Dünya üzerindeki yaşamın gelişim hatlarına dair bildiğimiz tüm biyolojik ezberler bozuluyor. 2015 yılında Kuzey Atlas Okyanusu’nun derinliklerindeki hidrotermal bacaların çevresinde DNA izleri bulunan ve İskandinav mitolojisindeki tanrıların diyarından esinlenerek “Asgard arkeleri” adı verilen tek hücreli organizmalar, karmaşık yaşamın doğrudan atası olarak kabul edildi.
Yaklaşık 2 milyar yıl önce kadim bir Asgard arkesinin serbest yaşayan bir bakteriyi yutarak hücre içi enerji santraline (mitokondriye) dönüştürmesiyle başlayan evrimsel süreç, günümüzdeki bitki, hayvan ve insan yaşamının temellerini attı.
LABORATUVARDA YETİŞTİRMESİ YILLAR SÜREN GİZEMLİ ORGANİZMALAR
Asgard arkelerinin doğal ortamlarında son derece az miktarda bulunması ve oksijensiz ortamda aşırı yavaş çoğalmaları nedeniyle laboratuvar şartlarında üretilmeleri yıllarca sürdü. Japonya Deniz-Kara Bilimleri Ajansı (JAMSTEC), Viyana Üniversitesi ve Zürih ETH bünyesindeki araştırmacılar; Lokiarchaeum ossiferum ve Promethearchaeum syntrophicum gibi Asgard türlerini 3 ila 12 yıl süren sabırlı çalışmalar sonucunda kültürlemeyi başardı.
Gelişmiş elektron mikroskopları altında yapılan incelemelerde, bu tek hücreli canlıların gövdelerinden dışarı doğru uzanan ve dokunaçları andıran uzantılara sahip olduğu saptandı.
“İÇTEN DIŞA” HÜCRE MODELİ: MİTOKONDRİ NASIL OLUŞTU?
Araştırmacılar, Asgard arkelerinin gövdesinden çıkan boynuz ve dokunaç benzeri yapay uzantıların, evrimin ilk dönemlerinde diğer bakterilerle kaynak paylaşmak ve onları sarmalamak için kullanıldığını tespit etti. “İçten dışa model” olarak adlandırılan bu teoriye göre, Asgard arkesi dışarı doğru uzattığı dokunaçlarıyla partner bakteriyi kuşatmış ve zamanla kendi bünyesine katara hücresel organellerin doğuşunu sağlamıştır.
Ayrıca Asgard arkelerinin genomunda, daha önce sadece karmaşık hücreli ökarotlarda bulunduğu sanılan ve hücre iskeletini oluşturan özel “imza proteinlerinin” yer aldığı belgelendi.
BİLİMİN YENİ TARTIŞMASI: YAŞAMIN İKİ ANA ALEMİ VAR
Söz konusu hücresel keşifler, canlıların sınıflandırıldığı biyolojik taksonomiyi de kökten değiştiriyor. Güncel genetik veriler doğrultusunda tıp ve biyoloji dünyası, gezegende üç değil sadece iki temel yaşam alemi (domain) bulunduğunu kabul ediyor: Bakteriler ve Arkeler. İnsanların da dâhil olduğu tüm karmaşık ökarotik canlılar, Asgard arkelerinin bir alt dalı olarak konumlandırılıyor.
ABD’deki Arizona ve Texas Üniversiteleri ile Avrupa’daki araştırma merkezlerinin ortaklaşa yürüttüğü çalışmalar sayesinde, canlılığın cansızlıktan ayrıştığı ve karmaşıklaştığı ilk hücresel anların haritası çıkarılmaya devam ediyor.
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
