Seyîd Rıza ve arkadaşları birçok kentte anıldı

Seyîd Rıza ve arkadaşlarının katledilişinin 89’uncu yılında birçok kentte, mezar yerlerinin açıklanması istendi

Seyîd Rıza ve arkadaşları, idam edilişlerinin 89’uncu yıldönümünde anıldı. Birçok kentte yapılan anmalarda, mezar yerlerinin açıklanması istendi.

Dêrsim

Dêrsim Emek ve Demokrasi Güçleri, Sanat Sokağı’ndan Seyîd Rıza Meydanı’na yürüyüş gerçekleştirdi. Türkçe ve Kürtçe’nin Kirmanckî lehçesinde “Seyidlerimizi unutmuyoruz. Seyîd Rıza ve arkadaşlarının mezar yerlerini ve arşivlerini açıklayın” pankartın açıldığı yürüyüşe çok sayıda kişi katıldı. Yürüyüşün ardından Seyîd Rıza Meydanı’nda yapılan anmada, Dêrsim Tertlesinde katledilenlerin ansına saygı duruşunda bulunuldu, çeraxlar yakıldı ve lokmalar pay edildi. Daha sonra okunan açıklamanın Kirmanckîsini Emek ve Demokrasi Güçleri adına Demokratik Alevi Dernekleri (DAD) Yöneticisi Beser Develi, Türkçesini ise Emek Partisi (EMEP) Dêrsim İl Başkanı Ergün Tekin okudu.

Dêrsim Tertlesi’nin halkın kimliğine, inancına, kültürüne ve tarihsel varlığına yönelik yok etme süreci olduğu belirtilen açıklamada, tertele sonrası çok sayıda sorunun cevapsız kaldığı vurgulandı. Seyîd Rıza ve arkadaşlarının bu toprakların tarihsel hafızasını, toplumsal iradesini temsil eden önderler olduğu söylenen açıklamada, “Onların idam edilmesinin ardından halkımız ağır bir sürgün, mülksüzleştirme, zorla iskân ve asimilasyon politikalarına maruz bırakıldı. Dêrsim Tertelesi’nin en ağır boyutlarından biri de Seyîd Rıza ve yoldaşlarının yargılanma ve idam sürecidir. Bu süreç, en temel hukuk ve adil yargılanma ilkelerinin ihlal edildiği bir uygulama olarak tarihsel hafızamızda yerini almıştır. Yargılananlara etkin savunma hakkı ve avukat desteği sağlanmamış, Türkçe bilmeyen sanıkların kendi anadillerinde savunma yapabilmeleri ve yargılamayı anlayabilmeleri için gerekli tercüman imkânı tanınmamıştır. İnsanların kendilerini anlayamadıkları bir dilde yargılanmaları, savunma haklarının fiilen ortadan kaldırılması anlamına gelmektedir” denildi.

Seyîd Rıza ve arkadaşlarının idam kararlarının tarihsel ve hukuki açıdan bütün yönleriyle yeniden ele alınması gerektiği vurgulanan açıklama şu şekilde devam etti:

“Dêrsim’de yaşananların temelinde, farklı kimlikleri, inançları ve kültürleri tehdit olarak gören; tek tipleştirmeyi, inkârı ve zorla asimilasyonu esas alan ayrımcı ve baskıcı bir devlet anlayışı bulunmaktadır. Ne yazık ki bu zihniyetin izleri bugün de varlığını sürdürmektedir. Son dönemde bazı siyasetçilerin Dersim’in tarihsel acılarını yeniden gündeme taşıyan, halkımızı hedef alan, kin ve nefret içeren açıklamaları bu anlayışın günümüzdeki yansımalarıdır. Bu tür açıklamaları kınıyor, halkımızın tarihsel hafızasına, kimliğine ve inancına yönelik her türlü saldırının karşısında olduğumuzu ilan ediyoruz.”

Yüzleşme çağrısı

Açıklamada son olarak, Devlet arşivleri eksiksiz biçimde açılması, 1937-38 Dêrsim Tertelesi’ne ilişkin bütün belgeler kamuoyunun ve araştırmacıların erişimine sunulması, Dêrsim ismi resmî olarak iade edilmesi, Dêrsim halkından resmî olarak özür dilenmesi, katliam, sürgün, mülksüzleştirme ve asimilasyon politikalarıyla yüzleşilmesi, sürgün edilenlerin, kaybedilenlerin ve ailelerinden koparılarak evlatlık verilen çocukların kayıtları açıklansın, Seyîd Rıza ve arkadaşlarının mezar yerlerinin açıklanması talep edildi.

Açıklamadan sonra söz alan Dêrsim Dernekleri Federasyonu (DEDEF) Genel Başkanı Yaşar Gelincik, Seyîd Rıza ve arkadaşlarının idam edilmelerinin bir halkın kimliğine son vermek amacı taşıdığını söyledi. Gelincik,  “Seyîd Rıza ve arkadaşlarının mezar yerlerinin açıklanmasını istiyoruz. Bu talebin daha fazla görmezden gelinmesini kabul etmiyoruz” dedi.

Ardından söz alan DBP Eş Genel Başkanı Çiğdem Kılıçgün Uçar, Kürt önderlerinin sahip oldukları kimliklerden dolayı katledildiklerini söyledi. Seyîd Rıza ve arkadaşlarının mücadelelerinin bugün verdikleri mücadeleye ışık olduğunu söyleten Çiğdem Kılıçgün Uçar, “Bizi halkımızla karşı karşıya getiriyorlar. Yaşanan süreçte önümüze engeller çıkartıyorlar. Seyitlerimiz huzur içinde uyusun. Torunları mücadelelerini aldı ve sürdürüyor. Biz nereye gidersek gidelim Seyitlerimizden aldığımız ışığı taşıyacağız. Bu topraklar üzerinde çok oynadılar ama bu toprakların hakikati bitmedi. Burası siyasetin malzemesi değil. Biz itikatimize sahip çıkarsak kimse karşımızda duramaz” dedi.

