Başımız dik bir şekilde geri dönmeliyiz

Mexmûr Mülteci Kampı Halk Meclisi Eşbaşkanı Bedran Pîranî ile süreci konuştuk:

• Biz bunu önemli bir hamle olarak görüyoruz. Bizler de bu sürecin bir parçasıyız çünkü süreç bizi doğrudan ilgilendiriyor. Bunu bizzat sürecin kendisi belirleyecektir. Bu yasadan doğan hükümler temelinde ve devletin bu konuda samimi olması kaydıyla Önder Apo’nun perspektifi doğrultusunda topraklarımıza dönmeye hazırız
• Binlerce evladımızı kaybettik. Bu mücadelede hem maddi hem de manevi açıdan ağır bir bedel ödedik. 32 yıldır evlerimizden ve mülklerimizden mahrum bırakıldık. Tüm bunları günümüz koşullarında değerlendirdiğimizde varılacak sonuç açıktır: Mexmûr halkı olarak, hem maddi hem de manevi haklarımızı iade eden bir geri dönüş talep ediyoruz
• Başımız dik bir şekilde geri dönmeliyiz. Hiç kimse bizim yaşadığımız acıları yaşamamıştır. Bu 32 yıl boyunca hiç kimse bizim kadar yer değiştirmek zorunda kalmamış ya da saldırılara maruz bırakılmamıştır. Bu nedenle devlet bize bir özür borçludur. Bir diğer önemli husus da Önderliğimiz tarafından bugün başlatılan süreçtir. Mexmûr halkı olarak Önderliğimizin sonuna kadar arkasındayız

Şirin Bayık

90’lı yıllarda devletin Kürdistan’a yönelik köy yakmaları, baskı ve şiddeti sonucunda onbinlerce Kürt topraklarını terk etmek zorunda kaldı. Kimi metropollere, kimi Avrupa’ya göç ettirilen Kürtlerin bir kısmı da Federe Kürdistan’a göç ettirildi. 1998’de Birleşmiş Milletler (BM) gözetiminde kuruldu bu kamp. Yıllardır evlerinden, topraklarından göç ettirilen Kürtlerin gündeminde de Türkiye’de devam eden Barış ve Demokratik Toplum Süreci kapsamında yasal bir zemin yakalayan geri dönüşler var. Bu süreç kapsamında hazırlanan ‘Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesi’ kanun teklifinin Meclis Genel Kurulu’nda yapılan görüşmeler sonucunda oy çokluğuyla kabul edilmesi de tarihi bir eşik olarak görülüyor. Peki nüfusu 10 bini aşan Mexmûr Kampı’nda bu yasal adım nasıl değerlendiriyor? Mexmûr Şehit Rûstem Cudî Mülteci Kampı Halk Meclisi Eşbaşkanı Bedran Pîranî ile sürece ilişkin kanunu ve beklentilerini konuştuk.

• Kürdistan’daki onbinlerce kişi 90’lı yıllarda topraklarından göç ettirildi. Siz de bu zorunlu göç sonucu yaklaşık 32 yıldır Mexmûr’da bir yaşam sürmeye çalışıyorsunuz. Bu süreci ve orada nasıl bir yaşam inşa ettiğinizi anlatabilir misiniz?

