alana ne satılana hayır getirdi. Bu pazarın kazananı yok. Kaybedeni ise çok.

 

Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***

İDRİS GÜRSOY | YORUM

23 Aralık 1930’da Menemen’de genç öğretmen asteğmen Mustafa Fehmi Kubilay ile bekçi Hasan ve bekçi Şevki vahşice katledildi. Bu olay, Cumhuriyet tarihinin en ağır suçlarından biridir. Ancak Menemen’i yalnızca bu suç üzerinden değil, suçtan sonra kurulan anlatı ve uygulamalar üzerinden de değerlendirmek zorundayız. Çünkü Menemen aradan geçen 95 yıla rağmen hâlâ devlet şiddetini meşrulaştıran bir “siyasal mit” olarak varlığını sürdürmektedir.

Fail kim, çerçeve nasıl genişledi?

Mahkeme tutanakları ve askerî raporlar, Menemen Olayı’nın doğrudan faillerinin Derviş Mehmet ve etrafındaki sınırlı bir grup olduğunu açıkça ortaya koyar. Aynı belgelerde Derviş Mehmet’in düzenli ve hiyerarşik bir tarikat silsilesi içinde yetişmiş, yetkilendirilmiş bir şeyh olduğuna dair net bir kayıt bulunmaz. Aksine, sanığın kendini “mehdi” ilan eden, dengesiz davranışlar sergileyen ve esrar kullandığı mahkeme kayıtlarına geçen marjinal bir figür olduğu görülür.[1]

Buna rağmen olay, daha ilk andan itibaren bireysel fanatizmin sınırlarını aşan bir çerçeveye oturtulmuştur. Suç, failden koparılmış; bir tarikat geleneği ve geniş bir inanç çevresi fiilen sanık haline getirilmiştir.

Sıkıyönetim, olağanüstü mahkeme ve tasfiye

Tek parti yönetimi, cinayetin ardından sıkıyönetim ilan etmiş, olağanüstü yetkilerle donatılmış mahkemeler kurmuştur. Yargılama yalnızca Menemen’deki faillerle sınırlı kalmamış; Muhammed Esad Erbili Hazretleri başta olmak üzere, ülkenin farklı bölgelerinden çok sayıda Nakşibendi şeyhi ve mensubu Menemen’e getirilmiştir.[2]

Kurulan idam sehpaları, yargı sürecini klasik bir ceza muhakemesinin ötesine taşımış; yargılama, ibret ve gözdağı üreten sembolik bir sahneye dönüşmüştür.

Bu noktada şu soru kaçınılmazdır: Eğer mesele yalnızca birkaç fanatiğin işlediği bir cinayet idiyse, neden böylesine geniş çaplı bir tasfiye yoluna gidilmiştir?

Bu sorunun cevabı, dönemin siyasal ikliminde gizlidir. Tek parti yönetimi, yalnızca bir suçla değil; potansiyel bir tehdit algısıyla hesaplaşmak istemiştir.

“Faaliyet vardı”dan “suç vardı”ya

Bugün dahi Menemen anlatılırken, “tarikat toplantıları”, “zikir ayinleri” ve “faaliyetlerin gizlice sürmesi” gibi olgular, doğrudan cinayetin deliliymiş gibi sunulmaktadır. Oysa 1925 sonrası yasaklara rağmen, Türkiye’nin birçok bölgesinde farklı dini çevrelerin benzer faaliyetleri sürdürdüğü bilinmektedir.[3]

Buradaki kritik eksik şudur: Derviş Mehmet’in herhangi bir merkezî tarikat yapısından doğrudan emir veya talimat aldığına dair açık ve tartışmasız bir belge bulunmamaktadır.

Buna rağmen nedensellik boşluğu ideolojik yorumlarla doldurulmuş; “faaliyet vardı” cümlesinden “katliamın arkasında tarikat vardı” sonucuna sıçranmıştır. Bu yöntem, tarihçilik değil; devlet dilinin sorgulanmadan tekrar edilmesidir.

95 yıl sonra değişmeyen dil

Aradan neredeyse bir asır geçmesine rağmen Menemen hâlâ aynı kavramlarla ve aynı genellemelerle anlatılıyorsa, burada sorun belge eksikliği değil; bakış açısının donmuş olmasıdır.  Menemen, hâlâ bir suçun analizi olarak değil; bir tehdit hikâyesi olarak dolaşımdadır. Bu hikâye yalnızca geçmişi açıklamaz; bugünün iktidar pratiğini, muhalifleri hedef alan dili ve toplumsal hafızadaki yerini de biçimlendirir.

Menemen meselesi serinkanlı biçimde tartışılamadığı için, Menemen hiçbir zaman gerçekten geçmişte kalmamıştır. Siyasal iktidarı ele geçirenler, farklı dönemlerde ama aynı yöntemle:

-Bir kesimi “tehdit” ilan etmiş,

-Suçu bireysellikten çıkarıp kolektifleştirmiş,

-Olağanüstü tedbirleri olağanlaştırmış,

-Muhalif gördüğü toplumsal kesimleri tasfiye etmiştir.

Dün “irtica” kavramı üzerinden kurulan dil, başka kavramlarla sürdürülmektedir. Değişmeyen şey şudur: Tehdidi büyütmek, sembol üretmek ve topluca mahkûm etmek. Menemen’in konuşulamaması, bu yüzden yalnızca tarihsel bir problem değil; doğrudan bugünün otoriter yapısını besleyen bir hafıza sorunudur.

Kubilay’ın hatırası, sloganlarla değil; hakikate sadakatle korunur. Laiklik, korkularla değil; özgüvenle savunulabilir. Menemen’i yeniden ve dürüstçe konuşmak, Cumhuriyet’i zayıflatmaz; aksine onu istismar edilemez hale getirir.

Çünkü konuşulmayan her tarih, bir gün aynı yöntemlerle geri döner.

Menemen, tam da bu yüzden, hâlâ tekrar ediyor.

Dipnotlar

1. Menemen Davası mahkeme tutanakları; sıkıyönetim mahkemesi zabıtları; Genelkurmay ATASE arşivine yansıyan raporlar.
2. TBMM zabıtları (1930–1931); dönemin resmî tebliğleri ve idam kararları.
3. Şerif Mardin, Din ve İdeoloji; Erik Jan Zürcher, Modernleşen Türkiye’nin Tarihi; erken Cumhuriyet dönemi din–devlet ilişkilerine dair akademik çalışmalar.

 

Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***