Gezegenimizde ilk tek hücreli canlıların ortaya çıkmasından sonra insanları, bitkileri ve hayvanları kapsayan çok hücreli karmaşık yaşamın oluşması yaklaşık üç milyar yıl sürdü. Bilim dünyası uzun süredir evrimdeki bu dev sıçramayı hangi jeolojik veya iklimsel mekanizmanın tetiklediğini araştırıyordu. British Columbia Üniversitesi, Utrecht Üniversitesi ve İsveç Doğa Tarihi Müzesi araştırmacılarının ortaklaşa yürüttüğü ve Science Advances dergisinde yayımlanan yeni çalışma, bu sorunun yanıtının Dünya’nın derinliklerinde ve dev sıradağların yükselişinde gizli olduğunu belgeledi.
Metamorfik kayaçlar üzerinde yürütülen yüksek basınç ve mineral analizleri, gezegen tarihindeki iki büyük dağ oluşum döneminin, atmosferdeki oksijen artışı ve biyolojik çeşitlilik patlamalarıyla birebir örtüştüğünü gösterdi.
YÜKSELEN DAĞLAR AŞINARAK OKYANUSLARA FOSFOR VE BESİN TAŞIDI
Araştırmanın başyazarlarından Dr. Matthijs Smit, üç milyar yıl öncesine kadar Dünya’nın kabuğunun ince olduğunu ve yeryüzünde bugün bildiğimiz anlamda dev sıradağların bulunmadığını belirtti. O dönemde “fosfor” gibi canlılık için kritik öneme sahip elementlerin yer kabuğunda hapsolduğunu ve okyanusların besin açısından son derece fakir kaldığını vurgulayan Smit, yüksek dağların oluşmasıyla bu döngünün kırıldığını ifade etti.
Dağlar tektonik hareketlerle yükseldikçe yağmur ve rüzgarın etkisiyle daha hızlı aşınmaya başladı. Bu erozyon süreci, kayaçların içindeki hayati mineralleri ve besin maddelerini nehirlere ve oradan da okyanuslara taşıyarak denizlerdeki biyokütlenin hızla artmasını sağladı.
YER KABUĞU 80 KİLOMETRE KALINLIĞA ULAŞARAK DEV ZİRVELERİ DESTEKLEDİ
Kayaçlardaki mineral izlerini takip eden bilim insanları, gezegenin iki kritik kırılma anını haritalandırdı:
- 2,2 milyar yıl önce: Yerkürenin iç çekirdeğindeki radyoaktivitenin azalmasıyla manto tabakası hafifçe soğuyarak sertleşti. Bu sertleşme, 30 kilometre olan yer kabuğunun 60 kilometre kalınlığa ulaşmasını ve bugünkü Alpler’e yakın yükseklikte ilk büyük sıradağların yükselmesini sağladı.
- 700 milyon yıl önce: Kabuk kalınlığının 80 kilometreyi aşmasıyla birlikte günümüzdeki Himalayalar büyüklüğünde devasa dağ kuşakları ortaya çıktı.
Utrecht Üniversitesi’nden Dr. Douwe van Hinsbergen, bu iki büyük yükselme döneminin her birinin, okyanus ve atmosfer kimyasını değiştirerek oksijen soluyan karmaşık canlıların evrimini başlatan “Büyük Oksidasyon Olayları” ile aynı döneme denk geldiğini kaydetti.
DAĞLARIN VARLIĞI YAŞANABİLİR BİR GEZEGENİN TEMEL ŞARTI OLABİLİR
İsveç Doğa Tarihi Müzesi araştırmacılarından Dr. Ellen Kooijman, milyarlarca yıl önce dağ kuşaklarının bulunmadığı bir gezegenden bugünkü biyolojik zenginliğe ulaşılmasında tektonik hareketlerin belirleyici rol oynadığını vurguladı.
Uzmanlar, elde edilen bu jeolojik verilerin yalnızca Dünya’nın evrim tarihini aydınlatmakla kalmayacağını, aynı zamanda derin uzaydaki ötegezegenlerde karmaşık yaşam aranırken o gezegenlerde tektonik hareketlerin ve yüksek dağ kuşaklarının varlığının da temel bir kriter olarak değerlendirilmesi gerektiğini ifade ediyor.
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