Sizin de herkesin de bildiği gibi Mexmûr halkı 1994’te göç ettirildi. Bu mültecilik hikâyesinin altında büyük bir zulüm ve şiddet var. O günden sonra yedi yerleşim yeri değiştirdik. Mexmûr’a gelmeden önce kaldığımız yerde bir halk meclisi inşa ettik. Herhangi bir sorun çıktığında çözüm için oluşturduk. 1998’de Mexmûr’a geçtiğimizde, belki siz de biliyorsunuzdur; bir yanı ova, bir yanı dağlık bir coğrafya. O dağlık alanın yanında kaldık. O ağaçsız, yeşilliğin olmadığı sarp coğrafyada çadırlarda yavaş yavaş yaşama tutunmaya çalıştık. Burada da önceki yerlerde olduğu gibi daha geniş çerçeveli halk meclisleri kurduk. 1998’den 2005’e kadar bu sistemi yürüttük. Bizim kamp da 4 semtten (mahalle) oluşuyor. O zamanlar komün olarak adlandırılmıyordu ama komün yaşam vardı. 2005’ten sonra Önderliğin savunmaları çıktıktan sonra yayıldı, paylaşıldı ve eğitimler verildi. Komitelerimiz oluştu. Eğitim alanlarımız oluştu. Liseye kadar eğitimin verildiği bir sistem oluşturduk. Farklı komiteler de oluşturuldu o zaman. 2014’e kadar bu sistem işletildi. Daha sonra eşbaşkanlık sistemine geçtik. Seçimler yapıldı, sandıklar kuruldu. Halkın içinden eşbaşkanlar göreve seçildi. 94’ten bu yana aslında bu yaklaşımla yaşam sürdük.

Kimliksiz bir halk

Yaşam koşullarından bahsedersek eğer; Mülteci olduğumuz günden bu yana her alanda 2003-2004’e kadar da bir insanın aklına gelebilecek bütün zorluklardan geçtik. Özellikle şu örnek yaşadıklarımızın anlaşılması açısından önemli; Özellikle bildiğiniz gibi 1995’te kamp üzerinde çok derin bir ambargo uygulandı. 3 ay süren ambargoda bir kilo un, pirinç, şeker, çay ve hatta tuz bile o zaman kampa giremedi. O gün gördüğümüz manzara şuydu; çocuklar açlıktan ölüyordu. Dayanamadılar ve açlıktan öldüler. Bu ambargo KDP ve aynı zamanda Birleşmiş Milletler tarafından konuldu. KDP tarafından Türkiye’nin talimatı doğrultusunda uygulandı. Birleşmiş Milletler de bunun ortağıydı bir anlamda. Yani kısacası buradaki yaşam çadırlarla -ki kimi zaman yetmiyordu-, soğuklarla ve bin bir zorlukla trajik bir şekildeydi. Hatta o dönem göç ettirildiğimizde, bu süreç içinde neredeyse 3 bin 500 ile 4 bin kişi kimliksiz doğdu. Bunların Türkiye’de de kaydı yok. Göç ettirilen kimi insanların da o dönemin kırsal koşulları göz önüne alındığında bile resmi kaydı yoktu. Şimdi ise kampta yaklaşık 10 bin insan yaşıyor ve yaklaşık 4 bini Türkiye’deki haklarından mahrum. Mülteci olarak geçirdiğimiz süre boyunca bize iki kez oturma izni (ikame) verildi Birleşmiş Milletler ve Irak hükümeti tarafından. İlki 2011’den 2014’e kadar, diğeri ise 2019’da üç yıllığına verildi. Yani dört yıldır ne Birleşmiş Milletler ne Irak Hükümeti bize bir kimlik tanımadı. Öte yandan 2003’ten 2019’a kadar bu coğrafyada savaşlar yaşandı. 2014’te savaş vardı. DAİŞ çıktı. Kampımıza saldırdılar. Aslında şu günlerde Mexmûr Kampı’nın DAİŞ’ten temizlenmesinin yıldönümü içerisindeyiz. Şöyle bir trajediyi de hatırlatmam gerekiyor; 2003’ten 2019’a kadar Federe Kürdistan Bölgesi kampa açıktı ve oradaki gençler iş bulmak ve kendi geçimlerini sağlamak üzere bu bölgeye gidiyorlardı. Ancak yaklaşık yedi yıldır Federe Kürdistan’a, özellikle de Hewlêr ve Duhok’a giden yollar kapalı durumda. Hastalarımız da dahil, eğer çok ağır değilse geçişine ve tedavi görmesine izin verilmiyor. Bağdat için de ikamelerimizin süresi dolduğu için sorun yaşıyoruz. Hakikaten çok fazla zorlukla karşı karşıya kalıyoruz. Kimliksiz ve ikamesiz bir devlette yaşamak çok zor. Bize ‘sizin kanunda yeriniz yok’ deniyor. Birleşmiş Milletler çatısı altında burada yaşıyoruz ve kalıcı mülteci statüne dair komisyonlar var. Ancak bu haklarımız tesis edilmiyor ve kimliksiziz şu an. İnsani görevlerini yapmıyorlar. Kampın girişinde ismimizi vermek zorundayız ve Bağdat’tan karar çıkması için 24 saat bekliyoruz. Yani bizim yaşam şartlarımızı anlatmaya zaman yetmez. Şu an 40 yaşındayım ve nasıl evlerimizin, köylerimizin yakıldığını hatırlıyorum. Nasıl bir zulüm ile karşılaştığımızı, köylerimiz yakıldıktan sonra yıllarca şehir şehir kalacak yer aradığımızı ve bulamadığımızı hatırlıyorum. 1994’te de gelip bize ‘size 24 saat mühlet, daha fazla Türkiye topraklarında kalmayın’ dediler. Oradan bin bir zorlukla buraya gelmek zorunda kaldık. Yani bu zulüm anlatmakla bitmez.