Daha sonra konuşan Alevi Bektaşi Federasyonu (ABF) Genel Başkanı Mustafa Aslan da Osmanlı’da Cumhuriyet’e tekçi anlayışın günümüzde de devam ettiğini vurguladı. Tekçi anlayışın bugün de çok kimlikli anlayışı kabul etmediğini söyleyen Aslan, “Bugün inancımız, doğamız ve kültürümüz idam ediliyor. Boş laflarla kardeşlik, eşitlik ve barış olmaz. Gerçekten samimiyseniz başta Seyîd Rıza ve yoldaşları başta olmak üzere katlettiğiniz insanların mezar yerlerini açıklayın. Bu topraklarda yaptığınız zulümlere yüzleşin” diye konuştu.

Anmada son olarak söz alan Sezai Temelli ise Cumhuriyetin Kürtlerin varlığını inkar ettiğini belirterek “Bizi yok sayan cumhuriyetten bahsediyoruz. Bizim bir hakikat cumhuriyetine ihtiyacımız var. Demokratik bir cumhuriyet altında yaşamaya ihtiyacımız var. Bu mücadeleyle yolumuzda yürümeye devam ediyoruz. Biz demokratik cumhuriyeti istiyoruz. Bu coğrafyada nefes aldığımız her kimlikle kendimizi var edeceğiz” diye konuştu.

Anma Seyîd Rıza heykeline karanfil bırakılmasıyla sona erdi.

Şirnex

Şirnex Demokratik Kurumlar Platformu,  Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Hezex İlçe Örgütü binası önünde açıklama yaptı. Siyasi parti, demokratik kitle örgütü temsilcileri ile çok sayıda kişinin katıldığı açıklamada, Seyîd Rıza’nın fotoğrafının bulunduğu “Ben sizin yalan ve hilelerinizle baş edemedim, bu bana dert oldu. Ama ben de sizin önünüzde diz çökmedim, bu da size dert olsun” pankartı taşındı. Açıklamayı Birca Belek Dil ve Kültür Derneği Yöneticisi Cahit Akıl okudu.

Daha sonra konuşan DEM Parti Şirnex Milletvekili Newroz Uysal Aslan, Dêrsim katliamının Kürt halkına yönelik gerçekleştirilen katliamlar zincirinin bir parçası olduğunu belirtti. Devlet arşivlerinin açılması ve tarihin gerçeklerinin ortaya çıkarılması gerektiğini vurgulayan Newroz Uysal Aslan, “Buradan Seyîd Rıza’nın ve katledilen bütün arkadaşlarının mezar yerlerinin açıklanmasını istiyoruz. Kürtlere yönelik katliamların ve soykırımların hesabı verilmelidir. Barış ve Demokratik Toplum Süreci, bütün bunların açığa çıkarılması için bir fırsata dönüştürülmelidir. Hakikatlerin ortaya çıkarılması, Kürt halkının taleplerinin karşılanması ve sürecin ilerlemesi için adımlar atılmalıdır” diye belirtti.

Dîlok

Demokratik Kurumlar Platformu, DEM Parti Dîlok (Antep) İl Örgütü binasında basın toplantısı düzenledi. Açıklamayı okuyan DEM Parti Dîlok İl Eşbaşkanı Hatice Küçüker, geçmişle yüzleşme çağrısında bulunarak, adaletin ve hakikatin toplumsal barışın en temel koşulu olduğunu belirtti.

Wan

Wan Demokratik Kurumlar Platformu, Sanat Sokağında açıklama yaptı. “Di salvegera qetilkirina wan de em Seyîd Rıza rêhevalên wî bi bîr tînin” pankartın açıldığı açıklamaya, çok sayıda yurttaş katıldı.

Ortak metnin Türkçesini DBP Wan İl yöneticisi Diyar Afşin okurken, Kürtçesini de KURDÎGEH Eşbaşkanı Mesut Kertiş okudu.

Bedlîs

Bedlîs (Bitlis) Demokratik Kurumlar Platformu, DEM Parti Tetwan (Tatvan) İlçe Örgütü binasında anma gerçekleştirdi. Çok sayıda kişinin katıldığı anmada, Seyîd Rıza ve arkadaşları için saygı duruşu gerçekleştirildi. Anmada konuşan DEM Parti Bedlîs İl Eşbaşkanı Şevder Bingül, “Seyîd Rıza’nın oğlu yaşı büyütülerek, Seyîd Rıza’nın gözü önünde idam edildi. Seyîd Rıza’nın ise yaşı küçültüldü. Hala mezarlarını arıyoruz. Bir barıştan bahsediyoruz. Bunun için Seyîd Rıza ve arkadaşlarının mezar yerleri açıklansın” çağrısında bulundu.

Anma, Seyîd Rıza ve arkadaşlarını konu alan sinevizyon gösteriminin ardından sona erdi.

Mûş

Mûş Demokratik Kurumlar Platformu da Gimgim’da (Varto) bulunan Kox Meydanı’nda açıklama gerçekleştirdi. Seyîd Rıza ve arkadaşlarının fotoğraflarının taşındığı anmada, açıklamayı DBP Gimgim İlçe Eşbaşkanı Aziz Oral okudu. Ardından konuşan DBP İl Eşbaşkanı Umut Yılmaz ise, anmanın Gimgim’da gerçekleşmesinin sebebinin, Kürt-Alevi halkın uğrağı tarihsel saldırılara dikkat çekmek olduğunu söyledi.

Kaynak: MA