Denver Üniversitesi Josef Korbel Uluslararası Çalışmalar Okulu’nda yardımcı doçent ve “Kadınlar ve Boko Haram’a Karşı Savaş” kitabının yazarı Hilary Matfess, Batı medyasının Ukraynalı kadınların savaşa katılımlarını değerlendiren yaklaşmını eleştirdi: “Bu kadınlara zarar vermenin yanı sıra, bu tür bir çerçeveleme, kadınların savaş zamanı seferberliğinin uzun tarihine dair cehaletini gösteriyor.”
World Politic Review’daki makale şöyle:
Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden bu yana, sosyal medya beslemeleri Ukraynalı kadınların olağanüstü direniş ruhunun tasvirleriyle dolup taşıyor. Yaygın olarak paylaşılan bir videoda, bir kadın, şehrini işgal eden bir Rus askeriyle yüzleşiyor ve ona ceplerine ayçekirdeği koymasını söylüyor. Böylece Ukrayna topraklarında öldüğünde mezarında ülkenin ulusal çiçeği açacaktır. Benzer şekilde yaygın olarak paylaşılan bir tweet’te, bir kadın parlamenter, hafta sonu bahçesine bakım planlarının bir silahı nasıl tutacağını öğrenme ihtiyacıyla nasıl suya düştüğünü anlatıyor.
Yine de, kadınların savaş çabalarına katkıları viral hale geldikçe, medya da dahil olmak üzere tepkilerin çoğu nefes kesici bir ton benimseyerek onları hayrete düşürecek veya aval aval bakılacak bir yenilik olarak resmediyor. Bu kadınlara zarar vermenin yanı sıra, bu tür bir çerçeveleme, kadınların savaş zamanı seferberliğinin uzun tarihine dair cehaleti gösteriyor.
Kadınların Ukrayna’da ve başka yerlerde siyasi şiddete katılımı sürpriz olarak görülmemeli veya bir sapma olarak gösterilmemelidir. Aksine, bu çatışma dinamiklerinin ayrılmaz ve rutin bir parçasıdır.
Yine de, Ukraynalı kadınların katılımının medyada tarih dışı, heyecan verici bir şekilde yer alması, örneğin Türkiye’deki Kürt PKK isyanı için savaşan güçlü kadınlar ya da İslamcı militanlarla evlenen “cihatçı gelinler” etrafındaki sansasyonel haberlerin önceki örneklerini yansıtıyor. Bu anlatılar, sosyal medya ve ana akım medyada etkileşimi teşvik edebilir, ancak gerçeği görme pahasına.
Kadınların silahlı gruplara katılımının ölçeği ve doğası, bu örgütlerin yetenekleri, etkisi ve itibarı üzerinde önemli etkilere sahiptir. Kadınların siyasi şiddete katkılarını takdir edememek, hem çatışma dinamiklerini doğru bir şekilde analiz etme yeteneğimizi baltalıyor hem de çatışma sonrası yeniden entegrasyon programlarını engelliyor.
Son yıllarda, akademik ve politika topluluklarının kadınların çatışmadaki rollerini nasıl ele aldığı konusunda büyük bir değişim oldu. “Savaşın kadınlar üzerindeki etkisine ve kadınların çatışma çözümüne, barışın inşasına, barışı koruma, insani müdahaleye ve çatışma sonrası yeniden yapılanmaya tam ve eşit katılımının önemine değinen” Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Kararı 1325’in 2000 yılındaki pasajı, bunu hızlandırdı. Kadınların devlet güvenlik güçlerine katılımına, barışı inşa etme faaliyetlerine ve çatışma dinamiklerine ilgisi büyük.
Ek olarak, son yıllarda, kadınlar ve savaş üzerine feminist araştırmaların tarihine dayanarak, kadınların şiddetli çatışmalara katılımını ölçmek ve izlemek için bir girişim gerçekleştirildi. Bu araştırmada ağırlıklı olarak, yüzde 40’ından fazlasının kadınları savaşçı olarak ve dörtte birinden fazlasının kadınları liderlik pozisyonlarına dahil ettiği devlet dışı silahlı gruplara odaklanıldı.
Meredith Loken ile birlikte 370’den fazla devlet dışı silahlı grubu inceleyen devam eden bir araştırma projesinde, kadınların savaştan çok gizli faaliyetlerde, sivil nüfusa erişimde ve lojistikte kritik roller üstlendiğini tespit ettik.
Kadınların bu devlet dışı silahlı gruplara katılımının da çatışma dinamiklerini ve sonuçlarını önemli ölçüde değiştirdiği ve daha yüksek biçimde isyancıların zafer olasılığı ile ilişkili olduğunu bulduk.
NATO ülkelerinde, “2000 yılından bu yana üniformalı kadınların sayısı iki katına çıktı ve NATO üyelerinin %85’i silahlı kuvvetlerindeki tüm pozisyonları kadınlara açtı.” Amerika Birleşik Devletleri’nde 2021 itibariyle ordudaki aktif görevli personelin yüzde 17’si kadındı. On bir ülkenin altısı askerlik hizmetini herkese açmış durumda diğer beşi seçmeli program uyguluyor. Ayrıca, BM barış gücü askerlerinin artan bir oranını kadınlar oluşturmaktadır.
