Babek Zencani, İran’da idam cezası alan yolsuzluk dosyasının ardından yeniden sahneye çıktı. ABD yaptırımları altındaki İran yönetiminin, Zencani’yi “ekonomik savaş” döneminde yeniden devreye soktuğu öne sürülüyor. Zencani’nin Reza Zarrab’la kurduğu Türkiye bağlantıları, Halkbank dosyası ve altın trafiği hâlâ önemini koruyor. Kripto para borsaları üzerinden yürütüldüğü belirtilen yeni para ağı, İran yaptırımlarının nasıl delindiği sorusunu yeniden gündeme taşıyor. Asıl soru ise Türkiye’de bugün yeni “Zarrab” rolünü kimlerin üstlendiği.
ADEM YAVUZ ARSLAN | ANALİZ
Bir yanda İran savaşı, öbür tarafta Erdoğan rejiminin CHP operasyonları nedeniyle gözden kaçtı ama geçtiğimiz günlerde çok çok ilginç bir gelişme yaşandı. Bir dönem Türkiye’de de çok konuşulan İranlı milyarder Babek Zencani yeniden sahneye çıktı ve Tahran adına çalışmaya başladı. Türkiye kamuoyu, Zencani’nin çarpıcı itiraflarla dolu yargı sürecini büyük ölçüde takip etmedi. Ben de uzun süre, İran’ın “çaldığı paraları geri getirsin” diye idam kararını beklettiğini düşünüyordum.
Meğer dünya gözünü ABD-İsrail ittifakının İran’a yönelik savaşına çevirmişken Zencani idamdan kurtulmuş, tahliye edilmiş ve “ekonomik cihat” için yeniden görevlendirilmiş.
“Bundan bize ne?” demeyin. Çünkü Babek Zencani’nin Türkiye bağlantıları ve Reza Zarrab’ın açtığı dosyalar hâlâ kapanmış değil. Detaylara geleceğim ama bu noktada asıl soru şu: Eğer Zencani yeniden sahadaysa, Türkiye’de de yeni “Zarrab”lar devreye girmiş olabilir mi? Kim bunlar ve bugün ne yapıyorlar?
Erdoğan hükümetini “önüne yatıran” ağ
17-25 Aralık büyük yolsuzluk ve rüşvet operasyonunun üzerinden yıllar geçti. Erdoğan rejimi skandala ilişkin kayıtları sildirdi, haberleri kaldırttı, konuyu gündeme getirenleri susturdu. Bu yüzden Babek Zencani ve bağlantılarını yeniden hatırlatmak gerekiyor.
Zencani, İran yaptırımlarını delme suçlamasıyla açılan Halkbank davasının kilit ismi Reza Zarrab’ın ortağıydı. 2013 yılında İran’da tutuklandı. İran devletine ait 2,7 milyar doları zimmetine geçirmekle suçlandı ve 2016’da idama mahkûm edildi. Yıllarca infaz sırasını bekleyen Zencani, sürpriz biçimde geçen yıl serbest bırakıldı. Şimdi ise yeniden sahaya dönmüş durumda. Çünkü ağır yaptırımlar altında bulunan İran yönetimi, “ekonomik savaş” için deneyimli isimlere ihtiyaç duyuyor.
Zencani’nin yeniden aktif hâle geldiğini ilk duyuranlardan biri Amerikan gazetesi The Wall Street Journal oldu. Gazeteye göre Zencani, serbest kaldıktan sonra İran yaptırımlarını delmeye çalışan ağın en önemli isimlerinden biri hâline geldi. Özellikle kripto para piyasaları üzerinden yürüttüğü faaliyetlerle İran’ın bölgedeki milis ağlarına finans sağladığı öne sürülüyor.
94 milyar dolarlık işlem ağı
ABD Hazine Bakanlığı’na göre Zencani ile bağlantılı iki kripto para borsası — Zedcex ve Zedxion — 2022’den bu yana, Devrim Muhafızları bağlantılı cüzdanlar da dâhil olmak üzere 94 milyar doların üzerinde işlem gerçekleştirdi. Washington yönetimi ocak ayında Zencani’ye yaptırım uyguladı. Zencani ise suçlamaları reddediyor.
Amerikan makamları söz konusu platformları “terör finansmanı ağı” olarak tanımlıyor ve Zencani’nin kara para aklama faaliyetleriyle Devrim Muhafızları projelerine kaynak aktardığını savunuyor. Zencani ise bunu gizlemiyor. Röportajlarında Batı yaptırımlarını aşarak İran’a hizmet ettiğini açıkça anlatıyor ve kendisini “ekonomik asker” olarak tanımlıyor. Kısa süre önce X hesabından yaptığı paylaşımda şu ifadeyi kullandı:
“Küçük bir ekonomik yapı bile herhangi bir savaş gemisinden daha güçlüdür. Ekonomiyi yapılandıran bir ülke süper güçlerle aynı seviyeye çıkabilir.”
