SAMER’den çerçeve yasa araştırması: Yasaya yüzde 77 destek

Saha Araştırmaları Merkezi’nin çerçeve yasaya ilişkin yaptığı çevrim içi ankette, katılımcıların yüzde 77,7’si yasayı desteklediğini belirtti

Saha Araştırmaları Merkezi (SAMER) “Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun” başlığıyla yasalaşan çerçeve yasaya ilişkin, 8–20 Ağustos 2026 tarihleri arasında, çevrimiçi ortamda Amed, İstanbul, Wan, Mêrdîn, Ankara, İzmir, Êlih, Semsûr, Riha, Dîlok, Agirî, Adana, Balıkesir, Meletî, Mûş, Şirnex, Mersin, Colemêrg, Çewlîg, Bursa, Tekirdağ’da yaşayan bin 166 kişi ile çevrimiçi saha araştırması yürüttü. Araştırma ile kamuoyunun söz konusu düzenlemeye ilişkin bilgi düzeyini, destek ve eleştiri noktalarını, beklentilerini ve kaygılarını ortaya koymak amaçlandı.

Araştırma bulguları, katılımcıların büyük çoğunluğunun çerçeve yasa hakkında bilgi sahibi olduğunu ve düzenlemeyi genel olarak desteklediğini gösterdiğine yer verildi. Yine araştırmada katılımcılar yasanın tek başına kalıcı barışı sağlamaya yeterli olmadığını düşündüğünü, uygulama sürecine, devam yasalarının çıkarılmasına ve sürecin güvenilir biçimde yürütülmesine ilişkin önemli kaygıları taşıdığını kaydetti.

Bulgular, toplumun önemli bir kesiminin Çerçeve Yasa’yı olumlu bir başlangıç olarak değerlendirdiğini, ancak kalıcı ve sürdürülebilir bir çözüm için daha kapsamlı hukuki, demokratik ve siyasal reformlara ihtiyaç duyduğunu ortaya koyduğu kaydedildi.

Araştırmaya göre; 2023 genel seçim tercihlerine göre örneklemde YSP/HDP seçmenleri belirgin ağırlığa sahip olmakla birlikte Meclis’te en çok grubu bulunan ilk 3 partinin seçmeninin önemli katılım oranları yanıtları seçmen eğilimlerine göre hesaplanabilir kıldığı belirtildi.

YSP/HDP seçmeni önde

Katılımcılar 14 Mayıs 2023’te gerçekleştirilen genel seçimde yüzde 60,4’ü YSP/HDP, yüzde 12,3’ü AKP, yüzde 10’u CHP, yüzde 1,3’ü Diğer (SOL Parti, TKP, TİP), yüzde 0,5’i MHP, yüzde 0,5’i Yeniden Refah Partisi, yüzde 0,3’ü Zafer Partisi’ne oy verirken, katılımcıların yüzde 14,7’si ise oy kullanmadığını ifade etti.

Araştırma grubuna yöneltilen “Çerçeve Yasa Hakkında Ne Ölçüde Bilgi Sahibisiniz?” sorusuna katılımcıların yanıtları şöyle:

• yüzde 21,8 “Çok Bilgi Sahibiyim”
• yüzde 54,2 “Bilgi Sahibiyim”
• yüzde 18,7 “Az Bilgi Sahibiyim”
• yüzde 2,9 “Sadece Adını Duydum”
• yüzde 2,4 “Hiç Bilgim Yok”

“Bu Konuda Edindiğiniz Bilgilerin En Önemli Kaynağı Hangisidir?” sorusuna katılımcıların; yüzde 28,2’si “Siyasi Partiler/Siyasetçiler”, yüzde 27,6’sı “İnternet Haber Siteleri”, yüzde 25,3’ü “Sosyal Medya”, yüzde 7,6’sı “Televizyon Haberleri”, yüzde 6,6’sı “Yakın Çevrem”, yüzde 3,2’si “Kişisel Araştırmalarım”, yüzde 1,5’i “Gazete” yanıtlarını verdi.

Çerçeve yasaya genel destek yüzde 77            

“Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Başlıklı Çerçeve Yasayı Genel Olarak Destekliyor Musunuz?” sorusuna katılımcıların görüşleri ankete şu şekilde yansıdı:

• yüzde 77,7 “Düzenlemeyi Destekliyorum”
• yüzde 4,7 “Desteklemiyorum”
• yüzde 17,6 “Ne Destekliyorum Ne Karşıyım”

Verilen yanıtlarla seçmenlerin kıyaslaması yapıldığında, katılımcı seçmenlerin yanıtları şu şekilde:

• YSP/HDP yüzde 90,3
• CHP yüzde 64,1
• AKP yüzde 58,4

Seçimlerde oy kullanmayan katılımcılar için oranlar şöyle:

• yüzde 52,6 destek vermiş,
• yüzde 40,4 tarafsız kalmış,
• yüzde 7,1 desteklememiştir.

