Sarı, kırmızı, yeşil bilekliğin cezaevinden çıkarılmasının engellenmesine ihlal kararı

Tutsak Tufan İlbaş’ın ziyaretçiye hediye etmek istediği sarı, kırmızı ve yeşil renkli bilekliğin ‘cezaevinden habersiz’ yapıldığı gerekçesiyle dışarı çıkarılmasının engellenmesini ifade özgürlüğünün ihlali sayayan AYM, İlbaş’a 20 bin lira manevi tazminat ödenmesine hükmetti

Anayasa Mahkemesi (AYM), Tekirdağ 2 No’lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Cezaevi’nde bulunan tutsaklardan Tufan İlbaş’ın cezaevinde sarı, yeşil ve kırmızı renkli boncuklar ile yaptığı bilekliğin, ziyarete gelen bir yakınına hediye edilmesinin engellenmesine ilişkin kararını açıkladı.

Tufan İlbaş, odasında boncuk işi yapmak için kargo ile kendisine gönderilen malzemelerin kendisine teslim edilmesine ilişkin 6 Haziran 2022’de cezaevi idaresine dilekçe yazarak talepte bulundu. Cezaevi idaresi, İdare ve Gözlem Kurulu’nun 8 Haziran 2022 tarihli kararıyla Tufan İlbaş’ın talebini kabul ederek malzemelerin kendisine verilmesini karar verdi. Ancak Tufan İlbaş’ın, cezaevi idaresi tarafından kendisine verilen malzemeler ile yaptığı sarı, kırmızı ve yeşil olan bilekliğin ziyaretçisine hediye etmesini engelleyerek cezaevinden çıkarılmasını engellendi.

Bunun üzerine Tufan İlbaş, cezaevi tarafından gerekçe gösterilmeden yapılan engellemenin nedenini sorduğu dilekçesine yanıt verilmediğini, el işi ürünlerinin yalnızca renkleri nedeniyle dışarı çıkarılmasının engellendiğini belirterek, Tekirdağ 2’nci İnfaz Hakimliğine şikayet başvurusunda bulundu.

Başvurular reddedildi

Tufan İlbaş’ın başvurusu üzerine hakimlik, 5 Ekim 2022’de konuya ilişkin cezaevi idaresinden bilgi ve belgeleri istedi. Cezaevi idaresi 19 Ekim 2022’de hakimliğe gönderdiği yazıda, Tufan İlbaş’ın odasında el işi yapabileceğine dair alınan bir karar olmadığını ve cezaevi kantininde el işi malzemesi satışının olmadığını öne sürerek bilekliğin cezaevi idaresi bilgisi dışında yapıldığını iddia etti. Bunun üzerine hakimlik, bilekliğin dışarı çıkarılmasına izin verilmemesinde usul ve kanuna aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle Tufan İlbaş’ın başvurusunu reddetti.

Tufan İlbaş, İnfaz Hakimliğinin kararına karşı cezaevinin hakimliğe yanıltıcı bilgi sunduğunu belirterek, engellemenin kaldırılması talebi ile Tekirdağ 1’inci Ağır Ceza Mahkemesi’nde itiraz başvurusunda bulundu.

Ağır Ceza Mahkemesi’nin de itiraz başvurusunu reddetmesi üzerine Tufan İlbaş, kendisinin yaptığı ve ziyaretçisine vermek istediği bilekliğin içerdiği renklerden dolayı dışarı çıkışının yasaklandığını, sarı, kırmızı ve yeşil rengin kültürel bir anlama sahip olduğunu, manevi duygularının renklerle ifade edilmesinin engellendiğini, kurum idaresinden alınan izin dikkate alınmadan oluşturulan ret gerekçesinin yetersiz olduğunu belirterek suçta ve cezada kanunilik ilkesi ile ifade özgürlüğünün ihlal edildiği gerekçesiyle 5 Aralık 2022’de AYM’ye bireysel başvuruda bulundu.

Tufan İlbaş’ın başvurusunu kabul ederek 17 Haziran’da kararını açıklayan AYM, başvuruya ilişkin yaptığı değerlendirmede, Tufan İlbaş’ın kültürel bir öneminin olduğunu belirttiği sarı, kırmızı, yeşil renkleri içeren bileklikle duygularını dışa vurduğunu, bu bağlamda bir duygunun ifade ediliş biçimi olarak yapılan el işi faaliyetinin, cezaevinde dışarı çıkarılmasına yönelik getirilen kısıtlamanın ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

 UYAP’taki dosya incelenmeden karar verilmiş

Tufan İlbaş’ın itiraz başvurusu yaptığı mahkemelerin, UYAP’ta kayıtlı bulunan dosyayı incelemeden cezaevi idaresinin yazısı doğrultusunda karar verdiğini belirten AYM, “Başvuruya konu olayda başvurucu tarafından bilekliğin ziyaretçisine verilmemesine yönelik olarak yapılan açıklamada; başvurucunun odasında el işi faaliyeti yapma izni bulunup bulunmadığına yönelik bir inceleme yapılmadan söz konusu eşyanın izinsiz bir şekilde yapıldığı gerekçe gösterilerek, ziyaretçiye teslim edilmediği görülmektedir. Bu kısıtlamayı denetleyen derece mahkemelerinin kararlarında da başvurucunun izninin bulunup bulunmadığı hususunda yeterli araştırma yapılmadan, Ceza İnfaz Kurumunun cevabı yazısı doğrultusunda değerlendirme yoluna gidilmiştir. Hatta başvurucunun Ağır Ceza Mahkemesine verilen resmî iznin tarih ve sayısını belirterek itirazda bulunmasına rağmen herhangi bir iznin varlığına dair araştırma yoluna gidilmediği anlaşılmaktadır. Oysa başvurucunun UYAP’ta kayıtlı dosyası içinde yapılan incelemede başvurucuya odasında el işi yapma izninin verildiğine dair resmî belgenin bulunduğu bilgisine ulaşılmıştır” ifadelerine yer verildi.

 AYM’den ihlal ve tazminat kararı

AYM, söz konusu engelleme ile Anayasa’nın 26’ncı maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verdi. AYM, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla yeniden yargılama yapılmak üzere kararın Tekirdağ 2’nci İnfaz Hakimliği’ne gönderilmesine ve İlbaş’a 20 bin lira manevi tazminat ödenmesine hükmetti.

Haber: Sema Bingöl\MA