‘Garanti’ yükü katlanıyor; köprü ve otoyollar da milletin sırtında!

Köprü ve otoyollara gelen devasa zamlar Türkiye’nin en önemli gündem maddelerinden biri. Ancak ‘güncelleme’ sadece vatandaşa yansıyan zamla sınırlı değil. CHP’li Deniz Yavuzyılmaz, 1 Temmuz’da köprü ve tünel gişe ücretlerine yapılan zammın yanı sıra şirketlere ödenecek garanti tutarlarının da güncel kurla yükseldiğini açıkladı. Yavuzyılmaz’ın hesabına göre Osmangazi Köprüsü’nde otomobil geçişi için şirkete garanti edilen tutar 2 bin 697 liraya çıktı. Sürücünün 1.170 lira ödediği geçişte, aradaki 1.527 liralık farkın Hazine tarafından karşılanacağı belirtildi. Çanakkale Köprüsü’nde ise gişe ücreti ile garanti bedeli aynı seviyeye, 1.170 liraya ulaştı. Trafik garantilerinin tutmaması halinde kamuya yani milletin sırtına düşecek yük, geçiş yapan araç sayısından bağımsız olarak büyümeyi sürdürecek.

Kamu-Özel İş Birliği ve Yap-İşlet-Devret modeliyle işletilen köprü ve tünellerde 1 Temmuz itibarıyla yeni gişe tarifeleri uygulanmaya başladı. CHP’li Deniz Yavuzyılmaz, ücret artışının sadece sürücülerin ödediği tutarla sınırlı kalmadığını, sözleşmeler kapsamındaki araç başına garanti bedellerinin de kur güncellemesiyle yükseldiğini belirtti. Yavuzyılmaz, X hesabından yaptığı paylaşımında, “Bir yandan gişe ücretlerine zam yapılırken diğer yandan da tünel ve köprüleri işleten şirketlere ödenen garanti tutarlarına güncel kur ayarlaması yapıldı.” dedi. Paylaşıma göre hesap, 1. sınıf araçlar yani otomobiller üzerinden yapıldı. Sürücüden alınan geçiş ücreti ile şirkete sözleşme kapsamında garanti edilen araç başı tutar arasındaki fark, ilgili projelerde Hazine tarafından karşılanıyor.

Osmangazi Köprüsü’nde otomobil geçiş ücreti 995 liradan 1.170 liraya yükseldi. Yavuzyılmaz’ın hesabına göre şirkete garanti edilen araç başı bedel ise 2 bin 697 liraya çıktı. Böylece köprüden geçen her otomobil için sürücünün ödediği tutarın üzerindeki 1.527 liralık fark Hazine tarafından karşılanacak. Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nde otomobil geçiş ücreti 110 lira olurken, garanti edilen araç başı gelir 279 liraya yükseldi. Bu projede Hazine’nin araç başına fark ödemesi 169 lira olarak hesaplandı. Avrasya Tüneli’nde gündüz tarifesiyle otomobil geçişi 330 liraya çıktı. Garanti edilen tutarın 348 lira olduğu hesaplamasına göre, her geçişte Hazine tarafından 18 liralık fark ödemesi yapılacak. 1915 Çanakkale Köprüsü’nde ise otomobil geçiş ücreti 1.170 liraya yükseldi. Bu tutar, Yavuzyılmaz’ın açıkladığı garanti bedeliyle aynı seviyede bulunuyor. Bu nedenle köprüden geçen otomobiller için ayrıca fark ödemesi oluşmayacak.

Ancak trafik garantilerinin karşılanamaması halinde tablo değişiyor. Günlük araç hedefi tutmazsa Hazine, gerçekleşmeyen her araç için Osmangazi Köprüsü’nde 2 bin 697 lira, Çanakkale Köprüsü’nde 1.170 lira, Avrasya Tüneli’nde 348 lira ve Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nde 279 lira ödeme yapmak durumunda kalacak.

Cebimizden 1 kuruş çıkmayacaktı, şirketlere her yıl milyarlarca lira akıyor

Bu projelerde sürücünün ödediği gişe ücreti ile şirketlere sözleşmeyle taahhüt edilen gelir aynı tutar değil. Gişe tarifesindeki artış vatandaşın ulaşım maliyetini yükseltirken, döviz ve enflasyon endeksli garanti bedelleri de kamu bütçesinin üstlendiği riski artırıyor. Trafik hedefinin altında kalınması halinde ödeme yükü, köprüyü veya tüneli kullanmayan vatandaşların vergileriyle de karşılanıyor. Asıl tartışma, geçiş ücretinin ne kadar olduğundan çok, kamuya yüklenen garanti farkının ve gerçekleşmeyen trafik için yapılacak ödemelerin hangi boyuta ulaştığında düğümleniyor.

Somut iki örnek üzerinden konuyu anlatalım…

Osmangazi’de 2025 boyunca garanti edilen 14,6 milyon araç geçişine karşılık 20,7 milyon araç geçişi gerçekleşti. Garanti geçiş sayısı tutturuldu. Ancak buna rağmen, sözleşmedeki araç başı gelir garantisi ile sürücülerden tahsil edilen ücret arasındaki fark nedeniyle Hazine’nin şirkete 505 milyon dolar, o günkü kurla yaklaşık 22 milyar lira ödeme yaptığı açıklandı. Bugünkü kurla rakam 23,5 milyar liranın da üzerinde…

Çanakkale Köprüsü’nde en güncel, somut ödeme verisi takvim yılı değil; 18 Mart 2024-18 Mart 2025 arasındaki bir yıllık işletme dönemi için açıklandı. Bu rakamı da yine CHP’li Deniz Yavuzyılmaz duyurmuştu. Bu dönemde garanti edilen 16 milyon 425 bin araca karşılık 1 milyon 464 bin geçiş gerçekleşti. Hazine’nin söz konusu 1 yıllık dönemde şirkete ödediği garanti tutarı 314 milyon 181 bin Euro oldu. Bugünkü kurla 16,7 milyar TL civarında…

Bu projelerde temel sorun şu; garanti sayısı tutsa bile kamu ödemesi bitmiyor. Hazine’den şirketlere milyarlarca lira ödeme yapmak zorundasınız. Hatta şöyle söyleyelim; araç sayısı arttıkça Hazine’nin fiyat farkı yükü de artıyor! Çünkü sistem yalnızca “Kaç araç geçti?” hesabına değil, şirkete araç başına döviz üzerinden taahhüt edilen gelire dayanıyor. Hükümet, “Araç başına şu kadar para ödeyeceğim!” diyor. Dolayısıyla ne kadar çok araç geçerse şirket Hazine’den o kadar çok para alıyor…

Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***