Bugün (19 Ekim Pazartesi) başlayacak olan bir uzay görevinde, Mars’ın uydusu Phobos’tan bir parça alınıp, Dünya’ya geri getirilmesi amaçlanıyor.
Başarılı olursa, bu Mars’tan veya uydularından Dünya’daki laboratuvarlarda analiz edilmek üzere getirilen ilk örnek olacak.
Uzay aracı Japonya’dan fırlatılacak ve Ağustos 2027’de Phobos’a ulaşacak.
Japon Uzay Ajansı’nın öncülüğünde yürütülen Mars Uyduları Keşif (MMX) misyonunun, Mars’ın uydularının nasıl oluştuğunun gizemini çözmesi umuluyor.
Doğal Tarih Müzesi’nden ve MMX misyonunun örnek analizinden sorumlu yardımcısı Profesör Sara Russell, “Phobos’a gidip, Dünya’ya örnek getirmeyi başaran başarılı bir misyon henüz gerçekleştirilmedi. Bence bu inanılmaz derecede iddialı ve eğlenceli bir görev” diyor.
Güneş sisteminin iç kesimlerinde sadece üç uydu var. Bunlar Ay ve Mars’ın çevresindeki Phobos ve Deimos adlı iki uydu.
İkisi de çok küçük. Phobos yaklaşık 20 km, Deimos ise yaklaşık 10 km çapında. Ayrıca düzensiz şekillere bozuk ve biraz uzay patatesine benziyorlar.
MMX uzay aracı, Mars’ın yakın çevresine vardığında Deimos’u inceleyecek ve ardından Phobos’a odaklanacak.
Araziyi keşfetmek için küçük bir keşif aracı indirmeyi planlıyorlar ancak bu hiç de kolay bir iş olmayacak.
Sara Russell, daha önce hiç kimsenin bu kadar küçük bir aya keşif aracı indirmediğini söylüyor.
“Ayın kendi yerçekimi çok az” diyor ve ekliyor:
“Ama burası, yerçekimi çok daha yüksek devasa bir gezegenin yanında bulunuyor ve bu da bir keşif aracını yüzeye indirmeyi çok daha zorlaştırıyor.”
Gezici araç, MMX uzay aracının daha sonra Phobos’a iniş yapabilmesi için bir iniş alanı bulmaya çalışacak.
Yüzeye indiğinde, ay tozundan örnek almak için robotik bir kol ve iki örnekleme cihazı konuşlandıracak.
Bu malzeme küçük bir kapsüle yerleştirilecek ve 2031’de Güney Avustralya’daki Woomera çölüne inip, Dünya’ya geri dönecek.
Geri dönecek madde miktarı çok az, sadece 10 gram.
Leicester Üniversitesi’nden Japon heyetiyle çalışan Dr. Chrysa Avdellidou, “Aslında çok küçük bir miktar” diyor.
“Ancak tek tek taneler üzerinde bile birçok çalışma yapabiliriz. Bilimsel çalışma yapmak için bir yüzeyden kilolarca malzeme toplamanıza gerek yok. Bu yüzden her gramına değer.”
Bilim insanları, bu örneğin Mars’ın uydularının nereden geldiği bilmecesine nihayet ışık tutacağına inanıyor.
İki rakip fikir var.
Ya Mars’ın tarihinin başlarında bir göktaşı Mars’a çarptı ve Phobos ile Deimos bu enkazdan oluştu.
Ya da uydular, Güneş Sistemi’nin dışından gelen ve Kızıl Gezegen’in çekim gücüne kapılmış iki başıboş asteroit.
Sara Russel, “Örneği aldığımızda, kimyasal bileşimini ve mineral yapısını ayrıntılı olarak inceleyebileceğiz ve iki hipotez çok farklı sonuçlar verecek” diyor.
“Çarpmanın ürünü mü yoksa bir asteroit mi olduğu hemen belli olacak. Yani bunu çok çabuk öğreneceğiz.”
Ekip ayrıca laboratuvarlarına ek bir bilginin de dönebileceğini umuyor.
Russell, “Gerçekten heyecan verici şeylerden biri de Phobos’un Mars yüzeyine o kadar yakın olması ki, Mars yüzeyine bir çarpma olduğunda, küçük tanecikler Phobos’un içine yerleşebilir” diyor.
“Bu da demek oluyor ki alacağımız örnekte aslında Mars’tan gelen tanecikler de olabilir. Dolayısıyla bu bize Mars’ın bileşimi ve tarihi hakkında gerçekten doğrudan bilgi verebilir.”
Mars meteoritleri nadiren görülüyor, bu meteorit Lonra’daki Doğal Tarih Müzesi’nde sergileniyor.
Mars’tan Dünya’ya malzeme getirmek, uzay bilimcilerinin uzun zamandır süregelen bir hedefi.
2021’den beri Mars’ta dolaşan NASA Perseverance gezici aracı, Mars’tan örnekler topluyor ve bunları kaplarda saklıyor.
Ancak NASA/ESA’nın bu kapsülleri alıp geri getirecek Mars Örnek Geri Getirme adlı ikinci görevi, ABD Kongresi’nin finansmanını durdurmasının ardından fiilen iptal edildi.
Çin, 2028’de fırlatılması planlanan kendi Mars örnekleme misyonunu yürütüyor. Bu misyonla 2031’de Mars’tan Dünya’ya malzeme geri getirilmesi hedefleniyor.
Mars meteoritleri şeklinde Kızıl Gezegen’den bazı parçalar zaten Dünya’da mevcut.
Bunlar, asteroit çarpmaları sonucu Mars yüzeyinden kopan ve Dünya’ya doğru fırlayan Mars parçaları.
Mars meteoritleri son derece nadiren görülüyor ama gezegenimize düşen tüm uzay taşları gibi, buraya gelir gelmez hava, toz, toprak ve suyla karışarak kirleniyorlar.
Bilim insanları, bozulmamış olacağı için Mars ve uydularından doğrudan örnek alabilmek için çok istekli.
MMX uzay aracının, 20 Ekim günü yerel saatle 04.41’de (19 Ekim, TSİ 22.41’de) Tanegashima Uzay Merkezi’ndeki fırlatılması planlanıyor.
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
