2024 yılının sona ermesine günler kala dünyada 2025’te de etkisini sürdürecek olaylar meydana geldi. Dünyanın dört bir yanında yaşanan siyasi, diplomatik ve toplumsal bu olaylar coğrafyaların kaderini değiştirirken pek çok açıdan da aslında yaşadığımız dünyayı da değiştirdi.
Geride bırakmaya hazırlandığımız 2024; birçok hükümetin farklı yollarla düşmesine, daha önce görülmemiş bir seçim sürecine, Orta Doğu’nu kan gölüne çevirenlerin yargılanmasının gündeme gelmesine, hala tam olarak aydınlatılmamış suikastlara ve kadın mücadelesinde çığır açan bir davaya sahne oldu.
İSVEÇ’İN NATO’YA ÜYELİĞİ
2022 yılında Rusya’nın Ukrayna’ya savaş açmasının ardından İsveç ve Finlandiya, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) üyeliğine başvurma kararı aldı. Batı ülkeleri kararı desteklerken Türkiye’nin, “iki ülkenin terör örgütlerine karşı tavır almaması” gerekçesiyle baştan beri karşı çıktığı bu başvuru, uzun süre siyasi bir kriz yarattı. ABD ile bu konudaki tartışmalar sonucu Türkiye, 31 Mart 2023’te Finlandiya’nın NATO’ya katılımına onay verdi ve ülke, 4 Nisan 2023’te ittifakın resmi üyesi oldu. Ancak İsveç’in üyeliğine onay biraz daha gecikti. Ülke içinde de tartışma yaratan olayda en sonunda Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Ocak 2024’te İsveç’in NATO’ya üyeliğini onaylayan yasa tasarısını kabul etti. İsveç, 7 Mart 2024’te ABD’nin başkenti Washington’da düzenlenen kabul töreniyle NATO’nun resmen 32. üyesi oldu.
İRAN’DAKİ HELİKOPTER KAZASI
İran’da Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, Dışişleri Bakanı Hüseyin Emirabdullahiyan, Doğu Azerbaycan Valisi Malik Rahmeti ve Doğu Azerbaycan’daki Dini Lider Temsilcisi Muhammed Ali Al-i Haşim’in de bulunduğu helikopter, 19 Mayıs 2024’te Verzigan kenti yakınlarında düştü. Helikopterde bulunan 8 kişiden kurtulan olmazken, olayın kaza mı yoksa İsrail destekli bir suikast mı olduğu tartışma konusu oldu. İran kanadından İsrail’e karşı “intikam” açıklamaları yapılırken, olayla ilgili hazırlanan 24 Mayıs 2024 tarihli bilirkişi raporunda uçuş kulesi ve mürettebat arasındaki diyaloglarda şüpheli bir duruma rastlanmadığı belirtildi. Olayın kaza olduğu kabul edildi.
WIKILEAKS’İN KURUCUSU ASSENGE’İN SERBEST BIRAKILMASI
Birçok devlet ve büyük şirketin gizli belgelerini yayımlayan WikiLeaks’in kurucusu Avustralyalı Julian Assange, Afganistan ve Irak’taki savaşlarla ilgili ABD askeri aleyhine kayıt ve diplomatik mesajlar yayımlamasının ardından 2010 yılında tutuklandı. Hapishanede olduğu sürede uzun zaman felç dahil birçok sağlık sorunu yaşayan Assenge’ın 18 suçtan yargılanması talep edilirken, Avustralyalı internet aktivisti ABD ile yaptığı anlaşma sonucu mahkemede “ABD’nin gizli ulusal savunma belgelerini elde etmek için komplo kurmak ve ifşa etmek” suçunu işlediğini resmi olarak kabul etti. Böylece mahkeme Assange’ın serbest kalmasına hükmetti ve Assange 14 yıl sonra serbest kalarak ülkesi Avustralya’ya döndü.
İSRAİL’DEN ÜÇ LİDERE SUİKAST
7 Ekim 2023 tarihinden beri Gazze Şeridi’nde katliamlarını sürdüren İsrail, Filistin halkı tarafında savaşan Hamas ve Hizbullah örgütlerinin liderlerini katletti. İlk olarak 31 Temmuz 2024 tarihinde Hamas Siyasi Büro Başkanı İsmail Haniye, İran’ın başkenti Tahran’a ziyareti sırasında kaldığı lojmana İsrail Ordusu tarafından yapılan saldırıda katledildi. Hizbullah Genel Sekreteri Hasan Nasrallah ise 27 Eylül 2024 tarihinde İsrail Hava Kuvvetleri’nin Lübnan’ın başkenti Beyrut’taki Hizbullah karargahına saldırısında hedef alındı. 28 Eylül 2024’te İsrail Nasrallah’ın öldüğünü açıklarken, aynı gün Hizbullah ve Lübnanlı yetkililer de açıklamaya doğruladı. Ardından 16 Ekim 2024’te Hamas’ın Haniye’den sonraki Siyasi Büro Başkanı Yahya Sinvar da, Gazze Şeridi’nin Refah kentinde İsrail İHA’sının ateşiyle öldürüldü.
GISELE PELICOT DAVASI
Fransa’da 72 yaşındaki Gisele Pélicot’nun, 10 yıl boyunca eşi Dominique Pélicot tarafından uyuşturularak 50’den fazla erkeğin cinsel saldırısına maruz bırakılması Eylül 2024’te dünya kamuoyunun gündemine yerleşti. “Utanç taraf değiştirmeli” diyerek davasının açık duruşmalarla görülmesini talep eden Pélicot, tüm dünyada kadın mücadelesinin bir sembolü haline geldi. Ayrıca Time dergisinin “Yılın Kişisi” adayları arasından biri seçildi. Gisele Pélicot’nun davasında 19 Aralık’ta açıklanan karara göre; Dominique Pélicot dahil 51 sanıktan 20’sinin suçlu olduğuna karar verildi. Pélicot 20 yıl hapis cezasına çarptırılırken, diğer sanıklar da 4 ile 15 yıl arasında değişen cezalar aldı. Kadın hakları savunucuları cezaların yetersiz olduğunu vurgularken, mahkeme salonundan çıkan Gisele Pélicot dakikalarca alkışlandı.
