Yapay zeka destekli beyin ameliyatı geçiren ilk hastanın tümörü alındı

Londra Üniversitesi Hastanesi’ndeki cerrahlar, Bedfordshire’dan iki çocuk babası Rhys Hibbert’in ameliyat olmasaydı görme yetisini kaybedebileceğini söyledi.

Yapay zeka cihazı, ameliyatın gerçekleştiği anın görüntülü kaydını analiz ederek, cerrahlara beyindeki hayati öneme sahip gizli damar ve sinirlerden nasıl kaçınacakları konusunda tavsiyelerde bulundu. Bu sayede cerrahlar, tümörün mümkün olduğunca büyük bir kısmını güvenli bir şekilde çıkarabildiler.

Hibbert, “Hasta güvenliği açısından bakıldığında, bunun faydasını kesinlikle görebiliyorum. Kafamızın içinde yol gösteren hiçbir işaret yok” dedi.

48 yaşındaki müşteri hizmetleri müdürü Hibbert, 18 ay öncesine kadar formda ve sağlıklıydı, her öğle vakti üç kilometre yürüyüş yapıyordu.

Bu yürüyüşlerden birinde bilincini kaybetti ve yolda nöbet geçirmeye başladı.

Beyin taraması, kafatasının tabanında bulunan, misket büyüklüğünde bir organ olan hipofiz bezinde 11 mm. boyutunda kanserli olmayan bir tümörün büyüdüğünü ortaya çıkardı.

Bu bez büyüme, metabolizma ve kan basıncı ile vücut sıcaklığının düzenlenmesi gibi süreçlere yardımcı olan hayati hormonlar salgılıyor.

En önemlisi, beyne kan sağlayan hayati damarlar olan karotis arterlerine (şah damarlarına) ve görmeyi kontrol eden optik sinirlere çok yakın konumda.

Hibbert’in tümörü optik sinirlerine baskı yapmaya başlayınca, görüş açısı daraldı.

Aşırı yorgunluk ve baş dönmesi

Hemen ameliyata ihtiyacı olmamasına rağmen Hibbert, eşyalara takılıp düşmeye başladı ve aşırı yorgunluk ve baş dönmesi hissetti.

Hibbert, “18 yıllık evlilik hayatım boyunca her sabah yataktan kalkıp eşime bir fincan kahve yaptım ve bu tümörün bunu engellemesine izin vermeyecektim” dedi.

En büyük etkilerin kendisi için duygusal ve psikolojik olduğunu söyledi.

“Birçok insan nazikçe yardım teklif etti, ancak kimseye yük olmak istemiyorsunuz” diye ekledi.

Cerrahlar ona, özel olarak geliştirdikleri yapay zeka aracıyla ameliyat edilecek ilk kişi olma seçeneğini sunduklarında, hiç tereddüt etmedi.

“Hastalar araştırmaya katılmaya hazır değilse, doktorlar nasıl öğrenebilir ve tıp nasıl ilerleyebilir?” dedi.

Ameliyatta, ince bir çubuk ucuna bağlı kamera olan endoskop, burun yoluyla kafatasının tabanına kadar yerleştirildi.

Bu aşamada tümör yakın bir mesafede olsa da kemik katmanları ve sert zarların arkasında gizlenmişti.

Onu çıkarmak için en güvenli yeri belirlemek kolay değildi, özellikle de anatomi bireyler arasında farklılık gösterdiği için.

Komplikasyon oranları değişmekle birlikte, tümörün tamamının çıkarılamama olasılığı %25-50, büyük bir kan damarının yaralanma olasılığı ise %0,5-2 civarındaydı.

İşte bu noktada yapay zeka aracı devreye girdi.

‘Cerrahi ChatGPT’

Yapay zeka aracı, ikinci bir ekranda anlık olarak görüntüyü analiz etti, cerrahi aletleri takip etti ve damarların ve sinirlerin bulunma olasılığının en yüksek olduğu alanları işaretleyerek tümörün çıkarılmasının en güvenli olduğu bölgeleri vurguladı.

Bu cihaz, telefonlardaki yüz tanıma teknolojisine benziyor, ancak bunun yerine önemli ve genellikle gizli olan anatomik yapıları tanıyor.

Birleşik Krallık’taki bir cerrah ortalama yılda yaklaşık 10 ila 20 kez bu tür bir ameliyat gerçekleştiriyor ve ameliyat öncesinde yapılan taramalar sayesinde hastanın anatomisini tanıyor.

Araştırmacılar, yapay zeka sistemlerini yüzlerce hipofiz bezi tümörü ameliyatı videosu üzerinde eğittiler ve değerlendirdiler; sistemin veri toplamasına ve en önemli yapıları “tanımaya” başlamasına yardımcı olmak için her videodaki damarların ve sinirlerin etrafını dikkatlice çizdiler.

Ameliyatı gerçekleştirmeye yardımcı olan Profesör Hani Marcus, “Bu cihaz, çoğu cerrahın ömrü boyunca gördüğü veya yaptığı ameliyatlardan daha fazlası ile eğitildi ve uzman bir ikinci göz gibi davranabilir” dedi.

“Ayrıca diğer deneysel yapay zeka araçlarından farklı olarak gerçek zamanlı çalışıyor” diye ekledi.

Ekip, yapay zeka aracının sadece yardımcı bir unsur olduğunu ve cerrahların tam kontrolü elinde tuttuğunu açıkça belirtmek istiyor.

Profesör Marcus, uzun vadeli hedeflerinin cerrahlar için bir tür ChatGPT geliştirmek olduğunu söylüyor. Burada amaç odada cerrahların “istedikleri takdirde tavsiye alabilecekleri veya görüşlerine katılmazlarsa dinlemeyebilecekleri” bir uzman daha bulunmasını sağlamak.

Ulusal Sağlık ve Bakım Araştırma Enstitüsü ve Google tarafından finanse edilen ekip, yapay zeka teknolojilerini yıllarca laboratuvarda denedi ve test etti.

Gerçek hayattaki cerrahi uygulamalarda atılan ilk adımlardan memnunlar ve daha büyük ölçekli bir deneme üzerinde çalışıyorlar.

‘Bana hayatımı geri verdi’

Hibbert, “Ameliyattan sonra gözlerimi açtığımda sanki 360 derece görüşe sahipmişim gibi hissettim; bir yıldır bu kadar net görmemiştim” dedi.

Ameliyatın üzerinden geçen sekiz hafta içinde, görme yetisinin birkaç günde bir iyileştiğini fark etti.

“Enerjim de geri geldi ve ameliyattan önce yaşadığım tüm yan etkiler ortadan kalktı.

“Bana hayatımı geri verdi.”

Sağlık İnovasyon Bakanı James Frith, Rhys’in hükümet tarafından finanse edilen bir araştırma kapsamında geçirdiği ameliyatın başarısından memnuniyet duyduğunu söyledi.

“Yapay zekaya uygun güvenlik önlemleri gerekiyor ve biz de güvenliğin her zaman ciddiye alınmasını sağlayacağız.

“Ancak bunun getirdiği fırsatlardan da yararlanacağımızdan emin olacağız” diye ekledi.