İNCELEME | Tarlada kriz büyüyor; çifti konuştu, bakan suspus!

Konya Çumra’da bir çiftçi, ‘derdini’ anlatamadan İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi’nin yanından uzaklaştırıldı. Bakan’ın koruması olduğu tahmin edilen şahıs, ‘perişan’ durumda olduğunu anlatan çiftçi sözünü bitiremeden araya girdi. Sosyal medyaya yansıyan görüntülere göre borç batağında olduğunu anlatan çiftçi, İçişleri Bakanı’na şöyle diyor: “Mazota, gübreye, elektriğe yetişemiyorum. Yeminle benim şu anda 3,5 milyon TL borcum var, kafayı bozacağım. Bankalarda faizler uçtu gidiyor, başını aldı gidiyor. Benim 300-400 dönüm tarlam… (Burada sözü kesilerek alandan uzaklaştırılıyor?”

Çiftçinin sözlerini dinleyen Bakan’ın hiçbir tepki vermemesi dikkat çekti. Çiftçiye tek bir cümle ile bile cevap vermedi.

Peki çiftçilerin durumu nedir? AKP rejiminin ekonomi ve tarım politikası çiftçiye ne hale getirdi?

Çiftçi borçla ayakta, alacağını alamıyor: Trilyonluk tablo

Türkiye’de tarım sektörüne ilişkin son veriler, çiftçinin yalnızca borç yükü altında ezilmediğini, aynı zamanda devletten hak ettiği destekleri de tam olarak alamadığını gösteriyor. Ortaya çıkan tablo, hem finansal hem yapısal bir krize işaret ediyor.

2025 yılının başında çiftçilerin bankalara olan borcu yaklaşık 637 milyar lira seviyesindeydi. Aradan geçen süreçte bu rakam hızla arttı ve bugün itibarıyla Meclis’te konuşulan rakamlara göre 1,2 trilyon liraya ulaştı. Bu artış, üretim maliyetlerindeki yükselişin ve finansmana erişimde krediye bağımlılığın derinleştiğini ortaya koyuyor.

Ancak borç tarafındaki bu sert yükseliş, tek başına tabloyu açıklamıyor. Asıl dikkat çekici olan, çiftçinin devletten olan “yasal alacağı”nın da aynı dönemde hızla büyümesi. 5488 sayılı Tarım Kanunu’na göre, çiftçilere her yıl milli gelirin en az yüzde 1’i oranında destek verilmesi gerekiyor. Ancak uzun süredir bu oran bütçelerde tam olarak karşılanmıyor. Bu nedenle her yıl ortaya çıkan fark, birikimli bir “alacak” olarak hesaplanıyor.

Bu yöntemle yapılan hesaplamalara göre, 2024 yılı sonu itibarıyla çiftçinin devletten birikmiş alacağı yaklaşık 850 milyar lira seviyesine ulaşmıştı. Bu rakam, geçmiş yıllarda verilmesi gereken destek ile fiilen verilen destekler arasındaki farkların toplamını ifade ediyor.

An itibariyle çiftçinin alacaığı 1,3 trilyon lira civarında!

2025 yılı ise bu açığın daha da büyüdüğü bir dönem oldu. Yasal çerçeveye göre 2025’te çiftçiye yaklaşık 615-620 milyar lira destek verilmesi gerekiyordu. Buna karşılık bütçede yer alan ve yıl içinde yapılan destek ödemeleri yaklaşık 150-160 milyar lira seviyesinde kaldı. Aradaki fark, yani yaklaşık 450 milyar liralık eksik destek, doğrudan çiftçinin alacağına eklendi.

Böylece 2024 sonunda 850 milyar lira olan birikimli alacak, 2025 itibarıyla yaklaşık 1,3 trilyon liraya yükseldi. Yani aslında çiftçi devletten alacağını alsa, borcunu da ödeyecek!

2026 yılına ilişkin projeksiyonlar ise tablonun daha da ağırlaşacağını gösteriyor. CHP Niğde Milletvekili Fethi Gürer’in TBMM’de dile getirdiği verilere göre, 2026 yılında tarımsal desteklerin milli gelirin yüzde 1’i oranında olması durumunda çiftçiye yaklaşık 772 milyar lira destek verilmesi gerekiyor. Ancak bütçede bu kalem için ayrılan kaynak yalnızca 168 milyar lira. Bu da yaklaşık 604 milyar liralık yeni bir destek açığı anlamına geliyor. Bu fark da hesaba katıldığında, çiftçinin devletten olan birikimli alacağı yaklaşık 1,9 trilyon liraya ulaşıyor. Devasa bir rakam!

Ortaya çıkan bu tablo, tarım sektöründe çiftçinin neden giderek daha fazla borçlandığını da açıklıyor. Bir yandan üretim maliyetleri artarken, diğer yandan kanunen hak edilen desteklerin önemli bir kısmı ödenmeyince çiftçi finansman ihtiyacını krediyle karşılamak zorunda kalıyor. Bu da borç stokunun hızla büyümesine yol açıyor.

Sonuç olarak Türkiye’de tarımın temel sorunu yalnızca “borçlu çiftçi” gerçeği değil. Aynı zamanda devletten alacağını tahsil edemeyen bir üretici kitlesi söz konusu. Ve bu iki durum birlikte değerlendirildiğinde, ortaya çıkan tablo trilyon liralık bir dengesizliğe işaret ediyor.

Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***