Atina’nın göbeğinde bir karşı kültür merkezi: Exarchia semtinin hikâyesi

Yunanistan’ın başkenti Atina’da, klasik turistik rotaların biraz dışında kalan Exarchia, kendine özgü atmosferiyle dikkat çekiyor. Şehrin merkezine yakın konumuna rağmen geleneksel mahallelerden farklı bir kimliğe sahip olan semt; sanatçılar, öğrenciler, aktivistler ve özgür düşünceli insanların buluşma noktalarından biri olarak öne çıkıyor.

EXARCHİA’NIN TARİHSEL GEÇMİŞİ

Exarchia’nın hikâyesi 19. yüzyılın sonlarına kadar uzanıyor. Yunanistan’da anarşizmin merkezi olan mahalle adını burada bir dükkân açan Eksarhos (Έξαρχος) adlı bir tüccardan almıştır. Başlangıçta küçük esnafın ve işçilerin yaşadığı bir bölge olan mahalle, zaman içinde Atina’nın entelektüel merkezlerinden biri haline geldi. Özellikle üniversitelere yakınlığı nedeniyle öğrencilerin yoğun olarak yaşadığı Exarchia, 1970’li yıllardan itibaren politik hareketlerle anılmaya başladı.

1973 ATİNA POLİTEKNİK AYAKLANMASI’NIN İZLERİ

Exarchia’nın politik hafızasında önemli bir yere sahip olan bir diğer olay ise 1973 yılında gerçekleşen Atina Politeknik Ayaklanması oldu. Askeri cunta yönetimine karşı başlayan öğrenci hareketi, özgürlük ve demokrasi talebinin simgelerinden biri haline geldi.

Atina Politeknik Üniversitesi’nde başlayan eylemler, kısa sürede geniş bir toplumsal harekete dönüştü. Ordunun müdahalesiyle sona eren ayaklanmada çok sayıda kişi hayatını kaybetti ve yaralandı. Olay, Yunanistan’da askeri yönetimin sona ermesine giden süreçte önemli bir dönüm noktası olarak kabul edildi.

Exarchia’nın üniversitelere yakın konumu ve politik hareketlerle kurduğu bağ nedeniyle Politeknik Ayaklanması’nın mirası, semtin kimliğinde bugün de yaşamaya devam ediyor. Her yıl kasım ayında düzenlenen anma etkinlikleri, mahallenin tarihsel hafızasının önemli bir parçasını oluşturuyor.

ALEXANDROS GRİGOROPOULOS VE EXARCHİA’NIN HAFIZASINDAKİ KIRILMA NOKTASI

6 Aralık 2008’de saat 21.10 sularında, Atina merkezinde, anarşist protestocuların toplandığı Eksarhia meydanı çevresinde devriye sırasında iki polisin çevredeki gençlerle münakaşa etmesinden sonra içlerinden Epaminondas Korkoneas adlı polis memurunun silahını çekerek 3 el ateş etmesi sonucu göğsünden vurulan Aleksandros Grigoropulos, Evangelismos Hastahanesi’ne kaldırılırken hayatını kaybetti.

Semtte yaşanan bu olayın ardından Yunanistan genelinde büyük protestolar başladı. Exarchia, gençlerin, aktivistlerin ve toplumsal hareketlerin buluştuğu merkezlerden biri haline gelirken, mahalle uzun süre süren gösterilerle uluslararası kamuoyunun da dikkatini çekti.

Grigoropoulos’un ölümü, Yunanistan’da polis şiddeti, gençlerin geleceği ve devlet-toplum ilişkileri üzerine geniş çaplı tartışmalara yol açtı. Bugün hâlâ Exarchia sokaklarında onun anısına yapılan duvar yazıları ve sembolik izler görmek mümkün.

EXARCHİA’DA BERKİN ELVAN’IN İZLERİ

Exarchia’nın toplumsal hafızasında iz bırakan isimlerden biri de Berkin Elvan oldu. 2013 yılında İstanbul’daki Gezi Parkı protestoları sırasında polisin attığı gaz kapsülüyle ağır yaralanan ve 269 gün sonra hayatını kaybeden Berkin Elvan, Yunanistan’daki toplumsal hareketlerde de anılan bir sembol haline geldi.

Elvan’ın ölümü sonrasında Exarchia başta olmak üzere Atina’nın bazı bölgelerinde dayanışma eylemleri düzenlendi. Mahallede Berkin Elvan’ın anısına yapılan duvar yazıları ve çizimler, sınırları aşan bir dayanışma mesajına dönüştü.

SOKAK SANATIYLA ŞEKİLLENEN MAHALLE

Exarchia denildiğinde akla gelen ilk unsurlardan biri de grafitiler oluyor. Mahallenin duvarları; politik mesajlar, sanat eserleri ve toplumsal eleştirilerle kaplı. Bu nedenle Exarchia, açık hava sanat galerisi olarak da tanımlanıyor.

Kafeler, plak dükkânları, ikinci el kitapçılar ve küçük sanat alanları semtin alternatif kültürünü besleyen önemli noktalar arasında yer alıyor.

ATİNA’NIN KARŞI KÜLTÜR MERKEZİ

Exarchia, uzun yıllardır devlet otoritesine mesafeli duruşu ve kolektif yaşam anlayışıyla tanınıyor. Mahallede dayanışma ağları, bağımsız kültür etkinlikleri ve toplumsal hareketler önemli bir yer tutuyor.

Bu özellikleri nedeniyle Exarchia, bazıları tarafından Atina’nın özgürlükçü ruhunu temsil eden bir bölge olarak görülürken, bazıları tarafından ise protestolar ve güvenlik tartışmalarıyla anılıyor.

DEĞİŞEN EXARCHİA YÜZÜ

Son yıllarda Exarchia’da önemli dönüşümler yaşanıyor. Kentsel yenileme projeleri, yeni işletmeler ve artan turizm ilgisi mahallenin görünümünü değiştiriyor. Bu dönüşüm, bir yandan bölgenin daha fazla ziyaretçi çekmesini sağlarken diğer yandan Exarchia’nın özgün kimliğini koruyup koruyamayacağı tartışmalarını da beraberinde getiriyor.

EXARCHİA NEDEN GÖRÜLMELİ?

Exarchia, Atina’nın antik kalıntılarından farklı bir hikâye anlatıyor. Burada geçmişin politik izleri, günümüz sanat anlayışı ve sokak kültürüyle iç içe geçiyor. Mahalle; kitapçılarında, duvar resimlerinde, küçük kafelerinde ve sokaklarında Atina’nın alternatif ruhunu hissetmek isteyenler için farklı bir deneyim sunuyor.