Topraklarımıza dönmeye hazırız

• Peki, şimdi bildiğiniz gibi Türkiye tarihi günler geçiriyor. Barış ve Demokratik Toplum Süreci başlatıldı. Son olarak bu süreç kapsamında hazırlanan ‘Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesi’ kanun teklifi Meclis Genel Kurulu’nda yapılan görüşmeler sonucunda kabul edildi. Öncelikle siz bu süreci ve çerçeve yasayı nasıl değerlendiriyorsunuz ve Mexmûr’da bu adıma ilişkin nasıl bir atmosfer söz konusu?

Tam olarak arzulanan düzeyde olmasa da bu olumlu bir adımdır. Önder Apo’nun da ifade ettiği gibi, ‘bin kilometrelik bir yolculuk tek bir adımla başlar’. Bu yasanın bir diğer önemli yönü de, Türkiye Parlamentosu’nun 1924’teki kuruluşundan bu yana ilk kez böyle bir adımın Kürt temsilcilerin desteğiyle atılıyor olmasıdır. Biz bunu önemli bir hamle olarak görüyoruz. Bizler de bu sürecin bir parçasıyız çünkü süreç bizi doğrudan ilgilendiriyor. Bunu bizzat sürecin kendisi belirleyecektir. Bu yasadan doğan hükümler temelinde ve devletin bu konuda samimi olması kaydıyla Önder Apo’nun perspektifi doğrultusunda topraklarımıza dönmeye hazırız.

Geri dönüşümüz de siyasi olmalıdır

• Orada yaşayanların kendi topraklarından göç ettirilmelerinin üzerinden uzun bir zaman geçti. Mexmûr’da ve Bakurê Kürdistan’da yaşam koşulları değişti. Sizce bu süreçte geri dönüşler nasıl olacak ve ne bekleniyor?

Doğru. Uzun süredir o coğrafyadan uzak kaldık.  Bakış açımız onlarınkinden önemli ölçüde farklı olabilir. Ancak şu bilinmeli ki; Oradan ayrılmamızın nedenleri siyasiydi. Tabii ki geri dönüşümüz de siyasi olmalıdır.

• Geri dönüşler için devletin güven ortamı yaratması ne kadar önemli sizce?

Her şeyden önce, devletin sorunu çözme konusunda samimi bir niyeti olmalı. Yaklaşımı taktiksel değil, stratejik olmalıdır. Devlet, güvenliği ve geçim olanaklarının yaratılmasını güvence altına almalıdır. Kurduğu sistemi tasfiye etmeli ve bir arada yaşamın temellerini atmalıdır.

• Bugün Mexmûr’dan geri dönecekler için nasıl koşullar sağlanmalı? Sizce dönüşlerde nasıl sorunlarla karşılaşılabilirsiniz?

