Bildiğimiz çoğu canlı farklı kendine has özelliklere sahip. Kediler, köpekler ve kendine has iletişim tarzlarıyla yunuslar hakkında hala yeni bilgiler ortaya çıkıyor. Peki ya köpekbalıkları?
Köpekbalıkları dünyanın orta kuşak ve çevresinde yaşayan ve 450 milyon yılı aşkın evrimsel geçmişe ve kıkırdaklı iskelet yapısına sahip, okyanus ekosisteminin en eski omurgalı yırtıcılarından biri olarak biliniyor. Korku filmlerine konu olan bu canlılar gerçekten sıra dışı hangi özelliklere sahipler?
1. Dünya’da neredeyse her şey ölürken, köpekbalıkları hayatta kalır
Köpekbalıkları (ya da onların yakın ataları), Dünya’nın beş büyük kitlesel yok oluşunun tamamından sağ çıktı. Buna en büyük ve en yıkıcı olanı, Permiyen-Triyas yok oluşu ya da “Büyük Ölüm” de dahil.
Bu felaket niteliğindeki iklim olayı, deniz yaşamının yaklaşık %90’ı da dahil olmak üzere Dünya’daki canlıların büyük çoğunluğunu yok etti.
Köpekbalıkları yaşamaya devam etti. Günümüzde okyanusların neredeyse her köşesinde bulunuyorlar.
2. Köpekbalıkları matematikten anlıyor
Köpekbalıkları çoğu zaman yalnızca içgüdüleri ve doyumsuz iştahlarıyla hareket eden düşüncesiz yırtıcılar olarak görülse de bilim, aslında oldukça zeki ve öğrenme becerileri yüksek olduklarını ortaya koyuyor.
Çok küçük farklar içeren sesleri, soyut desenleri ve renkli geometrik şekilleri birbirlerinden ayırt edebiliyorlar.
Ünlü bir deneyde, genç gri bambu köpekbalıklarının şekiller ve optik illüzyonlarla ilgili bilgileri neredeyse bir yıl boyunca hatırlayabildiği gösterildi. Ayrıca temel matematik yapabiliyor, örneğin üç ile beş ya da dört ile yedi arasındaki farkı ayırt edebiliyorlar (ancak dört ile beş kadar birbirine yakın sayıları ayırt edemiyorlar).
3. Köpekbalıkları cazdan hoşlanıyor
Avustralya’da yaşayan Port Jackson türü köpekbalıkları caza meraklı.
Deniz tabanında yaşayan bu türe ait bireylere bir görev verildi: Müzik çaldığında akvaryumun belirli bir noktasına yüzmeleri halinde ödül olarak yem verilecekti.
Sydney’deki Macquarie Üniversitesi araştırmacıları tarafından yürütülen çalışma, köpekbalıklarının caz müziği çaldığında beslenme noktasına gittiğini, ancak klasik müzik için aynı ilişkiyi kuramadığını gösterdi.
Araştırmacı Culum Brown “Klasik müzik çaldığında köpekbalıklarının bir şey yapmaları gerektiğini bildikleri açıktı, ancak farklı bir yere gitmeleri gerektiğini çözemiyorlardı” diyor.
4. Köpekbalıklarının göbek deliği var
Bazı köpekbalıkları yumurtlasa da boğa köpekbalıkları ve çekiç başlılar da dahil birçok tür, yavrularını insanlar gibi rahimlerinde taşır ve onları göbek bağıyla besler.
Bu nedenle yavrular, doğumdan sonra birkaç hafta ya da birkaç ay boyunca, göbek bağının bıraktığı iz iyileşene kadar göbek deliğine sahip olur.
Diğer bazı köpekbalıkları ise ne yumurta bırakır ne de yavrularını memeliler gibi rahimlerinde büyütür.
Embriyolar, annenin içinde çatlayan yumurtaların içinde gelişir. Bu yavrular da canlı olarak doğar.
Örneğin dikenli köpekbalıkları, iki yıla kadar sürebilen bir gebeliğin ardından bu şekilde doğum yapar.
5. Yavru köpekbalıkları anne karnında birbirlerini yer
Kum kaplanı köpekbalıklarının yavruları daha anne karnındayken bir yaşam mücadelesinin içine doğar.
Dişi kum kaplanı köpekbalıklarının iki rahmi vardır ve her birinde beş kadar yavru gelişebilir. Ancak embriyolar kardeşleriyle beslenir ve sonunda yalnızca biri hayatta kalır. Buna rahim içi yamyamlık da denir.
Kardeşlerini yedikten sonra geriye kalan yavrular, annelerinin üretmeye devam ettiği döllenmemiş yumurtalara tek başlarına erişir. Bu da doğduklarında güçlü ve sağlıklı olmalarını sağlar.
6. Köpekbalıklarının yakın arkadaşları vardır
Köpekbalıkları, sık sık tasvir edildikleri gibi yalnız avcılar değildir.
Gri resif köpek balıkları, aynı arkadaş grubuyla dört yıla kadar birlikte vakit geçirmeyi sever.
Daha küçük gruplara ayrılır, kendi yollarına gider ve mevsimler boyunca yeniden bir araya gelirler.
Genç limon köpekbalıkları da gruplar halinde yaşamayı sever ve bu sosyal etkileşimler sırasında birbirlerinden yeni beceriler öğrenirler.