Çerçeve Yasa’ya verilen desteğin toplumsal cinsiyet dağılımı ise şöyle:

Kadın katılımcılar için:

• yüzde 69,5 destek
• yüzde25,2 tarafsız
• yüzde 5,3 yasaya karşı

Erkek katılımcılarda:

• yüzde 81,4 destek,
• yüzde 14,1 tarafsız
• yüzde 4,5 karşı

LGBTİ katılımcılarda yasaya destek yüzde 100 olarak belirlendi.

Çerçeve Yasa’ya destek en yüksek 45-54 yaş grubunda (yüzde 85,3), en düşük 18-24 yaş grubunda (yüzde 59,5) olduğu görüldü. 18-24 yaş grubunda “tarafsız” kalanların oranı ise yüzde 39,7 oldu.

Kalıcı barışın inşasında düzenleme yeterli bulunmadı

“Sizce Bu Düzenleme Sürecin İlerlemesini Nasıl Etkiler?” sorusuna katılımcıların oyları şu şekilde:

• yüzde 71,2 “Olumlu”
• yüzde 4,8’i “Olumsuz”
• yüzde 24,1″Kararsız”

“Sizce Bu Düzenleme Türkiye’de Kalıcı Bir Barışı Sağlamak İçin Yeterli Mi?” sorusuna gelen yanıtlar şöyle:

• yüzde 78,7 “Yetersiz”
• yüzde 14,4 “Kararsızım”
• yüzde 6,9 “Yeterli”

Bu sorunun seçmen karşılaştırmasına bakıldığında, düzenlemeyi kalıcı barışın sağlanması açısından yetersiz bulanların oranı CHP seçmenlerinde yüzde 91,4, YSP/HDP seçmenlerinde yüzde 89,6, diğer parti seçmenlerinde (SOL Parti, TKP ve TİP) yüzde 80 ve oy kullanmayan katılımcılarda yüzde 63,1 oranlarında görüldü. AKP seçmenlerinde “Yetersiz” bulanların ve “Kararsızların” oranı yüzde 37,5’er olurken yüzde 25’i düzenlemeyi yeterli bulmadı.

AKP seçmeninin yüzde63,9’u MGK şartına razı değil

Araştırma grubuna yöneltilen “PKK Militanlarının Düzenlemeden Yararlanmasının, Silahların Tamamen Bırakıldığına Dair MGK’nin Teyit-Tespit Raporu Şartına Bağlanmasını Nasıl Değerlendiriyorsunuz?” sorusuna katılımcı yanıtları şöyle:

• yüzde 5,1 “Kesinlikle Destekliyorum”
• yüzde 15,4 “Destekliyorum”
• yüzde 29,8 “Ne Destekliyorum Ne Karşıyım”
• yüzde 25,6 “Karşıyım”
• yüzde 19,8 “Kesinlikle Karşıyım”
• yüzde 4,3 “Haberdar Değilim/Fikrim Yok”

Bu sorunun seçmen karşılaştırmasına bakıldığında, AKP seçmenlerinin toplamda yüzde 36,1’i şartı desteklerken yüzde 29,2’si karşı çıkmış, yüzde 34,7’si tarafsız kalmıştır.

CHP seçmenlerinin toplamda yüzde 24,8’i şartı desteklerken yüzde 38,4’ü karşı çıktı, yüzde 36,8’i tarafsız kaldı. YSP/HDP seçmenlerinde ise karşı çıkanların toplam oranı yüzde 55,9’a ulaşırken, destekleyenlerin oranı yüzde 15,6, tarafsız kalanların oranı yüzde 25,7 oldu. Kadın katılımcıların yüzde 15,9’u şartı “Desteklerken” yüzde 40,6’sı karşı çıkmış, yüzde 35,3’ü tarafsız kaldı.

Yasa kapsayıcı ve yeterli değil

Araştırma grubuna yöneltilen “Meclis’te Oylanan Çerçeve Yasa Teklifinin Uygulama Sorunları Yaşayacağını Düşünüyor Musunuz?” sorusuna katılımcıların oyları şu şekilde:

• yüzde 47.1’i “Evet”
• yüzde 11.7’si “Hayır”
• yüzde 33.1’i “Kısmen”
• yüzde 8.1’i “Fikrim Yok”

Sorunun Seçmen karşılaştırmasına bakıldığında, yasa teklifinin tamamen veya kısmen uygulama sorunları yaşayacağını düşünenlerin oranı şu şekilde:

• yüzde 89.8 CHP
• yüzde 85.4 YSP/HDP
• yüzde 80 SOL Parti, TKP ve TİP
• yüzde 71.6 AKP

“Meclis’te Oylanan Çerçeve Yasa Teklifinin Uygulama Sorunları Yaşayacağını Düşünen” araştırma grubuna şu soru yöneltilmişti: “En Çok Hangi Konuda Sıkıntı/Sorun Yaşanacağını Düşünüyorsunuz?”

