ABD ile İran arasında savaşı sonlandıran mutabakatın detayları netleşirken, Hürmüz Boğazı’nın statüsü, İran’ın nükleer programının geleceği ve Lübnan’ın anlaşma kapsamındaki yeri gibi kritik konular hala belirsizliğini koruyor. Mutabakat zaptının 19 Haziran Cuma günü Cenevre’de imzalanacağı açıklanırken, iki taraf 60 gün sürecek kapsamlı müzakerelerde belirsizlikleri çözerek nihai bir barış anlaşmasına ulaşmaya çalışacak.
ABD Başkanı Donald Trump ve Tahran yönetimi, savaşın derhal sona erdiğini duyursa da taraflar arasında tam olarak neyin kararlaştırıldığı netleşmedi. Mutabakat zaptının (Memorandum of Understanding) nihai metni kamuoyuyla paylaşılmazken, Trump daha sonra yaptığı açıklamada, Tahran’ın cuma günü başlaması planlanan kapsamlı müzakerelerde ABD ile bir nükleer anlaşmaya varamaması halinde askeri operasyonların yeniden başlayabileceğini söyledi.
Hürmüz Boğazı
Trump, Hürmüz Boğazı’nın statüsü konusunda oldukça net konuştu. Trump, “Hürmüz Boğazı’nın ücret alınmaksızın tamamen açılmasına ve eş zamanlı olarak ABD deniz ablukasının derhal kaldırılmasına tam yetki veriyorum. Dünyanın gemileri, motorlarınızı çalıştırın. Petrol aksın” dedi. Ancak daha sonra yaptığı açıklamada, boğazın açılmasının cuma günü imzalanması planlanan anlaşmaya bağlı olduğunu ve bunun öncelikle mayın temizleme faaliyetleri amacıyla gerçekleştirileceğini belirtti.
İran’ın resmi haber ajansı Mehr’e göre, üzerinde uzlaşılan mutabakat zaptı, boğazın 30 gün içinde “İran’ın düzenlemeleri çerçevesinde” yeniden açılmasını öngörüyor. Belirsizliklere rağmen küresel petrol fiyatları haberlerin ardından sert düşüş yaşadı. Uzmanlar ise Körfez bölgesindeki enerji üretiminin eski seviyesine dönmesinin aylar hatta yıllar sürebileceği konusunda uyarıyor.
Mehr ayrıca, müzakerelerin başlamasıyla İran’ın dondurulan 24 milyar dolarlık varlığının serbest bırakılacağını iddia etti.
Lübnan meselesi
Başarısızlıkla sonuçlanan ilk ateşkes görüşmelerinde, en önemli anlaşmazlık konularından biri Lübnan’ın anlaşmaya dahil edilip edilmeyeceğiydi. Dün anlaşmaya varıldığının açıklanmasının ardından İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Garibabadi, “Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın kalıcı ve derhal sona erdiği ilan edilmiştir” dedi. Arabulucu Pakistan Başbakanı Şerif de sosyal medya paylaşımında aynı ifadeleri kullandı.
Buna karşın Trump, ilk açıklamalarında Lübnan’dan hiç bahsetmedi ve neredeyse tamamen Hürmüz Boğazı konusuna odaklandı. Anlaşmanın duyurulması planlanırken İsrail’in Beyrut’a düzenlediği saldırı, Trump’ın ifadesiyle anlaşmanın imzalanmasını “birkaç saat geciktirdi”. İsrail hükümetinden aşırı sağcı bakanlar ve İsrail muhalefetinin önde gelen isimleri anlaşmaya tepki gösterdi.
İran’ın nükleer programı
Trump’ın İran’a yönelik savaşın temel gerekçelerinden biri olarak gösterdiği nükleer program meselesi son anlaşmayla çözüme kavuşmuş değil. Pakistanlı yetkililer, nükleer müzakerelerin önümüzdeki 60 gün boyunca devam edeceğini belirtti.
Donald Trump ise New York Times’a yaptığı açıklamada, Tahran’ın bir nükleer anlaşmaya varamaması durumunda ABD’nin yeni askeri saldırılar düzenleyebileceğini ifade etti. Birleşik Krallık, Fransa, Almanya ve İtalya’dan oluşan E4 grubu da ortak açıklamada Trump’ın tutumuna destek vererek, “İran’ın nükleer programı konusunda açık ve doğrulanabilir adımlar atması halinde ilgili yaptırımları kaldırmaya hazırız” mesajını iletti.
İran ise uzun süredir nükleer programının tamamen barışçıl amaçlar taşıdığını savunuyor. Tahran yönetimi, geçen yıl ABD saldırılarında ağır hasar gören üç nükleer tesiste bulunan yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarından vazgeçeceğine ilişkin herhangi bir taahhütte bulunmadı. Bu stokların geleceği, önümüzdeki günlerde başlayacak kapsamlı müzakerelerin en kritik başlıklarından biri olarak görülüyor.
Öte yandan, İran’ın füze programının ve başka ülkelerde destek verdiği gruplarla ilişkisine dair konuların masada olup olmayacağı henüz netleşmedi. İran medyası bu konuların müzakere sürecine dahil edilmediğini yazarken, taraflardan resmi bir açıklama gelmedi.
Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
