Astrofizik ve uzay bilimleri dünyasında, galaksimizin karanlık geçmişine ışık tutacak devrim niteliğinde bir keşfe imza atıldı. Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve uluslararası araştırma ekiplerinin ortaklaşa yürüttüğü çalışmalar sonucunda, Samanyolu Galaksisi’nin derinliklerinde, milyarlarca yıl önce gerçekleşen bir “kozmik yamyamlık” vakasının somut kanıtları saptandı. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayımlanan makaleye göre, galaksimizin merkez diskine yakın bir bölgede keşfedilen sıra dışı bir yıldız kümesi, milyarlarca yıl önce yutulan kadim bir cüce galaksinin parmak izlerini taşıyor.
“LOKİ” ADI VERİLDİ: KOZMİK DEDEKTİFLER KİMYASAL PARMAK İZİNİN PEŞİNDE
NASA verilerine göre yaklaşık 100 bin ışık yılı genişliğinde olan ve bünyesinde 400 milyara yakın yıldız barındıran Samanyolu, var oluşunun ilk evrelerinde bu kadar devasa bir kütleye sahip değildi. Yaklaşık 12 milyar yıl öncesinden itibaren çevresindeki küçük sistemleri yutarak büyüyen galaksimizin bu beslenme geçmişini inceleyen uzmanlar, sinsi bir yapbozun eksik parçalarını tamamlamayı başardı. İngiltere’deki Hertfordshire Üniversitesi Astrofizik Araştırma Merkezi’nden Dr. Federico Sestito liderliğindeki ekip, İskandinav mitolojisindeki kurnaz ve hilekar tanrıya atıfla bu antik galaksi kalıntısına “Loki” adını verdi.
Bilim insanları bu keşifte, evrenin en yaşlı yıldız nesillerini temsil eden ve bünyesinde ağır metaller barındırmayan “metal fakiri” (VMP) 20 özel yıldızı mercek altına aldı. Hidrojen ve helyum ağırlıklı bu kadim yıldızların kimyasal analizleri, modern spektrograf cihazları ve ESA’nın Gaia Uzay Teleskobu aracılığıyla gerçekleştirildi. Elde edilen spektroskopik veriler, bu yıldızların tamamının aynı kimyasal kökene sahip olduğunu ve yaklaşık 10 milyar yıl önce parçalanan tek bir uydu galaksiden Samanyolu’na transfer edildiğini kanıtladı.
BEBEK SAMANYOLU’NUN ZAYIF KÜTLEÇEKİM ALANINDA TERSİNE DÖNEN YÖRÜNGELER
Keşfedilen 20 antik yıldızın galaksi içindeki hareket mekanizması, astrofizikçileri en çok şaşırtan ve davanın çözülmesini sağlayan temel unsur oldu. İncelenen yıldızların 11 tanesi galaktik disk ile aynı yönde (prograd) dönerken, 9 tanesinin ise tamamen zıt yönde (retrograd) bir yörünge izlediği saptandı.
Connecticut Üniversitesi fizik profesörlerinden Dr. Cara Battersby, tek bir sistemden kopan yıldızların nasıl olup da iki zıt yöne savrulabildiğini açıklayan teoriyi paylaştı. Bu durum, söz konusu galaktik yutulma eyleminin, Samanyolu’nun henüz bir “bebek” kadar küçük ve kütleçekim potansiyelinin bugünkünden çok daha zayıf olduğu evrelerde gerçekleştiğini gösteriyor. Kozmolojik simülasyonlar ve matematiksel modeller, Loki galaksisinin Büyük Patlama’dan (Big Bang) sonraki ilk 3 ila 4 milyar yıllık zaman dilimi içinde Samanyolu tarafından tamamen absorbe edildiğini ortaya koyuyor.
GALAKTİK GELİŞİM HARİTASI YENİDEN ÇİZİLİYOR: BÜYÜK ÖĞÜNLER EZBER BOZDU
Galaksilerin evrim süreçlerinde küçük çaplı birleşmeler sıklıkla yaşansa da, Samanyolu’nun büyüme geçmişini kökten değiştiren majör öğünlerin tespiti büyük bir önem taşıyor. Daha önce 8 ila 10 milyar yıl önce gerçekleştiği bilinen devasa Gaia-Sausage-Enceladus birleşmesinin, Samanyolu’nu erken çalkantılı evresinden çıkarıp bugünkü kararlı yapısına ulaştıran ana motor olduğu kabul ediliyordu.
Chicago Üniversitesi’nden Dr. Alexander Ji, yeni keşfedilen Loki olayının da neredeyse bu tarihi birleşmeyle aynı ölçekte ve sinsi bir yıkıcılıkta olduğunu belirtti. Kalıntıların galaktik diskin yoğun toz ve genç yıldız bulutları arasında gizlenmiş olması sebebiyle bugüne kadar gözden kaçtığını ifade eden uzmanlar, bu verilerin doğrulanması halinde Samanyolu’nun oluşum tarihine dair bilinen tüm şablonların revize edilmesi gerekeceğini vurguluyor. Küresel astrofizik camiası, daha geniş veri setleriyle Loki’nin kapladığı tam hacmi haritalandırmak üzere teleskopları yeniden derin uzaya çevirmiş durumda.
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
