Elkê şebekesi de ortaya çıkacak mı?

Gülistan Doku dosyasına ilişkin soruşturmada her gün vali, emniyet müdürü gibi üst düzey yetkililerin kurduğu bir suç ve örtbas şebekesinin yeni kanıtları ortaya çıkarken, bu, birçok başka olayda da aynı sistemin işlediği ihtimalini güçlendiriyor

Gülistan’ın kaybettirildiği 2020 yılında Şirnex’te de Şimoni Diril’in cansız bedenine ulaşıldı, aynı gün kaybettirilen Hürmüz Diril ise hâlâ kayıp! Bu dosyanın üzerinden de 6 yıl geçti ancak maddi gerçeklik açığa çıkarılmadı, sorular yanıtlanmadı

Şirin Bayık

Şimoni Diril ve Hürmüz Diril, yıllar sonra kendi topraklarına Şirnex’in Elkê (Beytüşşebap) ilçesinde bulunan Mehrî (Kovankaya) köyüne yerleşmişti. Yaşları 70’in üzerinde olan çift, 8 Ocak 2020 tarihinde ortadan kayboldu. Bunu fark eden çocukları anne-babaları için 6 yıldır ‘Ne oldu?’ sorusunu sormaya devam ediyor. Anneleri Şimoni Diril’in cansız bedenine 70 gün sonra ulaştılar ancak babaları Hürmüz Diril’i bulamadılar. Olaya ilişkin soruşturma başlatıldı, iddianame hazırlandı ve dava halen devam ediyor. Ama birçok çelişkiyi barındıran dosya süresince hakikate bir türlü ulaşılmadı. 6 yıl sürüncemede kalan Gülistan Doku dosyasında bugünlerde, sistemin yapısı ifşa oldu. Peki, 6 yıldır karanlıkta ‘bıraktırılan’ Diril dosyası üzerinden de bu ifşa devam ettirilecek mi? Dosyanın avukatı Rojhat Dilsiz ile konuştuk.

Gerçek yargılama yok

İlk günden beri dosyayı takip eden Dilsiz, sadece dosyada mevcut olan sanıklara ilişkin değil, özellikle Gülistan Doku, Rojin Kabaiş örneği üzerinden benzer onlarca hatta yüzlerce dosyaca ucu kolluğa uzanabilecek veya oradaki paramiliter güçlere uzanabilecek dosyalarda sürdürülen cezasızlık politikasına da atıf yaptıkları değerlendirmelerin mahkeme tarafından görmezden gelindiğini söyledi. Benzer bir pratiğin Diril dosyasında da bu cezasızlık mekanizmasının işletildiğini dile getirdi.

6 yıllık yargı sürecinde dosyanın aydınlatılması adına onlarca taleplerinin reddedildiğini belirten Dilsiz, “Soruşturma süreci bir anlamda akamete uğratıldı ve sağlıklı bir soruşturma süreci yürütülmedi. Aradan geçen 6-7 yıllık süreçte biz gerçek faillerin bir şekilde birileri tarafından bir yerlerden aklandığı veya korunmaya çalışıldığını düşünüyoruz. Dolayısıyla bu şekilde devam edebilecek bir dosyada bizim onlarca talebimiz eğer reddediliyorsa ucu nereye varırsa varsın en nihayetinde biz bunu iddia düzeyinde söylüyoruz, bu maddi gerçeği, maddi hakikati ortaya çıkarması gereken yegâne yer, yargı mekanizmasıdır. Dolayısıyla bu taleplerimiz reddedildiğinde ve dosya bir şekilde işte bir sanığa ceza verilip diğer sanıklara beraat verilerek eğer bu dosya kapatılacaksa biz maddi hakikate, gerçeğe hiçbir şekilde ulaşamayız. Bizim esasında yıllardır feveranımız bir anlamda bundan kaynaklanıyor. Biz bunun mücadelesini yürütmeye çalışıyoruz. Mesela dosyada, o dönemde sanıkların kendi aralarında yapmış oldukları telefon görüşmelerinde birilerinin işte ‘ben savcıyla görüştüm, ben mahkeme ile görüştüm, merak etmeyin, kapatacağız’ falan diye telkinleri var. Bizim de talebimiz ya bunu söyleyen, bunu yapan kimse açığa çıkması.  Kendilerini savcının, mahkemenin, yargı mekanizmasının üstünde gören veya onları etkileyebilecek kudrette, kapasitede gören anlayışta kişileri ortaya çıkarmak. Fakat biz bunu bir türlü ortaya çıkaramıyoruz. Ve en nihayetinde tüm aşamalarda, tüm duruşmalarda yapmış olduğumuz savunmalarda ısrarla bunu dile getirmemize rağmen mahkeme tarafından bu taleplerimizin reddedilmesi neticesinde biz artık şuna inandık; Biz bu yargılama faaliyetinin bir süjesi olmayı reddediyoruz artık ve mahkemenin reddini talep ediyoruz. Hani biz burada bostan korkuluğu değiliz. Hani biz gerçekten maddi Gerçeği açığa çıkarmak için taleplerde bulunuyoruz. Bizim işte müşteki vekili olarak müşteki vekilleri olarak bizim amacımız da maddi hakikati ortaya çıkarmak.

