‘Çevirmenler yapay zekayı rakip olarak görmemeli’

Metinleri yalnızca kelime karşılıkları üzerinden çevirmek yerine bağlamı, cümle yapısını ve dilin kullanım özelliklerini analiz edebilen yapay zeka sistemleri, farklı diller arasındaki iletişimi kolaylaştırırken çeviri sektöründeki iş süreçlerini de dönüştürüyor.

Yapay zekanın çevirmenlik mesleğine etkilerini değerlendiren Türkiye Çevirmenler Derneği ve Çeviri Kuruluşları Federasyonu Genel Başkanı Ahmet Varol, bu teknolojinin mesleği tamamen değiştirmekten ziyade çeviri süreçlerini kolaylaştırdığını söyledi.

Varol, yapay zeka ve çevirmenlik mesleğinin bir bütün olduğunu vurgulayarak, “Profesyonel bir çevirmen yapay zekayla uyumlu çalışmazsa başarılı olamaz. Başarılı olsa dahi yapay zekayla bir günde yapabileceği çeviriyi iki ayda yapabilir. Bu sefer üretkenliği zayıflar, rekabet şansı olmaz. O zaman da tercümanlık yapamaz. Yapay zeka olmazsa olmazdır.” dedi.

Yapay zekanın çeviri sürecinde sorumluluk üstlenemeyeceğine dikkati çeken Varol, mesleki sorumluluğun çevirmenlerde olmaya devam edeceğini ve bu nedenle insan unsurunun önemini koruyacağını belirtti.

Yapay zekanın çeviri sektöründeki iş hacmini azaltmadığını ancak müşterilerin fiyat beklentilerini değiştirdiğini belirten Varol, “Kısa sürede çeviri yapıldığı için, çeviri müşterisinin de ‘Bu kadar kısa sürede böyle para kazanamazsınız.’ düşüncesiyle aşağı yukarı fiyatta yüzde 75 indirim beklentisi oluyor.” diye konuştu.

Varol, resmi belge çevirilerinde piyasada bir dengesizlik olduğunu söyleyerek, “Noterde tasdik gereken 20 satırlık bir evrakın yaklaşık 1700-2 bin lira arası sadece mühür parası var. Çevirmen bunun yanında 100 lira isterse komik düşer. Dolayısıyla normalde 1500 lira alınması gerekirken, bazı arkadaşlarımız gelir kaygısı nedeniyle bunu 200 ila 300 lira arasında bile yapabiliyor. Onun için piyasada bir dengesizlik var.” ifadelerini kullandı.

Uzun belgeler, kitaplar ve kataloglarda tekrar eden metinlerin çeviri süresini uzattığını belirten Varol, yapay zekanın bu tür metinlerin çevrilmesinde önemli ölçüde zaman kazandırdığını ifade etti.

Varol, uzun belgeler, kitaplar ve kataloglardaki tekrar eden metinlerin yapay zeka sayesinde daha kısa sürede çevrilebildiğini ancak ortaya çıkan çevirinin, metnin doğru anlaşılıp anlaşılmadığının belirlenmesi için mutlaka kontrol edilmesi gerektiğini vurguladı.

Yapay zeka ile insan arasındaki farklılıkları değerlendiren Varol, şunları kaydetti:

Yapay zeka ne kadar iyi bir çeviri yaparsa yapsın onda öngörülebilirlik ve sorumluluk yok. Yani sadece düz çeviri yapıyor. Kelime çevirisiyle çevirmenlik olmuyor zaten. Çevirmenlerin biraz daha uzmanlaşması lazım. Yapay zekanın yaptığı çeviriyi kontrol ettiği zaman mükemmel bir çeviri olur ve sorumluluğunu yapay zeka değil o insan alır. İnsan unsuru olmadığı zaman çevirinin bir anlamı yok. Yani insan çevirmenliğin vazgeçilmezidir. Dolayısıyla mütercim ve tercümanlık okuyan arkadaşlarımızın hiç kaygısı olmasın. Her zaman bu mesleği yapabilirler. Sadece yapay zekayı yok sayamazlar, o zaman kendileri de yok olur. Yapay zekayla yeni nesil arkadaş olarak birlikte çalışacaklar, aradaki boşlukları kendileri tamamlayacak.

Çevirmenlikteki sorunları çözmek için federasyon olarak bir proje hazırladıklarını ve Adalet Bakanlığına sunduklarını söyleyen Varol, fiyat belirsizliğinin giderilmesi için tarifelerin alt sınırının belirlenmesi gerektiğini ifade etti.

“Yapay zeka, hızımızı ve kalitemizi artıran bir araçtır”

Marmara Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dekan Yardımcısı Prof. Dr. Sevinç Arı ise geleneksel bilgisayar destekli çeviri yazılımlarından farklı olarak yapay zeka sistemleriyle çift yönlü etkileşim kurulabildiğini söyledi.

Yapay zekanın büyük dil modellerine dayandığını, bağlam ve kültürel unsurların aktarımında yetersiz kalabildiğini belirten Arı, bu sistemlerin hata yapma oranının yüksek olduğuna dikkati çekti.

Arı, “Yapay zeka sadece kelimeleri ve cümleleri eşleştirir, üslup, kültürel boyut ve alıcı kitlesinin anlama kapasitesi gibi unsurları tam sağlayamaz. Bu nedenle resmi ve nitelikli belgelerde uzman bir çevirmenin kontrolü şarttır.” dedi.

Çevirinin sadece yabancı dil bilenlerin yapabileceği bir iş olmadığını ifade eden Arı, “Yapay zeka bizim işlerimizi kolaylaştıran, hızımızı ve kalitemizi artıran bir araçtır. Öğrencilerimize bu teknolojiye karşı bir direnç göstermek yerine kendilerini buna nasıl uyumlayabileceklerini aktarmaya gayret gösteriyoruz. Metin geleneğini ve kuramları bilmeyen biri yapay zeka çevirisini zaten doğru yönetemez. Bu nedenle nitelikli ve yetişmiş çevirmenlere her zaman ihtiyaç duyulacaktır.” şeklinde konuştu.

Arı, üniversitede nitelikli çevirmenler yetiştirmek amacıyla müfredatı güncel tuttuklarını ve yapay zeka teknolojilerini eğitim süreçlerine entegre ettiklerini söyledi.

Yapay zeka destekli çeviri teknolojilerinin son 5 yılda önemli ölçüde geliştiğine dikkati çeken Arı, “Bir çevirmen saatte ortalama 250 ila 350 kelime arasında potansiyeline göre çeviri yapabilirken biz bunu yapay zekayla şu an 1800 kelimeye kadar çıkarabiliyoruz. Yapay zeka işimizi kolaylaştırarak bir aracımız haline geldi. Fiyatları düşürdü ama iş kapasitemizi çok artırdı.” ifadelerini kullandı.