ABD SEÇİMLERİ
ABD’de tüm yıl gündem mevcut başkan Joe Biden ve eski başkan Donald Trump’ın arasında geçmesi beklenen başkanlık seçimleriydi. Cumhuriyetçilerin adayı Trump’ın 13 Temmuz’da Pennsylvania’daki mitinginde suikast girişimine uğrayıp hafif yaralanması ve Demokratların Biden’dan hoşnutsuzluğu sonrası adaylarda değişikliğe gidildi. ABD Başkan Yardımcısı Kamala Harris, Trump’ın rakibi oldu. Seçim kampanyasıyla Biden’dan çok daha fazla ilgi gören ve yarışta iddialı bir isim haline gelen Harris, Trump’ın başarılı bulunan kampanyası karşısında 5 Kasım 2024 tarihindeki seçimde rakibine karşı kaybetti. İkinci kez ABD Başkanı seçilen Trump ise görevi devralmayı beklerken, 12 Aralık 2024’te Time dergisi tarafından “Yılın Kişisi” seçildi.
UCM’DEN NETANYAHU İÇİN TUTUKLAMA KARARI
Gazze Şeridi’ndeki katliamların tüm tepkilere rağmen bir yılı aşması sonrası Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM), 21 Kasım 2024 günü İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve eski İsrail Savunma Bakanı Yoav Galant’a “savaş suçu” işledikleri gerekçesiyle tutuklama emri çıkarttı. Netanyahu’ya karşı ilk kez açıkça bir yaptırım kararı alan UCM’nin bu hamlesiyle, 124 üye ülke kendi topraklarına ayak basan Netanyahu ve Gallant’ı gözaltına almak ve nakletmekle yükümlü hale geldi. Netanyahu ve Gallant, kararın hukuksuz olduğunu ve tanımayacaklarını açıkladı. ABD karara karşı çıkarken, Batı’dan da olmak üzere birçok ülke kararı desteklediklerini duyurdu.
GÜNEY KORE’DE SIKIYÖNETİM İLANI
Güney Kore Devlet Başkanı Yoon Suk Yeol, 3 Aralık 2024 tarihinde Kuzey Kore’nin kendileri için tehdit oluşturduğunu ve muhalefetin ülkeyi yönetilemez hale getirdiğini gerekçe göstererek sıkıyönetim ilan ettiğini açıkladı. Olayın ardından ülkede infial oluşurken halk sokaklara döküldü, Başkan hata yaptığını söyleyerek sıkıyönetimi kaldıracağını açıkladı. Kendisinden önce Ulusal Meclis’teki milletvekillerinin çoğunluğu 4 Aralık’ta oybirliğiyle sıkıyönetimin kaldırılmasına yönelik önergeyi kabul etti ve Devlet Başkanı Yoon Suk Yeol’un azledilmesini istedi. Yoon 11 Aralık’ta, yerine vekalet eden Güney Kore Başbakanı Han Duck-soo ise 27 Aralık’ta azledildi. Başkanlık görevine yasa gereği Başbakan Yardımcısı ve Maliye Bakanı Choi Sang-mok getirildi.
AVRUPA’DA HÜKÜMETLERİN DÜŞMESİ
Fransa’da Cumhuriyetçiler partisinden Başbakan Michel Barnier’in başı olduğu hükümet, muhalefetle 2025 bütçesi konusunda uzlaşmaya varamayıp verilen gensoru önergesinin 331 vekilin oyuyla kabul edilmesiyle düştü. Böylece ülkede 1962’den beri ilk kez bir hükümet parlamentodan güvenoyu alamayarak düştü. 6 Kasım’da koalisyonun dağıldığı Almanya’da da Başbakan Olaf Scholz, Federal Meclis’te güvenoyu talebinde bulundu. 16 Aralık’ta Meclis’te yapılan güven oylamasında Scholz’a 207 milletvekili destek verirken, 394 milletvekili ret oyu kullandı ve hükümet düştü.
SURİYE’DE BEŞAR ESAD’IN DEVRİLMESİ
Suriye’de 2011 yılında patlak veren iç savaş sonucunda Heyet Tahrir eş-Şam (HTŞ) öncülüğündeki muhalif silah gruplar, 27 Kasım 2024 tarihinde Suriye ordusuna karşı saldırı başlattı ve 8 Aralık 2024’te Beşar Esad yönetimini devirdi. Suriye Başbakanı Muhammed Gazi El-Celali, hükümetin düştüğünü doğrulayarak görevini zorluk çıkarmadan teslim edeceğini söyledi. Beşar Esad ailesiyle beraber Rusya’ya sığındı. Ülkede 61 yıllık Esad yönetiminin sona ermesiyle yeni lider olarak görülen isim HTŞ lideri Ahmed eş-Şara oldu. Ülkeyi intikam duygusuyla yönetmeyeceklerini belirten HTŞ lideri, Batı medyasında boy göstermeye başladı ve gerici bir yönetim takip etmeyeceklerini iddia etti. Ahmed eş-Şara 24 Aralık’ta yaptığı açıklamada da ülkedeki tüm isyancı grupların Savunma Bakanlığı çatısı altında toplanacağını söyledi.
Kaynak: Haber Merkezi
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