Dolayısıyla eğer bu taleplerimiz reddediliyorsa bizim de burada bulunmamızın bir anlamı yok diye biz mahkeme reddi talebinde bulunduk ve mahkeme ertelendi. Şu an bir sonraki celse yine aynı taleplerimizle mahkeme önünde olacağız” diyerek dosya avukatları olarak kararlarını dile getirdi.

Nazdar Hamo kim?

Dosyanın açığa kavuşturulması adına talepleri arasında bulunan kilit bir isme işaret eden Dilsiz, “Sanıkların kendi aralarında ve başkalarıyla bahsettiği Nazdar Hamo diye kilit bir isim var. Sürekli bir sanıkla yapmış olduğu telefon görüşmesinde sanık ondan yardım istiyor. O da diyor ki ‘Ben savcıyla görüştüm. Ben hakimle görüştüm. Merak etme bu işi çözeceğiz, halledeceğiz, rahat ol’ tarzında sürekli telkinleri var. Bizim talebimiz, hayatın olağan akışına uygun olmayan konuşmanın açığa çıkarılması. Nazdar Hamo denilen adam kimdir? Bunu açığa çıkarın. Dosyalarda ona ilişkin bir şey yok. Çünkü bulamıyoruz. Oradaki köylülerle birebir yapmış olduğumuz görüşmede kim olduğunu söylüyorlar” dedi.

İstihbarattaki ‘Kemal’ kim?

Kolluğa uzanan bir ismin de altını çizen Dilsiz, “Onun dışında yine bu telefon görüşmesinde ‘Kemal’ diye birinden bahsediliyor. Bu kişi Şırnak istihbaratında, emniyet istihbaratında bulunan ‘Kemal’ diye biri. Orada diyor ki ‘Kemal’in gözlerinden öperim bize yardımcı olacak’ yok işte ‘Kemal savcıyla görüşmüş, gereğini yapacak’ tarzında görüşmeler var. Ya biz bunun ayrıntılarını bilmiyoruz. Ama bu HTS kayıtları dosyaya girmiş. Biz de dedik ki mahkemeye, ‘Şırnak İl Emniyeti’ne müzekkere gönderin. Bu adam kimdir? Gelsin tanıklık yapsın’ Şimdi olağan olması gereken bir yargılama mekanizması içerisinde mahkemenin bu talepleri kabul edip bu kişileri tanık olarak mahkeme önüne çıkarması gerekiyor ancak bu taleplerimiz tamamen reddedildi” şeklinde konuştu.

Önümüze bariyer konuluyor

Başka bir olaya ilişkin verilen bir kararı da eleştiren Dilsiz, “Yine o dönem Kovankaya Jandarma Karakolu Komutan Yardımcısı Ahmet Taşgetiren diye birinin tweet’leri var dosyada. Diyor ki ‘bu olay çok şüpheli. İşte o dönemde bana çok bilgi verilmiyordu. Ben şüpheli görüyorum. İşte şu tarihte ben kapsamlı bir açıklama yapacağım’ diyor. Yani bu kapsamlı açıklama yapacağı tarihe ilişkin ciddi anlamda biz tehdit aldığını düşünüyoruz ve ilginç bir şekilde bunu söyleyen kişi hakkında iftiradan soruşturma başlatıldı ve iftiradan ceza aldı. Buna ilişkin kapsamlı, ayrıntılı bir değerlendirme yapılmadan, onun beyanı alınmadan, kapsamlı bir araştırma (söylediklerine ilişkin) yapılmadan bunu söyleyen kişi, yani bu olayın açığa çıkarılması konusunda tanıklık yapabilme ihtimali olan birisi hakkında Beytüşşebap Asliye Ceza Mahkemesi’nde iftira suçundan ceza verildi. O zaman bizim kafamızda elbette ki soru işaretleri yaratılacak yani ve bu soru işaretleri çözme noktasında biz sürekli bir mücadele içerisindeyiz. Bu soru işaretlerini gidermek bizim işimiz değil. Bunları mahkeme önüne biz getiremeyiz. Beyanını biz alamayız. Bunu yapması gereken mahkeme. Bunu yapması gereken esasında savcıı. Bunlar yapılmamış. Yapılmayınca bu dosya eksik soruşturmayla ilerliyor. Biz şunu anlıyoruz. En azından bizde öyle bir algı oluşuyor. Sürekli önümüze bir bariyer konuluyor. Biz bunu hep aşmaya çalışıyoruz” dedi.