UNSCR 1325’in uygulanmasının bir parçası olarak, birçok ülke kadınları devlet silahlı kuvvetlerinin toplumsal cinsiyet entegrasyonunu da içerebilecek bir süreç olan barış ve güvenlik sektörüne nasıl daha fazla dahil edeceğini düşünüyor. Örneğin, ABD Savunma Bakanlığı’nın “Kadınlar, Barış ve Güvenlik Stratejik Çerçeve ve Uygulama Planı”nda listelenen hedeflerden biri, Savunma Bakanlığı’nın kendisinin “kadınların kalkınma, yönetim ve istihdam süreçlerine anlamlı katılımına izin veren çeşitli bir organizasyon haline gelmesidir.”
Bu tür bir entegrasyon, yalnızca bir eşitlik sorunu olarak değil, aynı zamanda askeri etkinlik için kritik bir reform olarak da savunulmaktadır. Sıklıkla başvurulan bir örnek, Afganistan’da Kadın Katılım Ekiplerinin kullanılmasıdır. Bu ekipler tartışmalı olsa da, erkek askeri üyelerin Afgan kadınlarıyla ilişki kurmasını engelleyen normlar göz önüne alındığında, koalisyon askerlerinin yerel halkla etkileşimi artırmalarına ve istihbarat toplamayı iyileştirmelerine yardımcı olduklarına inanıyorlar.
Silahlı gruplara doğrudan operasyonel destek sağlamanın yanı sıra, hem devletin silahlı kuvvetlerinde hem de devlet dışı silahlı gruplarda yer alan kadınlar, önemli sembolik roller oynayabilir ve desteği harekete geçirmeye yönelik propaganda çabalarında öne çıkabilir.
Kadınların silaha sarıldığına dair görüntüler de silahlı grubun güçlü bir meşrulaştırıcısı olabilir: Geleneksel cinsiyetçi normlarla keskin uyumsuzlukları, toplumun onlardan anneler, kız kardeşler, kız çocukları gibi beklentileri nedeniyle ellerine silah almaları durumun o kadar vahim olduğuna dair bir mesaj veriyor. Savaş sırasında genellikle savunmasız veya korunmaya muhtaç olarak görülen kadınlar bile silaha sarılmak zorunda kalıyor algısı güç katıyor.
Özellikle silaha sarılan annelerin görüntüleri, çeşitli devlet dışı silahlı gruplar tarafından bu şekilde kullanılmıştır. Loken’in gözlemlediği gibi, “Kırılganlık ve cinsiyet düzeninin sembolleri olarak anneler, savaş için ahlaki gerekçe sağlar” ve silahlı gruplar, davalarının haklılığını vurgulamak için sıklıkla bu güçlü sembolizmi kullandılar.
Geleneksel cinsiyet rolleri ile kadınların savaşa katkılarının gerçekleri arasındaki uçurumdan yararlanmanın bu dinamiği şu anda Ukrayna’da oynuyor gibi görünüyor. The Washington Post’ta Ukrayna’daki kadın seferberliğiyle ilgili bir makalenin belirttiği gibi, “bu kadınların ilettikleri mesaj, ‘Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in tankları ve birlikleri aracılığıyla verdiği savaşmak için can atıyoruz gibi bir mesaj değil. İlettikleri şey, ‘Savaşmamak için her şeyi yapardık ama sonuçta buradayız.”
Bu madalyonun diğer yüzü, düşmanın kadına yönelik şiddetini vurgulamanın, destek toplamaya ve meşruiyeti güçlendirmeye nasıl yardımcı olabileceğidir. Örneğin, Ukrayna Savunma Bakanlığı’nın “Ukraynalılar, Putin’in faşistlerinin aksine, anneler ve tutsak çocukları ile savaşmazlar” ifadesini ele alalım. Benzer şekilde, The Washington Post’un belirttiği gibi, Ukraynalı kadın ve çocukların metrolarda ve bodrumlarda barınmalarını sağlayan görüntüler “barışçıl bir ulusa karşı anlamsız saldırganlığın duygusal zeminini oluşturuyor”.
Ülkelerini savunan Ukraynalı kadınların vatanseverliği ve kahramanlığı, Rusya’nın sivilleri hedef alması dehşeti gibi yadsınamaz. Bununla birlikte, Ukrayna’daki kadın seferberliği hakkında bir bağlama yerleştirmeden haber yapmak, kadınların tarihsel olarak çatışmalarda oynadıkları rolleri gizleyen istisnai anlatılarla sonuçlanıyor. Bu, yalnızca bugün Ukrayna’da neler olduğunu daha doğru bir şekilde açıklamak için değil, aynı zamanda oradaki savaş ve dünyanın başka yerlerindeki diğer çatışmalar üzerindeki daha geniş etkilerini anlamaya yardımcı olmak için önemlidir.
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
