Farelere takılan ‘utanç hunisi’ gerçeği ortaya çıkardı: Sivrisinek ısırığını kaşımak neden zararlı?

Sivrisinek veya böcek ısırıklarının ardından oluşan yoğun kaşıntı hissi, hemen herkesin ilk refleks olarak o bölgeyi tırnaklarıyla kaşımasına neden oluyor. Ancak dermatoloji uzmanları, bu anlık tatmin duygusunun sağlığa ciddi zararlar verdiğini belirtiyor. Pittsburgh Üniversitesi bünyesinde yürütülen güncel bir bilimsel araştırma, kaşıntı eyleminin yara bölgesinde yarattığı tahribatı ve bağışıklık sisteminin bu duruma verdiği tehlikeli yanıtı laboratuvar ortamında gözler önüne serdi.

LABORATUVARDA FARELERE ‘ELİZABETH TASMASI’ TAKILDI

Dermatolog Dr. Daniel Kaplan ve ekibi, alerjik deri reaksiyonlarını inceledikleri esnada kaşıntı mekanizmasına dair ezber bozan bulgulara ulaştı. Araştırma kapsamında, farelerin kulaklarına kızarıklık ve kaşıntıya yol açan tahriş edici bir madde uygulandı. Kaşıntı hissi genetik olarak köreltilmiş farelerde hafif semptomlar görülürken, normal farelerin kulaklarını hızla kaşıdığı ve bu bölgelerde yoğun bir hücre iltihaplanması ile aşırı şişlik oluştuğu saptandı.

Deneyin ikinci aşamasında ise normal farelerin kafalarına, evcil hayvanların ameliyat sonrasında yaralarını tırmalamaması için kullanılan ve “utanç hunisi” olarak da bilinen Elizabeth tasmaları takıldı. Fiziksel olarak kulaklarını kaşıması engellenen farelerin, yara bölgesindeki şişliklerin ve iltihap hücrelerinin hızla gerilediği, dokunun kendi kendini çok daha kısa sürede onardığı belirlendi.

KAŞINTI HÜCRELERİ SAVUNMA SİSTEMİNİ TERSİNE ÇEVİRİYOR

Peki, ısırılan bir bölgeyi kaşımak durumu neden daha kötü hale getiriyor? Dr. Daniel Kaplan, bu durumun arkasındaki biyolojik saati şu şekilde açıklıyor: Böcek ısırığı gerçekleştikten sonra, bağışıklık sisteminde yer alan ‘mast hücreleri’ mikroplarla savaşmak adına histamin adı verilen bir kimyasal salgılıyor. Histamin ise ciltte alerji ve kaşıntı hissini tetikliyor.

İşte bu aşamada kişi bölgeyi tırnaklamaya başladığında, sinir uçları acı eşiğine ulaşana kadar bu eylemi sürdürüyor. Hücrelerin hasar görmesiyle birlikte vücut, “P maddesi” (substance P) adı verilen bir başka kimyasal haberciyi serbest bırakıyor. Salgılanan bu yeni madde, mast hücrelerini daha da saldırganlaştırarak ciltteki reaksiyonu, kızarıklığı ve şişliği katlayarak büyütüyor.

“DOKUNMAZSANIZ 10 DAKİKADA GEÇER”

Kaşıntı anında cilde tırnaklar yoluyla bulaşan bakteri ve mikroplar, enfeksiyon riskini de beraberinde getiriyor. Araştırma sonuçlarının insan cildi için de tamamen aynı doğrultuda sonuçlar verdiğini belirten Dr. Daniel Kaplan, sivrisinek ısırıklarına karşı şu hayati uyarıyı yapıyor:

“Eğer bir sivrisinek ısırığını tamamen kendi haline bırakır ve hiçbir şekilde dokunmazsanız, vücut bu salgıyı tolere edecek ve kaşıntı çoğu insanda en fazla 5 ila 10 dakika içinde tamamen kaybolacaktır. Ancak o bölgeyi kaşımaya başladığınız an, o ısırık artık en az bir hafta boyunca sizinle arkadaş kalır. Hücresel hasarı büyütmemek ve enfeksiyona davetiye çıkarmamak adına kaşıma refleksinden kesinlikle uzak durulması gerekiyor.” Uzmanlar, yoğun kaşıntı anlarında bölgeye soğuk kompres uygulamanın veya dermatolojik jeller kullanmanın en doğru müdahale olacağını kaydediyor.