‘Rojava’daki üniversitelerin statüsü korunsun’

Rojava ve Kobanê üniversitelerine ilişkin kaygılara dikkat çeken Sardar Saadi, üniversitelerin özerk statülerinin devamına, Kürtçe eğitime ve jineolojînin önemine vurgu yaptı

Ferid Demirel

Rojava ile Şam yönetimi arasında yürütülen entegrasyon sürecinde tartışılan başlıklardan biri de eğitim sistemi. Kürtçe eğitimin ve mevcut müfredatın geleceğinin yanı sıra Rojava ve Kobanê üniversitelerinin idari yapısının nasıl şekilleneceği de görüşmelerin konusu.

Rojava Üniversitesi bünyesindeki Sosyal ve İnsani Bilimler Enstitüsü’nün kuruluşunda yer alan ve bir süre eş direktörlük ile koordinatörlük görevlerinde bulunan Sardar Saadi’nin aktardığına göre, iki üniversitenin idari olarak Fırat Üniversitesi’ne bağlanması ve birer kampüse dönüştürülmesi isteniyor. Üniversitelerin öz yönetimlerini ve Kürtçe eğitim olanaklarını kaybetmesinden kaygı duyan akademisyenler ise uluslararası bir dayanışma ağı oluşturarak kampanya başlattı.

Hükümetle üç resmî görüşme

The Amargi’nin 13 Ekim tarihli haberinde, Rojava Üniversitesi yönetim kurulu üyesi Aram Hassan, üniversite ile Suriye Yükseköğretim Bakanlığı arasında üç resmî görüşme yapıldığını aktardı. Hassan’ın anlatımına göre bu görüşmelerde akademik ve idari sistemin ayrıntıları ele alınmadı. Üniversite yönetimi teklif ve taleplerini Bakanlığa iletti ancak haberin yayımlandığı tarihe kadar bunlara yanıt verilmedi. Saadi ise görüşmelerde korunması gereken üç temel kazanıma dikkat çekiyor: Üniversitelerin öz yönetimi, Kürtçe eğitim ve jineolojî. Üniversitelerin kendi kimlikleriyle, bulundukları coğrafyanın ihtiyaçlarını ve tarihini gözeterek çalışmaya devam etmesi gerektiğini belirten Saadi, Şam yönetiminin merkezileşme yaklaşımının bu kazanımlara müdahale anlamına geldiğini söylüyor. Kürtçeye birkaç ders veya kurs düzeyinde yer verilmesinin yeterli olmayacağını vurgulayan Saadi, matematik, fizik, tıp, felsefe, tarih ve sosyal bilimlerin de Kürtçe okutulması gerektiğini ifade ediyor.

Üniversitelerde işler meclisler ve eş başkanlık sistemi üzerinden yürütülüyor. Saadi, jineolojînin de yalnızca bir bölüm veya birkaç dersten ibaret olmadığını belirterek, “Bütün programlarımıza zorunlu bir şekilde dahildir” diyor. Kadın hareketinin ve kadınların düşünsel birikiminin üniversite yaşamına ve derslere yansımasının önemini vurguluyor.

Statüyü korumak için kampanya

Üniversitelerin kazanımlarının korunması ve Suriye’de yükseköğretimin yeniden yapılandırılması çalışmalarına temsilcilerinin de katılması amacıyla oluşturulan uluslararası akademik dayanışma ağı, farklı ülkelerden akademisyenleri bir araya getiriyor.

Durumdan herkes endişeli

Federe Kürdistan Bölgesi’ndeki üniversiteler, akademisyenler ve hem Avrupa’daki ve hem de Kuzey Amerika’daki üniversiteler ve buradaki akademisyenler bu ağın parçası haline getirilmiş durumda. Saadi’nin aktarımına göre, yaşanandan dolayı herkes endişeli. Ağın düzenlediği toplantılardan birine yaklaşık 200 akademisyen katıldı. Kampanyada katılımcılardan kendi üniversitelerinde etkinlikler düzenlemeleri, ilgili kurumlara yazmaları ve somut dayanışma faaliyetleri üstlenmeleri isteniyor. Ağ ayrıca Almanya’daki çalışmalara odaklanacak ayrı bir komite kurdu. Komite, Alman kurumlarına ve akademisyenlere mektuplar yazarak, toplantılar yaparak Rojava üniversitelerinin deneyimini anlatmayı ve yeniden yapılandırma çalışmalarına katılmaları talebini iletmeyi planlıyor.

