Günümüzün dikkat çeken koreograflarından Fernando Melo, 2023’te Danish Dance Theatre için yarattığı “Rüzgâr Ağacı”nı (Leaning Tree), İstanbul Tiyatro Festivali ve İstanbul Devlet Opera ve Balesi (İDOB) ortak yapımı olarak otuzuncu festivalde sahneye taşıyor.
Melo’nun İDOB bünyesindeki çağdaş dans topluluğu MDTistanbul’un dansçı kadrosuyla çalıştığı koreografi, bugün saat 20.00’de Atatürk Kültür Merkezi Tiyatro Sahnesi’nde prömiyer yapacak. Eser, yarın da aynı yerde sahnelenecek.
Melo, çağdaş dans ve opera alanında dünya çapında tanınan Brezilyalı bir koreograf, yönetmen ve sahne tasarımcısı… Yaptığı işlerle dünyada adını duyuran Melo ile yeni eseri konuştuk.
– Bize Rüzgâr Ağacı eserinizin İstanbul’da çalışma ve sahneleme süreci hakkında bilgi verebilir misiniz?
Çalışmamı yeni izleyicilere sunmak her zaman harika bir fırsattır, bu yüzden İKSV’den gelen davet üzerine 30. İstanbul Tiyatro Festivali’nde İstanbul Devlet Opera ve Balesi bünyesinde Mdt İstanbul dansçıları ile Rüzgâr Ağacı’nı Türkiye’de sahnelemek için gerçekten heyecanlandım.
Farklı ülkelerde performans sergileme konusunda en çok değer verdiğim şeylerden biri, bir eserin izleyicinin zihninde kendi başına bir hayatı nasıl sürdüğünü keşfetmektir. Farklı kültürler gördüklerine farklı bakış açıları, ilişkiler ve deneyimler getirir. Eserin kendisi aynı kalabilir ancak insanların ondan çıkardığı anlamlar oldukça farklı olabilir.
– Bir sanatçı olarak sahnelediğiniz eserden seyircinin farklı anlamlar çıkarmasını nasıl buluyorsunuz?
Bir sanatçı olarak bunu büyüleyici buluyorum. Bir sanat eserinin izleyicinin deneyime kendilerinden bir şeyler getirmesi için yer bırakması gerektiğine inanıyorum. İnsanlara ne düşünmeleri veya hissetmeleri gerektiğini söylemekle özellikle ilgilenmiyorum. Benim için önemli olan, insanlarla farklı şekillerde girebilecek bir şey yaratmaktır. Aynı zamanda, işin arkasındaki temel niyet sabit kalıyor. Onu yaratmamın nedeni, ona ilham veren sorular ve keşfetmek istediğim fikirler, nerede yapıldığına bağlı olarak değişmiyor. Ancak her yeni izleyicinin içinde farklı bir şey keşfedebilmesini seviyorum.
Ve Rüzgâr Ağacı’nı İstanbul’a getirmeyi benim için bu kadar heyecan verici kılan da bu. Çalışmanın yeni bir kültürel bağlamla karşılaşması ve belki de kendim hiç hayal etmediğim anlamları ve bağlantıları ortaya çıkarması için bir fırsattır.
HAREKET DİZİSİ
– Yeni bir dansçı kadrosuyla bir eseri yeniden yaratma konusunda en ilginç bulduğunuz şey nedir?
Sanatçıların kendilerinin parçanın kimliğine ne kadar katkıda bulunduğunu keşfetmek. Koreografiyi sadece bir bedenden diğerine aktarılabilen bir hareket dizisi olarak düşünmüyorum.
Her dansçı benzersiz bir şey getiriyor: fiziksellikleri, kişilikleri, deneyimleri, müzikaliteleri ve bireysel hareketi yorumlama biçimleri. Bütün bunlar kaçınılmaz olarak sahnede gördüklerimizi etkiliyor. Çalışmalarımı farklı topluluklara yeniden yaratırken bunu birçok kez yaşadım. Yapı, zamanlama ve koreografik materyal neredeyse aynı kalabilir ancak performans oldukça farklı hissedilebilir. Ve bence bu harika.
– Tüm bu sürecin sizin için en önemli kısmı ne oldu?
Dansçıların sadece ne yaptıklarını değil, neden yaptıklarını da anlamalarına yardımcı olmak. Sanatçılar hareketin arkasındaki niyeti anladıklarında, işe sadece adımları yeniden üretmekten çok daha anlamlı bir şey getirebilirler.
Tabii ki, Rüzgâr Ağacı aynı zamanda koreografi ve sahnenin derinden birbirine bağlı olduğu teknik olarak çok zorlu bir parça. Bazı hareketler, iş için çok önemli olan görsel efektleri ve yanılsamaları yaratmak için olağanüstü hassasiyet gerektiriyor. Ancak bu hassasiyet içinde, bireysellik ve yorumlama için hâlâ yer var.
Bence buradaki dansçılar bu dengeye büyük bir merak ve bağlılıkla yaklaştılar ve kişiliklerinin yavaş yavaş parçanın bir parçası haline geldiğini görmek gerçek bir zevkti.
GÖRSEL DÖNÜŞÜMLER
– Bize Rüzgâr Ağacı’ndan bahseder misiniz? Eserin başlangıç noktası ne oldu?
Rüzgâr Ağacı çok basit bir gözlemle başladı: Tıpkı bir ağacın rüzgâr, ışık veya onu çevreleyen koşullar nedeniyle belirli bir yönde büyüyebileceği gibi, biz de sürekli olarak çevremiz tarafından şekilleniyoruz.Tanıştığımız insanlar, kurduğumuz ilişkiler, biriktirdiğimiz deneyimler ve hatta kafamızdaki sesler, kim olduğumuzu etkiler. Bazen bu etkiler açıktır ancak çoğu zaman bizim için neredeyse görünmezdirler.
Parçanın başlangıç noktası buydu. Oradan itibaren, gerçeklik algımızın da sürekli olarak nasıl değiştiğini keşfetmekle ilgilenmeye başladım. Dünyayı asla tamamen tarafsız bir konumdan deneyimlemeyiz. Gördüklerimiz ve nasıl yorumladığımız duygularımızdan, anılarımızdan ve kişisel deneyimlerimizden etkilenir.
Rüzgâr Ağacı’nda bu fikirleri sürekli bir bakış açısı dönüşümü yoluyla araştırıyorum. Dansçılar ve sahne derinden birbirine bağlıdır ve her zamanki uzay, hareket ve yerçekimi anlayışımızın sürekli olarak sorgulandığı bir tiyatro dünyası yaratır.
Bedenler yerçekimine meydan okuyor gibi görünüyor, hareketler yavaşlıyor veya askıya alınıyor gibi görünüyor ve figürler beklenmedik şekillerde ortaya çıkıyor ve kayboluyor.
Bu görsel dönüşümler sadece tiyatro efektleri değildir. Bunlar, izleyicinin gördüklerini sorgulamasını ve belki de aynı gerçekliği ne kadar farklı algılayabileceğimizi düşünmesini sağlamanın bir yoludur. Bununla birlikte, özünde, parçanın gerçekten insan ilişkileri ile nasıl bağlantı kurduğumuz ve bağlantımızı nasıl kopardığımız, birbirimizi nasıl etkilediğimiz ve etrafımızdaki dünyanın kim olduğumuzu nasıl şekillendirdiği hakkında olduğunu düşünüyorum.
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