Cezasızlık normalleşti

Diril dosyasının da birçok diğer faili meçhul dosya gibi cezasızlık, etkin soruşturmanın yürütülmemesi gibi pratikler ile karşı karşıya kaldığını dile getiren Dilsiz,  “Maalesef faili kolluk olan veya kolluğa uzanabilecek veya bir yerdeki paramiliter güçlere uzanabilecek dosyalarda ciddi anlamda bir cezasızlık kültürü toplumumuzda var. Bunu temel olarak cezasızlık kültürüne bağlayabiliriz. Gülistan Doku örneğinde de öyleydi. O dönem o vali ile görüştük. Gülistan Doku’nun kaybolduğu dönemde. Bize dedi ki ‘merak etmeyin biz kapsamlı bir araştırma yapıyoruz, gereğini yapacağız’ tarzında ve ilginçtir o dönemin valisi sanık olarak şimdi dosyada tutuklu. Bu dosyada da biz benzer bir şeyin olabileceğini düşünüyoruz. Aynı şekilde Rojin Kabaiş dosyası da öyle. Benzer onlarca yüzlerce dosyada faili kolluğa ve o devletin gücünü, devletin kudretini kendi elinde bulunduran bir kesim tarafından eğer hukuka aykırı yasa dışı bir şeyler yapılıyorsa maalesef ciddi anlamda biz bir cezasızlık kültürüyle karşı karşıya kalabiliyoruz. Bu dosyada da öyle.

Biz bu olayda net olarak ‘Jandarma vardır, bölgedeki korucular veya farklı kişiler içindedir’ demiyoruz. Ama bu araştırılsın diyoruz. Öyle bir ihtimal var. Bu ihtimali ciddi anlamda tespit edebileceğimiz doneler var elimizde. Şimdi bu araştırılmıyorsa elbette bizim kafamızda buna dair soru işaretleri olacak. Bu soru işaretlerini gidermek de yargı mekanizmasının çözebileceği bir durum” şeklinde konuştu.

Güvercin tedirginliği ile yaşamak

Diril çiftinin çocuklarının da korkunç bir sürece maruz kaldıklarını belirten Dilsiz, Hrant Dink’in sözlerine atıf yaparak, “Ben onların yani özellikle Süryani, Asurî ve gayrimüslim olan vatandaşlarımıza ilişkin bu tarz durumlarda mücadele etmeyi biraz o Hrant Dink’in o dönemdeki bir söylemine bağlıyorum; Diyor ki, ‘Biz bazen güvercin tedirginliği ile yaşıyoruz.’ Hakikaten öyle yani, bu mücadeleyi yürütürken aslında başlarına o kadar korkunç şeyler gelmiş ki bu paramiliter güçler tarafından güvercin tedirginliği ile bu mücadeleyi yürütüyorlar. Biz de onlara yardımcı oluyoruz. En azından sağlıklı bir yargılama için” dedi.

Tüm taleplere ret

Dilsiz, soruşturmanın açığa kavuşması adına kritik 15’e yakın taleplerinin mahkeme heyeti tarafından reddedildiğini belirterek, taleplerinde ısrarcı olacaklarını söyledi. “Tabii yasal olarak biz her celse bunları talep edeceğiz. Daha önce yaklaşık 4 veya 5 duruşma boyunca bu taleplerimizi sıklıkla yinelememize rağmen mahkeme tarafından reddedildi. Önümüzdeki celse yine ısrarla bu taleplerimizi dile getireceğiz ve kapsamlı bir araştırmanın yapılarak soruşturmanın bu anlamda genişletilmesi taleplerimiz olacak. İşte sonraki celselerde bakacağız, aynı mücadeleyi sonuna kadar devam ettirme niyetindeyiz.”

