Yerbilimde tüm bildiklerimiz değişiyor: Hindistan kıtası yeraltından ikiye ayrılıyor

Yeryüzünün altındaki tektonik hareketler dünyayı şekillendirmeye devam ederken, jeoloji tarihinin en sarsıcı keşiflerinden birine imza atıldı. Bilim insanları, Hindistan kıtasının altında radikal ve daha önce benzeri görülmemiş bir değişimin yaşandığını saptadı. Elde edilen veriler, Hindistan Tektonik Levhası’nın bilinen kabullerden farklı olarak, yatay bir düzlemde katmanlarına ayrılmaya başladığını gösteriyor. Yerbilim çevrelerinde büyük yankı uyandıran bu keşif, kıtaların hareket mekanizmalarına dair temel teorileri baştan yazmaya aday.

KITALARIN DİKEY DEĞİL YATAY OLARAK BÖLÜNMESİ

Tektonik levhaların bölünmesi denildiğinde akla genellikle bir kara parçasının ortadan ikiye yarılarak yanlara doğru uzaklaşması gelir. Ancak uzmanlar, Hindistan’ın altında durumun çok daha farklı ve karmaşık ilerlediğini belirtiyor. Amerikan Jeofizik Birliği konferansında sunulan yeni bir teori, Hindistan Levhası’nın “delaminasyon” yani katman dökülmesi sürecine girdiğini öne sürüyor.

Bu jeolojik fenomene göre, devasa levha yatay bir şekilde iki ayrı tabakaya ayrılıyor. Ayrılan bu tabakalardan üstte kalan hafif kısım Tibet Platosu’nu yukarı doğru iterek bölgenin bugünkü devasa yüksekliğine ulaşmasını sağlarken, altta kalan daha yoğun ve ağır kısım ise yeryüzünün mantosuna, yani magma tabakasına doğru batıyor.

TİBET’İN ŞİFRESİ SULARIN İÇİNDEKİ HELYUMDA ÇÖZÜLDÜ

Stanford Üniversitesi‘nden jeofizikçi Simon Klemperer ve çalışma arkadaşları, bu çarpıcı iddiayı kanıtlamak amacıyla Tibet genelindeki termal kaynak sularını mercek altına aldı. ESS Open Archive üzerinde yayımlanan araştırmada, su kaynaklarındaki helyum izotoplarının oranları incelendi.

Kuzey Tibet’teki kaynak sularında, doğada son derece nadir bulunan ve doğrudan Dünya’nın mantosundan sızan “Helyum-3” izotopuna rastlandı. Bu durum, mantonun Kuzey Tibet’te yeryüzüne çok yaklaştığını ve alttaki levha katmanının magmaya battığını tescilledi. Buna karşın, Güney Tibet’teki su kaynaklarında yerkabuğunda bolca bulunan “Helyum-4” izotopunun baskın olduğu görüldü. Uzmanlar, bu veriden yola çıkarak tektonik levhanın güneyde henüz ayrışmadığını, ancak kuzeye doğru ilerledikçe katmanların birbirinden tamamen koptuğunu saptadı.

YERBİLİM DÜNYASINDA EZBER BOZAN KEŞİF

Keşfin önemi, sadece Hindistan ve Tibet bölgesinin geleceğini ilgilendirmesinden değil, küresel jeoloji teorilerini sarsmasından kaynaklanıyor. Araştırma ekibinde yer almayan ancak bulguları Science Magazine dergisine değerlendiren Utrecht Üniversitesi Öğretim Üyesi Profesör Douwe van Hinsbergen, çalışmanın önemine dikkat çekti.

Profesör Van Hinsbergen, “Kıtaların bu şekilde, yani yatay katmanlar halinde ayrışarak davranabileceğini bugüne kadar bilmiyorduk. Bu veri, katı dünya bilimi açısından son derece temel ve ezber bozan bir keşiftir” ifadelerini kullandı. Bilim insanları, bu gizemli yeraltı bölünmesinin bölgedeki deprem hareketliliklerini ve dağ oluşum süreçlerini nasıl etkileyeceğini anlamak için bilgisayar destekli yeni modelleme çalışmalarına başlandığını kaydediyor.