Şairin doğduğu ev satışa çıkarıldı, bakanlık oralı bile olmadı: Sahipsiz Orhan Veli!

Türk şiirinin çağdaşlaşma sürecine damga vuran, edebiyatımızın önemli yapı taşlarından, Garip akımının öncülerinden biri olan Orhan Veli Kanık’ın 1914’te yaşama gözlerini açtığı Beykoz’daki üç katlı ahşap köşk 80 milyon TL bedelle, geçtiğimiz şubat ayında satışa sunuldu.

Gazeteci Adil Bali’nin sosyal medya hesabında paylaştığı ve ardından yurttaşların tepkisini toplayan haberiyle birlikte, konu Meclis gündemine taşındı. Yeni Parti İzmir Milletvekili Sedâ Kaya Ösen, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un yanıtlaması üzere 5 Mart’ta, Meclis Başkanlığı’na önerge sundu.

Orhan Veli Kanık

“Görevi kültürel değerleri araştırmak, geliştirmek ve korumak olan Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Orhan Veli Kanık’ın doğmuş olduğu evin müzeye dönüşümü noktasında sorumluluk alması gerekmektedir” ifadelerinin bulunduğu önergede Ösen, Ersoy’a, “Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Orhan Veli Kanık’ın evinin satışıyla alakalı bir tasarrufu olacak mıdır?” ve “2026 bütçesi yaklaşık 70 milyar lira olan Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın 18.2 milyar liralık yatırım bütçesi içerisinden 80 milyon lira olan evin satış bedeli için gerekli harcama yapılabilecek durumda mıdır” sorularını yöneltti.

BAKANLIĞIN GÖREVİ DEĞİLMİŞ

Ösen’in sonu önergesine Ersoy’dan yanıt, 18 Ağustos’ta geldi. Yanıtta, “Orhan Veli Kanık’ın doğmuş olduğu ev, Beykoz ilçesi, Yalıköy Mahallesi, 466 ada, 17 parselde, Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesinde yer almaktadır. Özel mülkiyete ait taşınmaz 2. Grup Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı olarak tescilli olup rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri bulunmamaktadır. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 11’inci maddesi uyarınca korunması gerekli taşınmaz kültür varlığının satışı için bakanlığımızdan izin alınması gerekmemektedir.

Bakanlığımızca, bakanlığımıza bağlı müze ve örenyerleri ile bakanlığımıza tahsisli tescilli kültür varlıklarına yönelik restorasyon çalışmaları yürütülmekte olup söz konusu taşınmazın satın alınması bakanlığımız görev ve sorumluluk alanı kapsamında bulunmamaktadır” dendi.

KAMULAŞTIRMA ZOR OLMAMALI 

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Orhan Veli’nin doğduğu evin bakanlığın sorumluluğunda olmadığını salık veredursun, aslında birçok taşınmaz, bakanlıkça kamulaştırılmış ve müzeye dönüştürülmüştü. Diyarbakır’daki Cahit Sıtkı Tarancı Evi bunlardan bir tanesi. Ordu’daki Paşaoğlu Konağı Etnografya Müzesi, Sakarya Müzesi, Sivas’taki Âşık Veysel Müzesi, Mersin Silifke’deki Atatürk Evi ve Etnografya Müzesi gibi müzeler de öyle.

Bakanlığın ret gerekçesinde öne sürdüğü “11’inci madde”ye karşılık gelmesi halinde kamulaştırılmış bir taşınmaz var: Mehmet Akif Ersoy Hatıra Evi. 2010’lu yılların başında kamulaştırma girişimleri olsa da 2018’de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İstiklal Caddesi’nde, şairin yaşamını yitirdiği Mısır Apartmanı’nın dördüncü katındaki daireyi kamulaştırdıklarını açıklamasıyla çalışmalar başlamış, söz konusu ev 2 milyon 500 bin TL karşılığında kamulaştırılmıştı.

Ev, 2021’den beri, bakanlığın bünyesinde müze olarak yurttaşlara hizmet veriyor. Mısır Apartmanı, İstanbul II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun kararıyla “I numaralı koruma” grubunda yer alıyor.

Orhan Veli’nin doğduğu evin statüsü olan “2. derecede tarihi eser”. Madde 11’i örnek gösteren bakanlık, pek tabii, “Kamulaştırma” başlıklı 15. maddeyi de dikkate alabilir.

İstiklal şairimiz Mehmet Akif Ersoy’a gösterilen özen, Orhan Veli’ye de gösterilebilir.

“Yaşamak kolay değil ya kardeşler,/ Ölmek de değil;/ Kolay değil bu dünyadan ayrılmak” dizelerini yazarken şair, belediye çukuruna düşüp ölümünün böyle olacağını hiç düşlemezdi.

Ölümü kamu işbilmezliği ile olan şairin doğduğu ev, kamu eliyle, hatıralarıyla müze olarak yaşatılmayı hak etmiyor mu?

‘METREKAREYLE DEĞİL, HİKÂYESİYLE DEĞERLİ’

Şubat ayında 80 milyon TL’den satışa çıkan ev, şu an 65 milyon TL. İlanda şu ifadelere yer verilmiş: “Bazı yapılar sadece bir ev değildir. Bir dönemin hafızasını taşır. Beykoz Yalıköy’de bulunan bu değerli tarihi köşk, Türk edebiyatının en önemli isimlerinden Orhan Veli Kanık’ın doğduğu yapı olarak günümüze ulaştı. Ahşap dokusu, yüksek tavanları ve dönem ruhunu koruyan mimarisiyle boğaz hattının nadir karakter yapılarından biri olma özelliğini taşıyor. Yaklaşık 70 yıldır aynı mülkiyette bulunan, 2. derece tarihi eser statüsündeki yapı; kültür evi, özel restorasyon projesi veya prestijli bir yaşam alanı için benzersiz bir değer sunuyor. Çünkü bazı yapılar metrekareyle değil, hikâyesiyle değerlidir.”