Apro Diril kararları

Dosyanın kilit isimlerinden biri olan sanık Apro Diril de 6 yıl boyunca defalarca tutuklanıp, tahliye edilmişti. Bu duruma ilişkin ise parçaları birleştiren bir açıyla baktıklarını belirten Dilsiz, Apro Diril’in ‘Nazdar Hamo’ ve istihbarattan ‘Kemal’ ile iletişimde olduklarını belirtti. Bu isimlerin Apro Diril’e telkinlerde bulunduklarını ifade ederek, “Apro Diril 7-8 defa soruşturma boyunca tutuklanıp bırakıldı. En son tutuklandı, ancak kafamızda ciddi anlamda soru işaretleri barındırıyor bu süreç yani. Bu dosyada etkin bir soruşturma gerçekleştirilirse ancak bu soru işaretleri giderilebilir” dedi.

Kayıp bir adalet

Türkiye’de Diril dosyası özelinde benzer onlarca dosyada sürdürülen cezasızlık politikasının ülkenin dokusuna zarar verdiğini belirten Dilsiz, “Bir hukuk devletinde hiç kimse dokunulmaz değil. Hukukun gücünü bir anlamda kendi kudretlerini korumak ve kendi yasa dışı faaliyetlerini korumak için bir kalkan olarak kullanabilecek olan kimi yapıların ortaya çıkarılması aslında hukuk devletinin olmazsa olmazıdır. Bir hukuk devletinde hiç kimse kendini soruşturmalardan, yargılamalardan azade tutamaz, tutmamalı. Bizim mücadelemiz de odur. Benzer onlarca faili meçhul cinayetinin işlenmemesi, faili meçhul ve karanlık odakların istedikleri gibi faaliyetlerini sürdürememesi için benzer dosyalarda gerçek faillerin açığa çıkarılması ciddi anlamda elzemdir. Bizim yürüttüğümüz mücadele de biraz da biraz da süreci o anlamda önemli kılıyor. Biz de bunun mücadelesini vereceğiz avukatlar olarak. Sürekli önümüze konulan bu bariyeri biz hukukçular olarak hep aşmaya çalışıyoruz ve mücadeleyi de devam ettirmeye çalışıyoruz” dedi.

Ne olmuştu?

Şirnex’in Elkê (Beytüşşebap) ilçesine bağlı Mehrî köyünde yaşayan Hürmüz ve Şimoni Diril çifti, 8 Ocak 2020 tarihinde kimliği belirsiz kişi ya da kişiler tarafından kaçırıldı. Şimoni Diril’in cenazesi 70 gün sonra Hezil Çayı’nın kenarında bulundu. Şimoni Diril’in ölümüne dair Apro Diril, Behçet Öztunç ve İsmail Yıldız hakkında “Canavarca hisle veya eziyet çektirerek öldürme” ve “Tasarlayarak öldürme” suçundan dava açıldı. Davanın Şırnak 1’inci Ağır Ceza Mahkemesi’nde 21 Temmuz 2023 tarihinde görülen 6’ncı duruşmasında Apro Diril hakkında, “Canavarca hisle veya eziyet çektirerek öldürme” ve “Tasarlayarak öldürme” suçundan müebbet hapis cezası, Behçet Öztunç ve İsmail Yıldız hakkında ise beraat kararı verildi. Behçet Öztunç ve İsmail Yıldız hakkında verilen beraat kararları Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi tarafından 9 Ekim 2024 tarihinde onaylandı.

Yargıtay 1’inci Ceza Dairesi Behçet Öztunç ve İsmail Yıldız’ın beraat etmesine karşı yapılan temyiz başvurusunu 20 Nisan 2026 tarihinde reddetti.  Yargıtay, Apro Diril hakkında verilen müebbet hapis cezasında hukuka aykırılık bulunmadığı değerlendirmesinde bulundu. Yargıtay’ın beraatları onaylaması üzerine Diril ailesinin avukatı etkin soruşturma ve adil yargılama yapılmadığı gerekçesi ile Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı. Başvuruda delillerin eksik toplandığı belirtildi.