Kapadokya planı mahkemeden döndü: Kapadokya için yeni bir umut

Kapadokya alan planı iptal edildi. Mahkeme, Mimarlar Odası Başkanlığı ile Şehir Plancıları Odası Başkanlığı’nın açtığı davayı; şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve imar mevzuatına aykırı bulduğu için 1/50.000 ölçekli Kapadokya alan planının iptaline karar verdi.

Karar önceki gün (18 Ağustos 2026) oybirliğiyle verildi ancak 30 gün içinde istinaf yolu açık, dolayısıyla şu anda “Nevşehir İdare Mahkemesi planı iptal etti” demek daha doğru.

EYLÜL 2024!

Anımsayalım: Nevşehir İdare Mahkemesi, Kapadokya Alan Başkanlığı tarafından hazırlanan ve Eylül 2024’te onaylanan 1/50.000 ölçekli Kapadokya alan planının yürütmesini durdurmuştu. Mimarlar Odası ve Şehir Plancıları Odası tarafından açılan davada mahkeme, planın şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve imar mevzuatına aykırı olduğuna hükmetmişti.

Gazetemizde bu sayfalarda “Kapadokya yok oluyor”, “Kapadokya’ya hançer”, “Kapadokya’nın bitmeyen sınavı” başlıklı onlarca habere yer verdik. Gazetemizde çıkan haberlerin bu sürece büyük katkı sağladığını söyleyen, davayı yakından takip eden, ismini vermek istemeyen bir uzman mimar süreci şu şekilde özetliyor: “İki kararı birlikte okuyunca tablo oldukça netleşiyor: 17 Haziran’daki yürütmeyi durdurma kararı, 18 Ağustos’taki yani önceki günkü iptal kararının öncülü değil yalnızca; iptal kararının esas gerekçeleri daha o aşamada kurulmuş. Mahkeme iki ay sonra dosyanın esasını karara bağlarken bu değerlendirmeyi büyük ölçüde aynen korumuş” diyor ve ekliyor, “Yürütmeyi durdurma aşamasında mahkemenin dayandığı temel, 22 Mayıs 2026 tarihli bilirkişi raporuydu. Bilirkişiler, 1/50.000 ölçekli bir Kapadokya alan planı yapılmasını gerekli ve teknik olarak doğru buluyor. Yani itirazları ‘Kapadokya’nın üst ölçekli plana ihtiyacı yok’ noktasında değil. Asıl sorun hazırlanan bu planın kendi verileriyle, hedefleriyle ve koruma ilkeleriyle çelişmesi. Yeni iptal kararında da mahkeme bu ayrımı özellikle koruyor. Planın yapılması ‘nesnel ve teknik gerekçelere dayalı, gerekli ve zorunlu’ fakat ortaya çıkan plan hukuka uygun değil.”

İPTAL GEREKÇESİ…

Uzman mimar, iki kararda ortaklaşan ve artık iptal gerekçesine dönüşen sorunların en önemlilerini ise şöyle açıklıyor: “Plan raporu ile plan paftası arasında önemli tutarsızlıklar var. Nüfus projeksiyonları bazı yerleşmelerde nüfus azalması öngörürken hemen hemen bütün yerleşmelerde yeni gelişme konut alanları açılıyor. Üstelik bunların bir bölümü yerleşilebilirlik açısından uygun olmayan alanlarda. Mahkeme bunu doğrudan ‘koruma-kullanma dengesi’ ve ‘tarımsal alanların korunması’ ilkeleriyle çelişkili buluyor.”

KARAR NET 

Karara bakıldığında, “bölgesel ve sektörel gelişme” gerekçe gösterilerek nüfus artışı kabul ediliyor ama bunun hangi ekonomik faaliyetlerden doğacağı ve nasıl bir nüfus gelişimi yaratacağı analiz edilmemiş. Dolayısıyla gelişme alanlarının dayanağı yeterince kurulmamış. Planlama sürecindeki çalıştay yapılmış olmakla birlikte, bilirkişiye göre aktörler sürece sağlıklı biçimde dahil edilmemiş. Daha önemlisi, planlamanın temel girdilerinden biri olması gereken sit kararları yeterince incelenmeden plan aşamasına geçilmiş.

Önceki gün yani 18 Ağustos kararını incelediğimizde “yürütmeyi durdurma” kararındaki kaygıları yumuşatmış değil, tersine onları hükme dönüştürmüş. Tarafların bilirkişi raporuna itirazlarını da mahkeme raporu “kusurlandıracak nitelikte” görmemiş ve raporu hükme esas almaya yeterli bulmuş diyebiliriz. İki kararın birlikte okunmasındaki önemli olan noktayı ise uzman mimar şöyle anlatıyor: “Mahkemenin iptal gerekçesi yalnızca biçimsel veya teknik bir plan yapım hatası değil. Önceki 1/25.000 planın iptalinde ölçek ve gösterim tekniği tartışması öne çıkmıştı. İdare de savunmasında yeni 1/50.000 planın bu sorunu giderdiğini özellikle ileri sürüyor. Bu kez ise mahkeme daha derine iniyor ve planın mekânsal kararlarının, nüfus kabullerinin, gelişme alanlarının, turizm yaklaşımının, tarım ve doğal alanların korunmasının birbiriyle tutarlı olmadığına hükmediyor. Yani sorun artık “yanlış ölçekte hazırlanmış plan” olmaktan çıkıp “planlama mantığı ve koruma yaklaşımı sorunlu bir plan” haline geliyor.

ÖZETLE… 

Kararı özetleyecek olursak yürütmeyi durdurma kararı için kullanılan “Mahkeme, planın uygulanmasını, Kapadokya’da geri dönüşü güç sonuçlar doğurabileceği için durdurdu” çerçevesinin bugün ikinci ayağı tamamlanmış durumda: Mahkeme artık yalnızca uygulamayı geçici olarak durdurmuyor, incelediği planın esas bakımından hukuka aykırı olduğuna karar vererek planı iptal ediyor.