Türkiye İstatistik Kurumu, 2025 yılı Hanehalkı Bütçe Araştırması sonuçlarını yayımladı. Ülke genelinde tüketim amaçlı harcamalar içinde en yüksek pay yüzde 29,3 ile konut ve kira giderlerine ayrılırken, eğitim hizmetleri yüzde 1,8 ile en düşük pay alan kalemlerden biri oldu. Gelir seviyesi en düşük yüzde 20’lik grubun konut ve kiraya ayırdığı oran yüzde 38,7’ye ulaşırken, tek kişilik hanelerde bu pay yüzde 41 olarak kayıtlara geçti. En fazla israf edilen gıda grubunda ise yüzde 39,7 ile taze meyve ve sebzeler ilk sırada yer aldı.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), hanehalklarının harcama alışkanlıklarını, gelir gruplarına göre bütçe dağılımlarını, hane büyüklükleri ile gelir kaynaklarının tüketim türlerine etkisini ve gıda israfı boyutlarını içeren 2025 yılı Hanehalkı Bütçe Araştırması sonuçlarını açıkladı. Araştırma sonuçlarına göre, Türkiye genelinde hanehalklarının bütçesinden en yüksek payı konut ve kira harcamaları aldı. Türkiye genelinde hanehalklarının tüketim amaçlı yaptığı harcamaların dağılımında konut ve kira harcamaları yüzde 29,3 ile ilk sırada yer alırken, ikinci sırayı yüzde 20,5 ile ulaştırma harcamaları, üçüncü sırayı ise yüzde 17,3 ile gıda ve alkolsüz içecekler harcamaları aldı. Toplam tüketim bütçesinden en düşük payı alan harcama türleri yüzde 0,8 ile sigorta ve finansal hizmetler, yüzde 1,8 ile eğitim hizmetleri ve yüzde 2,2 ile sağlık harcamaları oldu.
2024 yılında yüzde 26,0 olan konut ve kira harcamalarının payı 2025’te yüzde 29,3’e yükseldi. Aynı dönemde ulaştırma harcamalarının payı yüzde 21,6’dan yüzde 20,5’e, gıda ve alkolsüz içecek harcamalarının payı ise yüzde 18,1’den yüzde 17,3’e geriledi. Mobilya ve ev eşyaları payı yüzde 5,9’dan yüzde 5,3’e, giyim ve ayakkabı harcamaları yüzde 5,1’den yüzde 4,3’e, sağlık harcamaları yüzde 2,3’ten yüzde 2,2’ye, bilgi ve iletişim harcamaları yüzde 3,7’den yüzde 3,6’ya, kişisel bakım ve çeşitli mal/hizmetler harcamaları ise yüzde 3,8’den yüzde 3,3’e düştü. Eğlence, spor ve kültür harcamalarının payı ise yüzde 2,3 ile her iki yılda da sabit kaldı.
Gelire göre sıralı yüzde 20’lik gruplar itibarıyla tüketim harcamalarının 2025 yılındaki dağılımına bakıldığında, yüksek gelirli haneler ile düşük gelirli hanelerin bütçe öncelikleri arasında yapısal farklar kaydedildi. En yüksek gelir grubu olan beşinci yüzde 20’lik grupta yer alan hanehalkları; ulaştırma harcamalarına (motorlu taşıt alımları, akaryakıt, yolcu taşımacılığı, araç bakım ve onarımı vb.) yüzde 25, konut ve kira harcamalarına yüzde 25,7, gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarına yüzde 12,4 pay ayırdı. En düşük gelir grubu olan birinci yüzde 20’lik grupta yer alan hanehalkları ise konut ve kira harcamalarına yüzde 38,7, gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarına yüzde 29,2, ulaştırma harcamalarına yüzde 8,6 pay ayırdı. Yüksek gelirli haneler düşük gelirli hanelere göre ulaşıma yaklaşık üç kat daha fazla pay ayırmış oldu.
2024 ve 2025 yılları karşılaştırmalı verilerine göre; en düşük gelir grubunun konut ve kiraya ayırdığı pay bir yılda yüzde 33,2’den yüzde 38,7’ye tırmanırken, ulaştırma payı yüzde 10,1’den yüzde 8,6’ya, eğitim hizmetleri payı yüzde 0,5’ten yüzde 0,2’ye geriledi. Aynı grupta eğlence, spor ve kültür harcamaları yüzde 0,9’dan yüzde 1,2’ye, sigorta ve finansal hizmetler yüzde 0,3’ten yüzde 0,5’e yükseldi. En yüksek gelir grubunda ise eğitim hizmetlerinin payı yüzde 2,7’den yüzde 3,4’e, lokantalar ve konaklama payı yüzde 8,0’den yüzde 8,3’e, sigorta ve finansal hizmetler yüzde 0,9’dan yüzde 1,0’e çıktı; ulaştırma payı yüzde 26,6’dan yüzde 25,0’e, konut ve kira payı yüzde 22,1’den yüzde 25,7’ye değişti.