Katılımcıların bu soruya verdikleri yanıtların dağılımı şu şekilde:

• yüzde 24.9’u “Fikrimi Belirtmek İstemiyorum”
• yüzde 13.7’si “Yasanın Kapsayıcı ve Yeterli Olduğunu Düşünmediğim İçin”
• yüzde 8.4’ü “Hükümetin Süreci Bozacağını Düşünüyorum”
• yüzde 8.4’ü “Yasa Uygulayıcılarına Güvenmediğim İçin”
• yüzde 6.4’ü “Toplumsal Barış Olmadığı İçin”
• yüzde 5.5’i “MGK Teyit Tespit Sürecinde Keyfi Uygulamalar Olacağını Düşündüğüm İçin”
• yüzde 4.5’i “Tarafların Sürece Samimi ve İstekli Yaklaştığını Düşünmüyorum”
• yüzde 4.4’ü “Hukuki Çerçeve Tam Belirlenmediği İçin”

‘Devam yasaları erken çıkmalı’

Araştırma grubuna yöneltilen “Devam Yasaları Ne Zaman Çıkmalı?” sorusuna katılımcıların yanıtları şöyle:

• yüzde 66.8’i “İlk Yasanın Uygulamaya Başlanmasından Sonraki En Kısa Zaman Diliminde”
• yüzde 22.1’i “3-5 Ay İçinde”
• yüzde 4.5’i “6-9 Ay İçinde”
• yüzde 3.2’si “1 Yıl Sonra”
• yüzde 3.4’ü “İleri Tarihlerde”

“Devam Yasalarının Çıkmayacağına Dönük Kaygınız Var Mı?” sorusuna ise yanıtlar şu şekilde geldi:

• yüzde 52.6 “Evet”
• yüzde 13’ü “Hayır”
• yüzde 34.4’ü “Kısmen”

Seçmen tercihlerine göre değerlendirildiğinde, devam yasalarının çıkarılmayacağı yönündeki kaygı araştırmaya şöyle yansıdı:

• SOL Parti, TKP ve TİP seçmeninin yüzde 80’i
• CHP seçmeninin yüzde 68,4’ü
• YSP/HDP seçmeninin yüzde 55,4’ü
• Oy kullanmayan katılımcıların yüzde 52,6

YSP/HDP seçmenlerinin yüzde 37,60’ı kısmen kaygı duyduğunu bildirirken, AKP seçmenlerinde ise yüzde 45,8 ile “Hayır” yanıtı öne çıktı. AKP seçmeninin yüzde 26,4’ü kaygısı olduğunu, yüzde 27,8’i ise kısmen kaygı duyduğunu belirtti. MHP seçmenlerinin tamamı “kısmen kaygı duyduğunu”, Zafer Partisi seçmenlerinin tamamı ise “kaygı duymadığını” ifade etti.

Yasa tek başına yeterli değil

Araştırma grubuna yöneltilen “Bu Yasanın Kürt Meselesini Çözebileceğini Düşünüyor Musunuz?” sorusuna katılımcıların toplamda yüzde 11,1’i “Yasanın Kürt meselesini çözebileceğini”, toplamda yüzde 42,3’ü “çözemeyeceğini” belirtti. Katılımcıların yüzde 46,5’i ise “yasanın Kürt meselesini kısmen çözebileceğini” ifade etti. Bu sorunun seçmen karşılaştırmasına bakıldığında, AKP’ye oy veren seçmenin toplamda yüzde 25’i; CHP’ye oy veren seçmenin toplamda yüzde 44,7’si; YSP/HDD’ye oy veren seçmenin toplamda yüzde 44,8’i bu yasanın Kürt meselesini çözmeyeceğini bildirdiği görüldü.

Düzenli, bağımsız raporlamaya evet

Araştırma grubuna yöneltilen “Yasanın Uygulanmasının Bağımsız Biçimde İzlenmesini Ve Meclis’e Düzenli Olarak Raporlanmasını Destekler Misiniz?” sorusuna katılımcıların; yüzde 59,6’sı “Kesinlikle Desteklerim”, yüzde 30,5’i “Desteklerim”, yüzde 7,2’si “Ne Desteklerim Ne Karşıyım”, yüzde 1,3’ü “Karşıyım”, yüzde 1,4’ü “Kesinlikle Karşıyım” yanıtlarını verdi.