Şimdi bu halkın belirli nedenlerle evlerinden ve topraklarından zorla yerinden edildiği herkesçe biliniyor. 1990’larda Türk devleti köyleri yakıp yıktı, halkımıza işkence ve şiddet uyguladı. Köyleri hedef alarak ve Kürt varlığının hiçbir biçimini kabul etmemişti. Dilimizi ve kültürümüzü yasakladı, halka ‘köy koruculuğu’ sistemini dayattı. Geri dönüş düşünüldüğünde şu soru kaçınılmaz olarak akla gelmektedir: Milyonlarca masum insanın yerinden edilmesine ve binlerce köyün yakılıp boşaltılmasına yol açan etkenler ortadan kaldırıldı mı? O dönemin yasakları hâlâ geçerli mi? Kürtler meşru haklarını özgürce kullanabiliyor mu? Kürtler anayasada bir halk olarak tanınacak mı ve var olma ile özgürce yaşama hakları demokratik bir cumhuriyet çatısı altında güvence altına alınacak mı? Türkiye buna hazır mı? Bu türden düzinelerce soru sorulabilir ve pek çok gerekçe sıralanabilir. Bu halk, asimilasyon, yerinden edilme ve inkâr politikaları nedeniyle büyük acılar ve sıkıntılar yaşadı. Binlerce evladımızı kaybettik. Bu mücadelede hem maddi hem de manevi açıdan ağır bir bedel ödedik. 32 yıldır evlerimizden ve mülklerimizden mahrum bırakıldık. Tüm bunları günümüz koşullarında değerlendirdiğimizde varılacak sonuç açıktır: Mexmûr halkı olarak, hem maddi hem de manevi haklarımızı iade eden bir geri dönüş talep ediyoruz. Yerinden edilmemize neden olan sorunlar çözülmeli ve demokratik bir cumhuriyet içinde meşru haklarımızı kullanabilmeliyiz.

Devlet bize özür borçlu

Başımız dik bir şekilde geri dönmeliyiz. Hiç kimse bizim yaşadığımız acıları yaşamamıştır. Bu 32 yıl boyunca hiç kimse bizim kadar yer değiştirmek zorunda kalmamış ya da saldırılara maruz bırakılmamıştır. Bu nedenle devlet bize bir özür borçludur.

Bir diğer önemli husus da Önderliğimiz tarafından bugün başlatılan süreçtir. Mexmûr halkı olarak Önderliğimizin sonuna kadar arkasındayız. Önder Apo’nun halkımız için en iyisini değerlendireceğini ve hakkımızda en doğru kararı vereceğini biliyoruz. Bu nedenle süreci yürekten destekliyoruz. Gerekli gelişmelerin adım adım yaşanacağına ve demokratik adımların atılacağına inanıyoruz. Ancak Mexmûr halkı olarak şunu açıkça ifade etmek isteriz ki, biz onurlu bir barış istiyoruz. Yarım yamalak bir barış istemiyoruz. Kimilerinin geri dönüp kimilerinin dönemediği bir durum, gerçek bir barış değildir. İster gerillalar, ister tutsaklar, isterse de nerede olurlarsa olsunlar diğer tüm Kürtler söz konusu olsun, hepsi bu yasal çerçeveden yararlanmalıdır.

• Son olarak eklemek istediğiniz bir şey var mı?

Son olarak şunu söyleyebilirim: Türkiye huzura kavuşmalıdır. Kürtler ve Türkler iki temel halk olarak ve diğer tüm etnik azınlıklar, kendi kimlikleri tanınmış bir şekilde barış ve istikrar içinde bir arada yaşamalıdır. Bu ancak Demokratik bir Cumhuriyet ile mümkündür. Türkler ne kadar bedel ödemişse Kürtler bunun dört katını ödemiştir. Bu gerçek kabul edilmedikçe onurlu bir barış ve samimi bir kardeşlik asla sağlanamaz.