Şoförlükten milyarlarca dolarlık sisteme
Babek Zencani’nin hikâyesi sıradan bir yükseliş öyküsü değil. Güney Tahran’da işçi sınıfı bir ailede doğdu. İran’daki Aseman gazetesine verdiği röportaja göre ilk parasını çarşıda mücevher satarak kazandı. Daha sonra İran Merkez Bankası Başkanı’nın şoförlüğünü yaptı ve döviz ticaretine girdi.
Türkiye’ye koyun derisi dâhil çeşitli ürünler ihraç ederek küçük bir şirket kurdu. Ancak asıl yükselişi, Devrim Muhafızları adına petrol ticaretine girmesiyle başladı. Kısa sürede Cumhurbaşkanı Mahmoud Ahmadinejad ve çevresinin dikkatini çekti.
Zencani zamanla İran tarihinin en büyük kara para aklama ağlarından birini yöneten isme dönüştü. İran’ın sıkışan finans sistemine milyarlarca dolar soktu. Daha 40 yaşına gelmeden bankalar, havayolu şirketleri ve kozmetik firmaları dâhil yaklaşık 60 şirketten oluşan bir ağı kontrol ediyordu. Bu yapıların büyük kısmı, petrol ve para trafiğinin izini gizlemek için kurulmuş paravan şirketlerdi.
2013 yılında verdiği bir röportajda bunu açıkça şöyle anlatıyordu: “Benim işim yaptırımları delmekti. Ülkem için çalıştım.”
2,7 milyar dolarlık suçlama
Zencani, petrol satışlarını Malezya’ya bağlı vergi cenneti Labuan Adası üzerinden yürüttü. İran petrolü burada farklı ülke bayrakları taşıyan tankerlerle el değiştiriyordu. ABD Hazine Bakanlığı’na göre Zencani, Malezya’da bir bankada kontrol hissesi satın aldı ve Tacikistan’da banka kurdu. Bu finans ağı sayesinde para Türkiye’ye aktarılıyor, burada altına çevriliyor ve İran’a taşınıyordu. Avrupa Birliği 2012’de, ABD ise 2013’te Zencani’ye yaptırım uyguladı.
Ancak onun için asıl kırılma, yolsuzlukla mücadele söylemiyle iktidara gelen Hassan Rouhani döneminde yaşandı. Zencani, 2,7 milyar doları zimmetine geçirmek suçlamasıyla tutuklandı ve idama mahkûm edildi. 2024’e gelindiğinde ise işbirliği yaptığı ve paranın bir kısmını geri verdiği gerekçesiyle idam cezası 20 yıl hapse çevrildi. Ardından Donald Trump döneminde İran’a yönelik baskının yeniden artmasıyla birlikte serbest bırakıldı ve yeniden devreye sokuldu.
“Türkiye’de 8,5 milyar dolar dağıttım.”
Zencani’nin Türkiye bağlantıları ise başlı başına ayrı bir dosya. İran’daki 22 aylık, 26 celselik yargılamada Türkiye’ye ilişkin çok çarpıcı bilgiler verdi. Ancak Türk medyası bu süreci neredeyse hiç izlemedi. Oysa Zencani, Türkiye’de dağıtılan toplam “komisyon” miktarının 8,5 milyar dolar olduğunu söylüyordu. Mahkemeye sunduğu yaklaşık 200 sayfalık savunmada, Türkiye’de kurulan sistemin nasıl işlediğini ayrıntılarıyla anlattı. Buna rağmen “Fesad fil Arz” yani “yeryüzünde bozgunculuk yaymak” suçlamasıyla idama mahkûm edildi.
Dava boyunca İran medyasında, soruşturmanın Türkiye ayağına dair çok sayıda haber yayımlandı. İranlı yetkililer, Zencani’nin İran’dan kaçırdığı paraların önemli bölümünün Türkiye’de olduğunu savunuyordu. Zencani, Reza Zarrab’ı Türkiye’deki ana bağlantısı olarak açık biçimde tarif etti.
Mahkeme tutanaklarında Türkiye’nin adı sık sık geçti. Rüşvet verdiğini hiçbir zaman inkâr etmedi. İstanbul’da 1.500 kilo altın taşıyan bir uçağın yakalandığını, ardından rüşvet verilerek yeniden havalandırıldığını ayrıntılarıyla anlattı. İran’ın petrol gelirlerini Türkiye’de Zarrab üzerinden yönettiğini de açıkça ifade etti.