Türkiye’nin geleceği için olumlu

Araştırma grubuna yöneltilen “İlgili Kanunun Yasalaşma Sürecinde Yeni Parti’nin Gösterdiği Tutumu Nasıl Değerlendiriyorsunuz?” sorusuna katılımcıların toplamda yüzde 25,1’i tutumu “Olumlu”, toplamda yüzde 46,1’i “Olumsuz” değerlendirdi. Katılımcıların yüzde 28,7’si ise “Kararsız” olduğunu belirtti.

Araştırma grubuna yöneltilen “Bu Yasanın Kabul Edilmesi Türkiye’nin Geleceği Açısından Sizce Genel Olarak Olumlu mu, Olumsuz mu Olur?” sorusuna katılımcıların toplamda yüzde 83,9’u yasanın kabul edilmesinin Türkiye’nin geleceğini “Olumlu”, toplamda yüzde 2,1’i ise “Olumsuz” etkileyeceğini belirtti. Katılımcıların yüzde 14’ü “Kararsız” olduğunu ifade etti.

Sürecin devamında etkisi en fazla olacak kurum ve kişiler

Araştırma grubuna yöneltilen ve birden fazla yanıt alınan “Sizce Bundan Sonraki Süreçte En Çok Hangi Kurum/Yapı Ya Da Kişiler Etkili Olmalı?” sorusuna katılımcıların; yüzde 69,8’i Meclis, yüzde 52,4’ü Sivil Toplum, yüzde 51’i Abdullah Öcalan, yüzde 39’u Siyasi Partiler, yüzde 18,4’ü Hükümet, yüzde 16,6’sı PKK, yüzde 4,5’i Milli Güvenlik Kurulu yanıtlarını verdi.

‘Katılımcıların beklentileri, sürecin yalnızca güvenlik perspektifiyle yürütülmemesi’

Araştırmada çerçeve yasanın kamuoyunda yüksek düzeyde destek gördüğü ve Türkiye’nin geleceği ile toplumsal barış açısından olumlu bir adım olarak değerlendirildiğine yer verildi. Araştırmada, şu analizlere yer verildi:

“Katılımcıların büyük çoğunluğu, yasanın kalıcı barışın tesisi ve Kürt meselesinin çözümü açısından yetersiz kaldığını düşünmekte; uygulama sürecinde çeşitli hukuki ve siyasi sorunlar yaşanabileceğine inanmaktadır. Özellikle devam yasalarının zamanında çıkarılması, uygulamanın bağımsız mekanizmalar tarafından izlenmesi ve sürecin şeffaf biçimde yürütülmesi yönündeki güçlü talepler, kamuoyunun güven tesisini çözüm sürecinin en kritik unsurlarından biri olarak gördüğünü ortaya koymaktadır. Bulgular ayrıca, toplumun önemli bir bölümünün çözüm sürecinin yalnızca mevcut düzenleme ile sınırlı kalmaması gerektiğini düşündüğünü göstermektedir. Anadilde eğitim hakkı, Kürt kimliğinin anayasal güvenceye kavuşturulması, yerel yönetimlerin güçlendirilmesi, Terörle Mücadele Kanunu ve Türk Ceza Kanunu’nda değişiklikler yapılması, düşünce ve örgütlenme özgürlüklerinin genişletilmesi, seçme ve seçilme hakkının güçlendirilmesi ile kayyım uygulamalarının kaldırılması gibi başlıklara verilen yüksek destek, kamuoyunun çözümün kapsamlı demokratikleşme adımlarıyla birlikte ele alınmasını beklediğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak araştırma, Çerçeve Yasa’nın kamuoyu nezdinde önemli bir başlangıç zemini oluşturduğunu, ancak başarısının uygulanma biçimine, devam edecek yasal düzenlemelere ve taraflar arasında inşa edilecek güven ortamına bağlı olduğunu göstermektedir. Katılımcıların beklentileri, sürecin yalnızca güvenlik perspektifiyle değil, hukuki güvenceleri, demokratik reformları ve toplumsal uzlaşıyı esas alan bütüncül bir yaklaşımla sürdürülmesi gerektiğine işaret etmektedir. Bu yönüyle araştırma, kamuoyunun barış sürecine yönelik desteğinin güçlü olduğunu; ancak bu desteğin sürdürülebilir olmasının, kapsayıcı, şeffaf ve güven veren politikaların hayata geçirilmesine bağlı olduğunu ortaya koymaktadır.”

Kaynak: MA