Okumaya başladığımda bunun alışılmış bir Âşık Veysel yaşamöyküsü olmadığını gördüm. Yaşar Seyman, Veysel’in hayatını doğum ve ölüm tarihleri arasına sıkıştırmıyor. Sazından yükselen sesi, yürüdüğü yolları, dostluklarını, acılarını, Cumhuriyet sevgisini ve bütün bunların içinden çıkardığı bilgeliği anlatıyor. Ortaya yalnız araştırılarak değil, sevilerek yazılmış bir portre çıkıyor.
Âşık Veysel’i birkaç türküye sığdırmak mümkün değil. “Uzun İnce Bir Yoldayım”, “Kara Toprak”, “Dostlar Beni Hatırlasın” ya da “Güzelliğin On Para Etmez” denildiğinde hepimizin içinde bir yer titrer. Çünkü bu türküler yalnızca güzel sözlerden ve ezgilerden oluşmaz. Arkalarında yoksulluk, kayıp, yalnızlık, emek, doğa ve insan sevgisi vardır.
Veysel’in sözü yaşadıklarından süzülüp gelmiştir.
Çocuk yaşta gözlerini kaybetmesi hayatının büyük kırılmalarındandır. Ancak onu yalnızca görme yetisini yitirmiş bir ozan olarak anlatmak, kurduğu dünyayı küçültmek olur. Onun asıl hikâyesi gözlerini kaybetmesinden çok, karanlığın içinde kendisine nasıl bir hayat kurduğudur.
Gözleri görmedi ama insanı gördü.
Toprağı, ağacı, suyu, kuşları gördü. Yoksulluğun insana neler yaptığını, yalnızlığın nasıl ağırlaştığını, sevginin insanı nasıl çoğalttığını sezdi. Kitabın adı da gücünü buradan alıyor: Gönül Gördü Dil Söyledi.
Yaşar Seyman, Veysel’i acınacak bir hayatın kahramanı yapmıyor. Onu yaşadıklarının altından kalkmayı bilen, acısını söze ve saza dönüştüren dirençli bir insan olarak anlatıyor. Veysel’in hayatında acı vardır ama umutsuzluk yoktur; kırgınlık vardır ama insana küsmek yoktur.
Başına gelenleri bir şikâyet defterine değil, sazının tellerine yazmıştır.
Yaşar Seyman da kitabında kalemini bir saz gibi kullanıyor. Mektuplardan, söyleşilerden, anılardan, fotoğraflardan ve farklı kaynaklardan yararlanarak bildiğimizi sandığımız Veysel’i yeniden karşımıza çıkarıyor. Bazen bir fotoğraftaki ayrıntının, bazen fötr şapkasının, bazen de çıktığı bir seyahatin izini sürüyor.
Kitapta Köy Enstitülerine ayrılan bölümler de önemli. Âşık Veysel’in burada saz eğitmenliği yapması, halk bilgeliğiyle çağdaş eğitimin buluşmasıdır. Bu buluşma, öğrencilere sazın yanı sıra emeğin ve paylaşmanın değerini de taşıyan bir deneyim olarak okunabilir.
Cumhuriyet onun için köylünün çocuğunun okuyabilmesi, halkın sesini duyurabilmesi, sanatın köy yollarından çıkıp bütün ülkeye ulaşabilmesidir.
Yaşar Seyman, Veysel’i Anadolu’nun sınırları içinde de bırakmıyor. Jorge Luis Borges ve Taha Hüseyin’le kurulan düşünsel paralellikler, Âşık Veysel’in evrensel yanını gösteriyor. Çünkü büyük sanatçılar, hangi ülkede doğarlarsa doğsunlar, sonunda aynı soruların çevresinde buluşurlar: İnsan acıyla nasıl yaşar, yalnızlığını nasıl taşır ve dünyada nasıl bir iz bırakır?
Bugün Âşık Veysel’in sesine her zamankinden fazla ihtiyacımız var. Çok konuşuyoruz ama birbirimizi dinlemiyoruz. Bilgi çoğalıyor, bilgelik azalıyor. Veysel’in türküleri bize biraz durmayı, toprağa dokunmayı ve karşımızdaki insanı “Can” olarak görmeyi hatırlatıyor.
Yaşar Seyman, Gönül Gördü Dil Söyledi ile yalnızca bir ozanı anlatmıyor; Âşık Veysel’in sesini bugüne taşıyor.
Yaşar Seyman’ın kalemine, emeğine ve yüreğine sağlık.
Yaşar Seyman, Gönül Gördü Dil Söyledi, Bilgi Yayınevi, Ankara, 2025.
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