Hanehalklarının temel gelir kaynağının türü, harcama kalıplarını doğrudan biçimlendirdi. Temel gelir kaynağı maaş, ücret, yevmiye geliri olan hanehalkları konut ve kira harcamalarına yüzde 26,4, gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarına yüzde 16, ulaştırma harcamalarına yüzde 21,9 pay ayırdı. Temel gelir kaynağı müteşebbis geliri olan hanehalkları konut ve kira harcamalarına yüzde 25,5, gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarına yüzde 17, ulaştırma harcamalarına ise yüzde 25,9 pay harcadı. Temel gelir kaynağı gayrimenkul ve menkul kıymet geliri olan hanelerde konut ve kira harcamalarının payı yüzde 39,8, ulaştırma harcamaları yüzde 16,3, gıda ve alkolsüz içecek harcamaları yüzde 13,6 olarak gerçekleşti. Temel gelir kaynağı emeklilik geliri olan hanehalklarında konut ve kira harcamaları yüzde 38,7, gıda ve alkolsüz içecekler yüzde 22,7, ulaştırma yüzde 13,4 pay aldı. Diğer karşılıksız transfer gelirleriyle geçinen hanehalklarında ise konut ve kira harcamalarının bütçedeki ağırlığı yüzde 44,6 olurken, gıda ve alkolsüz içecekler yüzde 23,5, ulaştırma harcamaları yüzde 7,7 oranında kaldı.
Hanehalkı büyüklüğüne göre tüketim harcamalarının 2025 yılındaki dağılımı incelendiğinde, tek kişilik hanelerin konut ve kiraya kalabalık hanelerden bir buçuk kattan daha fazla pay ayırdığı belirlendi. Tek kişilik hanehalkları, konut ve kira harcamalarına yüzde 41, gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına yüzde 14,3, ulaştırma harcamalarına yüzde 14,4 pay ayırdı. Hanehalkı büyüklüğü 6 ve daha fazla kişi olan hanehalkları ise gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarına yüzde 23,7, konut ve kira harcamalarına yüzde 24,4, ulaştırma harcamalarına yüzde 18,1 pay verdi.
Araştırma kapsamında hanehalkları tarafından en fazla israf edilen gıda grupları da listelendi. En fazla israf olan gıda grubu yüzde 39,7’lik pay ile taze meyve ve sebzeler oldu. Taze meyve ve sebzeleri yüzde 32,5 ile ekmek izlerken, en fazla israf edilen üçüncü kategori yüzde 15,1 ile süt ve süt ürünleri olarak kayıtlara geçti.
KISA ANALİZ | TÜİK’İN VERİLERİ NE KADAR GERÇEKÇİ?
TÜİK’in açıkladığı 2025 yılı Hanehalkı Tüketim Harcaması araştırmasında, Türkiye genelindeki konut ve kira harcaması payının yüzde 29,3 olarak belirlenmesi, büyükşehirlerde yaşayan ve son dönemde eriyen orta sınıfın gerçeğiyle derin bir tezat oluşturuyor. Araştırmadaki ülke geneli ortalaması, hiç kira ödemeyen ev sahiplerini, lojman sakinlerini ve Anadolu’nun nispeten düşük kiralı bölgelerini de kapsadığı için sahadaki barınma krizini görünmez kılıyor. Oysa bugün sadece büyükşehirlerde değil, ortalama bir Anadolu şehrinde bile ev kiraları ortalama 20-25-30 bin lira düzeyinde… Hane gelirinin asgari ücretin iki katı olduğu kabul edilse bile yüzde 29,3’lük oran mümkün değil; ki her haneye 56 bin lira girmiyor! Bugün 30-35 bin lira maaş alıp, 15-20 bin TL kira ödeyen milyonlarca insan var. Nitekim TÜİK’in kendi alt verileri incelendiğinde; en düşük gelir grubu olan birinci yüzde 20’lik dilimin konut ve kiraya ayırdığı payın yüzde 38,7’ye, tek kişilik hanelerde ise yüzde 41’e ulaşması, genel ortalamanın aksine geniş kitlelerin üzerindeki kira baskısını doğrudan teyit ediyor. Evet, TÜİK bir ortalama veriyor ancak sorun şu ki; Türkiye’de ‘orta sınıf’ neredeyse tamamen yok oldu… Ülkenin yüzde 20’lik bir kesimi refah içinde yaşarken, kalan yüzde 80’lik bölümün ezici bir çoğunluğu ‘düşük’ gelirli hanelerden oluşuyor. Bütün bu gerçekler bize şunu gösteriyor; TÜİK’in verilerinin dışındaki ‘gerçek hayatta’ hanelerin bütçesi sadece barınma ile gıda sarmalına sıkışmış durumda. Dolayısıyla makro istatistiklerin sunduğu genel ortalamalar, büyükşehirlerde asgari ve orta gelir düzeyinde yaşam mücadelesi veren milyonlarca vatandaşın fiili geçim ve barınma gerçekliğini yansıtmaktan uzak.
Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