Almanya’nın önemi

Almanya’daki çalışmalara ağırlık verilmesinin nedenlerinden biri, Alman kurumlarının Suriye’de yükseköğretimin yeniden yapılandırılması sürecinde üstlendiği rol.

Alman Ürdün Üniversitesinin yürüttüğü SyrIA projesi, Suriye Yükseköğretim ve Bilimsel Araştırma Bakanlığıyla koordinasyon içinde, Hamburg Üniversitesi ve Alman-Suriye Araştırma Topluluğu ile işbirliği yapılarak sürdürülüyor. Proje, Almanya Dışişleri Bakanlığı kaynaklarından Alman Akademik Değişim Servisi (DAAD) aracılığıyla finanse ediliyor.

Berlin’de etkinlik düzenlenecek

Bu çalışmalar kapsamında 3 Kasım’da Berlin Humboldt Üniversitesi’nde “Suriye’nin Geçiş Sürecinde Yükseköğretim” başlıklı bir etkinlik düzenlenecek. Humboldt Üniversitesi, Alman Ürdün Üniversitesi, DAAD ve “Suriye için Yeni Başlangıç” platformunun da aralarında bulunduğu kurumların katkısıyla gerçekleştirilecek toplantıda yükseköğretim politikaları, üniversiteler arası işbirliği ve akademik diasporanın rolü tartışılacak. Programda Suriye Yükseköğretim Bakan Yardımcısı Abdülhamid el-Halid’in konuşması da yer alıyor. Alman Ürdün Üniversitesi ayrıca DAAD destekli SyrIA projesi kapsamında 24–26 Kasım’da başkent Amman’da “Suriye’de Yükseköğretimin Dönüşümü Uluslararası Konferansı” düzenleyecek. Üniversitenin duyurusuna göre konferansta üniversite yönetimi, kurumsal dönüşüm, akreditasyon, müfredat ve uluslararası akademik işbirliği ele alınacak. Suriye’de yükseköğretim üzerine hazırlanan ulusal raporun da konferansta sunulması planlanıyor.

‘Kazanımlar silinmek isteniyor’

Saadi’nin aktardığına göre, her iki etkinliğe de Rojava ve Kobanê üniversitelerinin temsilcileri davet edilmedi. Bu duruma tepki gösteren Saadi, bölgedeki akademisyenlerin on yıldır savaşın ve saldırıların yarattığı zorluklara rağmen eğitim faaliyetlerini sürdürdüğünü, bir üniversite modeli oluşturduğunu belirtiyor. Bu deneyimin yeniden yapılandırma çalışmalarının dışında tutulmasını Rojava’nın kazanımlarını silmeye yönelik bir yaklaşım olarak değerlendiriyor.

Bizden de öğrenin

Saadi, entegrasyonun Rojava’daki üniversitelerin deneyimini de kapsaması gerektiğini vurgulayarak, “Bizden de bir şeyler almaları lazım. Bizden de öğrenmeleri lazım” diyor. Kendi imkanlarıyla bu iki etkinliğe katılmayı planladığını belirten Sardar Saadi, oralarda her iki üniversitenin, buralarda ders veren akademisyenlerin ve ders gören öğrencilerin durumlarını ve taleplerini gündem yapmaya çalışacağını kaydetti. Saadi Rojava ve Kobanê üniversitelerinin yetkililerinin de bu iki etkinliğe katılım girişiminde bulunma çağrısı yaptı. Ayrıca Kürt akademisyenleri başta olmak üzere dünyadaki akademisyenlere seslenerek bu iki üniversitenin statülerinin korunması için destekte bulunmalarını istedi.

Rojava’da eğitim deneyimi

Rojava’da üniversite kurma süreci 2015’te Efrîn Üniversitesi ile başladı. Akademilerde biriken eğitim deneyimi üzerine 2016’da Rojava Üniversitesi kuruldu. Kobanê Üniversitesi, savaşta yıkılan kentin yeniden inşası sürerken 2017’de açıldı. Rakka’da ise 2021’de Arapça eğitim veren El Şark Üniversitesi kuruldu. Bölgedeki üniversiteler, daha önce yükseköğrenim için Şam, Halep ve Lazkiye gibi kentlere gitmek zorunda kalan gençlere yaşadıkları yerde eğitim görme olanağı sağladı. Uzun yıllar boyunca çatışmalara rağmen buralarda eğitim devam etti. Dünyanın pek çok yerinden akademisyenler buralarda yüz yüze ya da online dersler verdi.