AV. NURULLAH ALBAYRAK | YORUM
Bir banka transferi, yalnızca paranın kimden kime ve ne zaman gönderildiğini gösterir. Paranın suçtan kaynaklandığını veya tarafların suç kastıyla hareket ettiğini göstermez.
Fakat uygulamada para gönderen hakkında soruşturma bulunması, transferin “şüpheli”; parayı alanın ise “şüpheli bağlantı” sayılması için yeterli görülebiliyor. Para başka hesaplara aktarıldıkça şüpheli sayılan kişilerin sayısı da artıyor. İşlemler önce tabloya, sonra ilişki ağına, en sonunda da “suç örgütü şeması”na dönüştürülebiliyor.
Böylece olağan para hareketlerinden geriye doğru bir suç anlatısı kuruluyor. Başlangıçta sıradan bir banka işlemi olan transfer, gözaltının, kayyım atamanın, tutuklamanın ve hatta mahkûmiyetin gerekçesi hâline geliyor.
Peki, bu zincirin başında gerçekten somut bir suç var mı? Yoksa suç, hesap hareketlerine sonradan yüklenen anlamlarla mı üretiliyor?
Bu soruyu, ceza soruşturmalarında belirleyici hâle gelen MASAK raporları nedeniyle soruyorum.
MASAK ne yapar ne yapamaz?
Mali Suçları Araştırma Kurulu bir mali istihbarat birimidir. Şüpheli işlem bildirimlerini toplar, hesap hareketlerini karşılaştırır, olağan dışı gördüğü işlemleri belirler ve suç şüphesi görürse durumu savcılığa bildirir.
Bu görev elbette gereklidir. Uyuşturucu ticareti, rüşvet, yolsuzluk, ihaleye fesat karıştırma ve dolandırıcılık gibi suçlardan elde edilen gelirlerin izini sürmek hukuk devletinin görevidir. Ancak MASAK raporu, mahkemeyi bağlayan resmî bir bilirkişi görüşü veya kesin suç tespiti değildir.
MASAK, paranın nereden nereye gittiğini gösterebilir; işlemler arasındaki bağlantıları ortaya çıkarabilir ve bazı hareketlerin araştırılması gerektiğini değerlendirebilir. Fakat paranın suçtan kaynaklandığına, kişinin suç kastıyla hareket ettiğine veya kişiler arasında suç örgütü ilişkisi bulunduğuna karar veremez.
Uygulamada ise bunun tersine döndüğünü görüyoruz. MASAK’ın “araştırılmalıdır” dediği işlem savcılıkta “suç delili”, “şüpheli” denilen ilişki ise tutuklama kararında “suç bağlantısı” hâline geliyor. Soruşturmaya yardımcı olması gereken bir kurumun değerlendirmesi, soruşturmanın sonucunu peşinen belirleyen bir hükme dönüşüyor.
Şüpheli işlem, suç işlemi değildir
Şüpheli işlem bildiriminde ve değerlendirmesinde aranan eşik düşüktür. Önleyici denetim bakımından bu durum anlaşılabilir. Ancak şüpheli işlem, araştırılması gereken işlemdir. Suç işlemi ise suçla bağlantısı delillerle ortaya konulmuş işlemdir.
Bu ayrım ortadan kalktığında, basit bir şüphe basamak basamak büyür: MASAK “şüpheli ilişki” diye raporlar, savcılık bunu suç delili sayar, hâkim tutuklama gerekçesi yapar, mahkeme de mahkûmiyet kararında kullanır. Olayın başındaki şüphe, sürecin sonunda kesin delil gibi kabul edilir.
Oysa banka kaydı yalnızca kimin kime ne zaman ve ne kadar para gönderdiğini gösterir. Ödemenin borç mu, mal bedeli mi, kira mı, vekâlet ücreti mi olduğunu; parayı alanın, gönderen hakkında bir soruşturma bulunduğunu bilip bilmediğini ve tarafların hangi amaçla hareket ettiğini kendiliğinden göstermez.
“A’dan B’ye para gitti” cümlesinden suç çıkmaz ancak sadece bu veriden suç çıkartılabiliyor.
Suçtan paraya gidilmeli, paradan suça değil
Hukuka uygun mali soruşturma somut bir suçla başlar: Şu dolandırıcılık yapılmış, mağdurdan şu para alınmış ve şu hesaba gönderilmiştir. Bundan sonra suçtan elde edilen paranın izi sürülür.
Ancak bugün soruşturmalarda bunun tam tersi bir yöntem uygulanıyor: Önce kişiler seçiliyor, sonra bütün hesapları taranıyor, en sonunda para hareketlerinden bir suç anlatısı kuruluyor.
İşlem hacmi büyümüşse “dikkat çekici”, hesaba yüksek tutar gelmişse “kaynağı izaha muhtaç”, başka bir şirkete ödeme yapılmışsa “organize hareket”, şirketler birbirinden mal alıp satmışsa “sahte faturalaşma ihtimali”, hisse devredilmişse “takibi zorlaştırma amacı” olarak değerlendiriliyor.
Dikkat edin: Ortada henüz tespit edilmiş somut bir suç yoktur. “Dikkat çekici”, “izaha muhtaç”, “olabileceği” ve “şüphe uyandırdığı” gibi ihtimal ifadeleri vardır.
Fakat bu ihtimaller ifadede, soruşturmanın ilerleyen aşamalarında suçun kendisiymiş gibi kullanılmaktadır.
Vergi ve SGK ödemeleri de şüpheli!