Örneğin yiyecek bulmayı veya yırtıcılardan kaçınmayı öğrenebilirler. Kendileriyle benzer büyüklükteki ve daha önce tanıştıkları diğer limon köpekbalıklarıyla vakit geçirmeyi tercih ederler.
Büyük beyaz köpek balıklarının bile en yakın arkadaşları olabilir. Genellikle yalnız yaşadıkları düşünülse de Simon ve Jekyll adlı iki büyük beyaz köpek balığı, birbirlerinden hiç ayrılmadan 6.000 km. yol alırken gözlemlendi.
7. Köpekbalıklarının vücutları minik dişlerle kaplıdır
Köpekbalığı derisi olağanüstü bir malzemedir.
18. yüzyıl İtalya’sında zanaatkarlar, paha biçilmez Stradivarius kemanlarının hassas kenarlarını düzeltmek için bu deriyi kullanıyordu.
Viktorya dönemi Britanyası’nda ise mobilya ustalarının gözde yardımcılarından biri haline geldi.
Köpekbalığı derisi pullardan oluşmaz. Bunun yerine dentikül adı verilen çok sayıda küçük “dişler” ile kaplıdır.
Su içinde ileri hareket sırasında bu yapılar yassılaşır ve sürtünmeyi azaltır. Elinizi ters yönde sürerseniz oldukça kaba zımpara kağıdına dokunuyormuş gibi hissedersiniz.
Köpekbalıkları bazen tanımadıkları nesnelere çarpar ve derilerinin pürüzlü yüzeyiyle onların dokusunu ve yapısını hisseder.
Bu, yiyecek olup olmadıklarını anlamaya yönelik daha tembel bir “tat testi” gibidir.
8. Köpekbalıkları atan kalbinizi hissedebilir
Köpekbalıklarının sekiz duyusu vardır. Görme, işitme, koku alma, tat alma ve dokunma gibi beş temel duyunun yanı sıra, sudaki basınç veya voltaj değişikliklerini hatta Dünya’nın manyetik alanını algılayabilen üstün duyulara da sahiptirler.
Lateral çizgi olarak bilinen gözenek sıraları köpekbalığının vücudunun her iki yanında uzanır. Bunlar sıvı ve duyu hücreleriyle doludur.
Köpekbalığının çevresindeki sudaki hareketler bu saç benzeri hücreleri hareket ettirir ve titreşimlerin algılanmasını sağlar.
Çukur organlar da benzer saç benzeri duyu hücreleri içerir ve vücudun her yerine dağılmış durumdadır. Bu organların görevi henüz tam olarak anlaşılmış değildir, ancak araştırmacılar bunların da sudaki hareketleri veya basınç değişimlerini algılayan mekanoreseptörler olabileceğini düşünüyor.
Bir başka algılayıcı sistemi olan Lorenzini ampulleri ise hem elektrik alanlarını hem de manyetik alanları algılayabiliyor olabilir.
Yüzlerce hatta binlerce gözenek köpekbalığının başını kaplar ve her biri hassas sinir hücreleriyle doludur. Bunlar, yakındaki hayvanların kas kasılmaları sonucu oluşan elektriksel sinyalleri, örneğin atan bir kalbi, algılamalarını sağlar.
Böylece tamamen karanlıkta avlanabilir veya kumun altında saklanan avlarını bulabilirler. Lorenzini ampullerinin, Dünya’nın manyetik alanını kullanarak köpekbalıklarının binlerce kilometrelik okyanus yolculuklarında yön bulmasına da yardımcı olduğu düşünülüyor.
9. Köpekbalıkları ağaçlardan, Satürn’ün halkalarından ve Kutup Yıldızı’ndan daha yaşlı
Köpekbalıkları son derece eski canlılardır. Günümüz köpek balıklarının atalarına ait en eski fosil kanıtları, 450 milyon yıl öncesine tarihlenen pullardan oluşuyor.
Bu, ilk ağaçlardan yaklaşık 60 milyon yıl, dinozorlardan 220 milyon yıl, Satürn’ün halkalarından 350 milyon yıl ve Kutup Yıldızı’nın doğumundan 380 milyon yıl daha öncedir.
İlk köpekbalığı benzeri dişler 410 milyon yıl önce ortaya çıktı ve gerçekten köpekbalıklarına benzeyen ilk grup yaklaşık 380 milyon yıl önce evrimleşti.
Bu antik balıkların birçoğu teknik olarak köpekbalığı sayılmayabilir, ancak onlarla akrabaydı. Ardından 195 milyon yıl önce, esnek ve dışarı doğru uzayabilen çeneleri ile daha hızlı yüzme yeteneklerine sahip, bilinen en eski modern köpekbalıkları ortaya çıktı.
Bugün yaklaşık 500 köpekbalığı türü bulunuyor. Bu sayı, yaklaşık 50 milyon yıl önce ulaştıkları zirvenin oldukça altında olsa da yeni türler keşfedilmeye devam ediyor.
Bu seçkin okyanus yırtıcılarıyla olan ilişkimize gelince; insanların köpekbalıklarıyla ortak en yakın atası yaklaşık 440 milyon yıl önce yaşadı. Her ne kadar görünüş olarak insandan çok köpekbalığına benzese de…
Soylarımız o uzak geçmişte ayrılmış olabilir, ancak Dünya üzerindeki varlığımız birbirine temelden bağlı.
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