Milyarlarca dolar nasıl aklandı?
Sistemin işleyişi kabaca şöyleydi:
- Önce tanker filoları, havayolu şirketleri ve limanlar satın alındı. Küçük tankerler İran’dan petrolü alıp Malezya açıklarına taşıdı. Petrol burada büyük tankerlere aktarıldı ve Kore, Singapur, Hindistan gibi pazarlara satıldı.
- Elde edilen dolarlar altına çevrildi. Altınlar farklı ülkelerdeki bankalar üzerinden dolaşıma sokuldu. Sistemde günlük yaklaşık 2 milyon varil petrol dönüyordu. Bu da yılda yaklaşık 90 milyar dolarlık bir hacim anlamına geliyordu.
- Zencani, Uzak Doğu’daki külçe altınları finans kuruluşları aracılığıyla finanse etti. Sahip olduğu Onur Air ya da kiraladığı havayolu şirketleriyle bu altınları Türkiye’ye taşıdı. Altınlar farklı isimlerle gümrüklenip Dubai’ye gönderildi. Dubai’de eritilip mücevhere dönüştürüldü, ardından teknelerle İran’a sokuldu. İran’da tekrar külçe hâline getirildi.
Dev komisyonlar-rüşvetler
Zencani’ye göre bu dev kayıt dışı sistemde komisyon yani “rüşvet” kaçınılmazdı. İfadesine göre para trafiğinin yüzde 20-25’i “aklama komisyonu” olarak dağıtılıyordu. Kendi payının ise yalnızca yüzde 2 olduğunu söylüyordu. Komisyonun yüzde 5’inin Dubai’de, yüzde 5’inin ise Türkiye’de kaldığını belirtiyordu.
Zencani ayrıca Türkiye’deki ortağı aracılığıyla Türk yetkililere büyük miktarda rüşvet verildiğini de itiraf etti. Üç Türk bakana ne kadar para verdiğini isim vererek anlattı. Verdiği rakamların toplamı yaklaşık 137 milyon doları buluyordu. Türkiye’de dağıtılan toplam rüşvet ve komisyon miktarını ise 8,5 milyar dolar olarak açıkladı.
En kritik iddia: Terörün finansmanı
Bu kadar büyük bir para trafiği ve sınır aşan suç ağı olunca uluslararası basın da konuya kayıtsız kalmadı. Deutsche Welle tarafından gündeme taşınan iddialara göre, Zencani sisteminde kaybolan yaklaşık 20 milyar dolar bulunuyor. Bu paranın 2 milyar dolarının İran tarafından Suriye’deki Şii milislere ve Hizbullah’a aktarıldığı öne sürülüyor. İddialara göre yaklaşık 1 milyar dolar Türkiye üzerinden El Nusra ve Ahrar gibi gruplara yönlendirildi. Bir başka bölümünün ise Dubai üzerinden IŞİD’e ulaştığı savunuluyor.
Eğer bu iddialar doğruysa, Suriye savaşının farklı taraflarının aynı kayıt dışı finans ağıyla beslendiği ortaya çıkıyor. Bu da Erdoğan yönetiminin neden yıllardır Halkbank dosyasını kapatmak için yoğun çaba harcadığını daha anlaşılır hâle getiriyor.
Yeni “Zarrab” kim?
Bugün gelinen noktada asıl soru bu. ABD-İsrail ekseninin İran’a yönelik baskıları, idam mahkûmu Zencani’ye yeniden alan açtı. İran yönetimi onun “becerilerinden” yeniden yararlanmak istediğini açık biçimde ortaya koydu.
Ancak Zencani’nin kurduğu sistem Türkiye olmadan işlemiyor. Bu sistemin Türkiye ayağında mutlaka bir “kolaylaştırıcıya” ihtiyaç duyuluyor. Yıllarca bu rolü oynayan Reza Zarrab artık ABD’de. Miami’de “Aaron Goldsmith” adıyla yeni bir hayat kurdu. Uzunca bir süre Türkiye’ye dönmesi beklenmiyor.
Dolayısıyla şimdi asıl soru şu: Türkiye’de yeni Zarrab ya da Zarrablar kimler? Üstelik bu kez bavullarla taşınan rüşvetleri durduracak polisler ya da dosyayı soruşturacak savcılar da yok. Yani Erdoğan rejimi rahat rahat İran’ın “ekonomik cihat”ına katılabilir.
Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