Kamuoyunda “Süleymancılar” olarak bilinen camiaya yönelik soruşturmada Alihan Kuriş’in 15 Ağustos 2026 tarihli ifadesi, bunun somut örneklerinden biridir. 23 sayfalık tutanakta, isnat edilen suçların hangi somut fiillerle işlendiği gösterilmiyor. POS ciroları, yemek kartı tahsilatları, tedarikçi ödemeleri, vergi ve SGK ödemeleri üzerinden bir hikaye anlatılıyor.
Başka bir ifadeyle, bir market işletmesinin müşterilerinden tahsilat yapması, ardından bu parayla tedarikçilerine, vergi dairesine ve SGK’ya ödeme yapması şüpheli bir para dolaşımı gibi sunuluyor.
Rapor, bazı işlemlerin “organize şekilde gerçekleştirilmiş olabileceği”ni söylüyor. İfade tutanağında da peşinen suç tespiti yapılarak şöyle soru soruluyor: “Liderliğini yaptığınız çıkar amaçlı suç örgütü hakkında…”
Örgütün varlığı ve Kuriş’in bu örgütün lideri olduğuna dair ortada bir karar olmamasına rağmen, ispatlanması gereken sonuç sorunun içine yerleştirilerek suçlama yöneltiliyor. Bu yalnızca bir üslup sorunu değil. Masumiyet karinesini yok eden bir yaklaşımdır.
Alihan Kuriş, şirketteki hisselerini 2021 yılında devrettiğini söylüyor. MASAK raporunun şüpheli bulduğu büyüme ve ayrıntılı biçimde aktardığı işlemler ise 2022 ve sonrasına ait.
Bu durumda önce şu sorulara cevap verilmesi gerekmez mi?
Alihan Kuriş, bu işlemlerin yapıldığı tarihlerde şirkette yetkili miydi? Şirket hesaplarını kullanabiliyor muydu? İşlemler hakkında emir veya talimat vermiş miydi? Şüpheli görülen hangi somut işleme katılmıştı?
Geçmişteki ortaklık ilişkisi üzerinden sonraki yıllarda yapılan işlemlerden suç çıkartılmaya çalışılıyor.
Rapordaki matematiksel toplama hatalarına ayrıca girmiyorum. Yalnızca 2025 ve 2026 yılı işlem tutarları bile yanlış hesaplanmış. Toplama işlemi dahi tartışmalı olan bir rapor, insanların özgürlüklerine ve mal varlıklarına yönelik ağır tedbirlerin belirleyici dayanağı olarak kullanılıyor.
MASAK raporunun sonuç kısmında şu ifadeler kullanılıyor:
- “Dikkat çekici bulunmuştur.”
- “Kaynağı izaha muhtaçtır.”
- “Dikkat çekicidir.”
- “Şüphe uyandırmıştır.”
- “Organize şekilde gerçekleştirilmiş olabileceği değerlendirilmiştir.”
Bu ifadelerin hiçbiri suç tespiti değildir.
Raporda hangi faturanın sahte olduğu, hangi malın teslim edilmediği, hangi vergi iadesinin haksız olduğu, hangi kamu kurumunun dolandırıldığı, kamunun ne kadar zarara uğradığı, hangi paranın hangi suçtan elde edildiği ve hangi işlemin aklama fiili olduğu açıklanmıyor.
Rapor en fazla bazı işlemlerin araştırılması gerektiğini söylüyor. Fakat rapordaki bu ifadeler, savcı ve kolluk tarafından kesin suçlama diline dönüşüyor.
Suçtan elde edilen parayı takip etmek için hazırlanması gereken rapor, olağan ekonomik ilişkilerden suç şüphesi üretmenin aracına dönüşüyor.
Kanıtlama yükü kimde?
Bu tür dosyalarda ispat yükü de tersine çevriliyor.
Savcılığın, “Bu para şu suçtan elde edilmiştir ve şüpheli bunu bilerek aklamıştır.” demesi gerekirken kişiye, “Bu paranın meşru olduğunu açıkla!” deniliyor. Açıklayamazsa veya açıklaması yeterli bulunmazsa para suç geliri gibi değerlendiriliyor.
Oysa kaynağı açıklanamayan her para suç geliri değildir.
“Paranın meşru olduğu kanıtlanamadı!” ile “Paranın suçtan elde edildiği kanıtlandı!” aynı şey değildir. Birinci cümle şüpheyi, ikinci cümle ise delillerle ortaya konulmuş bir sonucu ifade eder.
Aradaki fark masumiyetin belirleyicisidir.
Sayıların, tabloların ve ilişki şemalarının insanlar üzerinde ikna edici bir etkisi olduğunu MASAK da biliyor. Ancak bu tablolar ve şemaların, bir suç delili olmadığı gerçeğini bilmiyor. Bir raporun yüzlerce sayfa olması da içindeki ihtimalleri delile dönüştürmüyor.
Binlerce banka işlemi, hangi işlemin suç oluşturduğu açıklanmadıkça yalnızca binlerce banka işlemidir. Onlarca kişinin aynı tabloda bulunması, aralarında suç örgütü bulunduğunu kanıtlamaz. Milyarlarca liralık ticari hacim, kaynağı somut bir suça bağlanmadıkça suç geliri değildir.
Sorun MASAK’ın para hareketlerini incelemesi değildir. Asıl sorun, insanların olağan ekonomik ilişkilerinin sonradan oluşturulan suç hikâyelerine dönüştürülmesidir.
Suç gelirinin izini sürmek elbette hukuk devletinin görevidir. Ancak önce kişi veya grubu hedef seçip ardından onun ekonomik ve sosyal hayatından suç çıkarmaya çalışmak, hukuk değil suç üretimidir.
Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
