ABD’li milyarderler Musk ve Altman, 2015’te “insanlık yararına açık yapay zeka geliştirme” hedefiyle OpenAI şirketini kurdu.
İkili, şirketin büyümesiyle karşı karşıya geldi.
Musk, OpenAI’ın misyonunu ihlal ettiği iddiasıyla 2024’te şirkete ve Sam Altman’a dava açarken, Altman tarafı ise Musk’ın şirketin kar amaçlı yapıya geçişinden haber olduğunu ve bunu desteklediğini yineledi.
Altman’a göre, Musk’ın kaygısı etik kullanım değil şirket üzerinde kontroldü.
ABD mahkemesi, 18 Mayıs’ta, Musk’ın davayı çok geç açtığına hükmederek iddiaların içeriğini tartışmadan davayı zaman aşımı nedeniyle reddetti.
Dava süreci, Elon Musk’ın finansal ve kurumsal kontrol taleplerini de ortaya koyarken, aynı zamanda OpenAI’ın kuruluşunda yapay zekanın hangi amaçlarla geliştirileceği ve kimin yararına kullanılacağına dair eski etik tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.
OpenAI’ın kuruluş süreci ve bugüne gelişi
Musk ile Altman arasındaki çekişme, teknoloji dünyasında giderek büyüyen “yapay zekanın insanlık için bir araç mı yoksa kontrol edilmesi gereken potansiyel bir güç mü olduğu” yönündeki daha geniş tartışmanın sembollerinden biri haline geliyor.
Tartışmanın merkezinde ise yalnızca şirket yönetimi değil, yapay zekanın kimin kontrolünde geliştirileceği, hangi sınırlar içinde kullanılacağı ve insanlık için ne tür sonuçlar doğuracağı soruları bulunuyor.
OpenAI, 2015’te Sam Altman, Elon Musk, Ilya Sutskever, Greg Brockman ve kar amacı gütmeyen diğer yatırımcılar tarafından kuruldu.
Şirketin kuruluş amacında, “Google gibi teknoloji devlerinin yapay zekayı tekelleştirmesinden ve kar hırsıyla insanlığa zarar verebilecek kontrolsüz bir güç geliştirmesinden duyulan endişe” dillendirilip “ticari bir amaç güdülmeyeceği, tamamen insanlığın ortak çıkarı için çalışılacağı” ifade edildi.
Şirketin ismi, yapılan tüm araştırmalar, kodlar ve patentlerin dünyaya açık olmasının, böylece gücün tek bir odakta toplanmasının engelleneceğinden yola çıkılarak “OpenAI” konuldu.
Yapay zekada “insanlığa yarar” söyleminden “teknolojinin tekelleşmesine”
OpenAI’ın kuruluş sürecinde Musk ve Altman’ın ortak kaygısı, süper zeki yapay sistemlerin yalnızca birkaç şirketin veya devletin kontrolüne girmesini önlemek gerektiğiydi.
Şirketin ilk hedefleri arasında yapay zekanın açık araştırma modeliyle geliştirilmesi, teknolojinin belirli grupların tekelinde toplanmaması ve güvenlik çalışmalarının öncelikli tutulacağı deklare edildi.
İlerleyen süreçte büyük dil modellerinin geliştirilmesi için milyarlarca dolarlık yatırım ihtiyacı kendini gösterdi. OpenAI’a ihtiyacı olan sermayeyi temin gerekçesiyle ticari ortaklıklar arandı.
Musk’ın şirket üzerindeki etkisi azaldıkça, ABD’li milyarder şirketin kuruluş vizyonundan uzaklaştığını savundu.
Musk’a göre Sam Altman’ın liderliğindeki OpenAI, başlangıçta “açık ve insanlık yararına yapay zeka” söylemiyle yola çıkmasına rağmen zamanla kapalı modellere yöneldi ve ticari ortaklıklarını büyüterek ilkelerinden uzaklaştı.
Yapay zekanın insanlık için tehdit oluşturabileceği söylemine sarılan Musk, diğer yandan kendi yapay zeka girişimlerini büyütmesi nedeniyle “rekabet ve etik arasında çelişkili bir pozisyonda bulunduğu” eleştirileriyle karşı karşıya kaldı.
Musk’ın sahibi olduğu şirketlerin veri toplama kapasitesi, algoritmik etkisi ve kamuoyu üzerindeki yönlendirme gücü de teknoloji alanındaki merkeziyet tartışmalarını beslemeye devam ediyor.
Yapay zeka insan merkezci düşünceyi yeniden sorgulatıyor
Musk ve Altman çekişmesinde kamuoyu, gerçek nedenin etik kaygısından kaynaklandığına pek ikna olmasa da yapay zekanın geleceğinde “açık kaynak kodlu yapay zeka aracı” yaklaşımı ile “yüksek maliyetli özel teknoloji geliştirme” modeli arasındaki düşünsel gerilim devam ediyor.
Yapay zekaya ilişkin tartışmalar yalnızca teknoloji şirketleri arasındaki rekabetle sınırlı kalmıyor, aynı zamanda insan zekasının ne olduğu, makinelerin hangi noktada “düşünen sistemler” olarak değerlendirilebileceği ve insanın kendisini evrendeki konumlandırma biçiminin nasıl değişeceği gibi daha temel soruları da yeniden gündeme taşıyor.
Felsefe ve bilişsel bilim alanındaki değerlendirmelere göre, üretken yapay zeka sistemlerinin yazı yazma, analiz yapma ve karar destek süreçlerinde insan benzeri çıktılar üretmesi, insanı “tek üstün ve benzersiz zeki varlık” olarak gören yaklaşımı zayıflatırken, “türcülük” olarak tanımlanan insan merkezci üstünlük anlayışını da yeniden tartışmaya açıyor.
Bu çerçevede, yapay zekanın yalnızca hesaplama yapan araçlar mı olduğu yoksa belirli ölçüde anlama, amaç geliştirme ve bağımsız karar alma kapasitesine sahip sistemlere dönüşüp dönüşmeyeceği sorusu, etik tartışmaların merkezinde yer alıyor.
Palantir ve Anthropic örnekleri tekelleşme tehlikesini gündeme getirdi
Özellikle veri kontrolü, gözetim teknolojileri, savunma sistemleri ve algoritmik karar mekanizmalarının büyük şirketler ve devletler etrafında yoğunlaşması, yapay zekanın mevcut güç ilişkilerini daha da tekelleştirebileceği ihtimalini akıllara getiriyor.
Bu nedenle yapay zekaya ilişkin tartışmaların yalnızca teknolojik ilerleme değil, aynı zamanda insanın bilinç, güç, kontrol ve üstünlük anlayışına ilişkin daha geniş felsefi soruları da yeniden görünür hale getirdiği değerlendiriliyor.
ABD merkezli veri analiz şirketi Palantir Technologies, özellikle savunma ve istihbarat alanındaki faaliyetleri nedeniyle bu tartışmaların merkezinde yer alıyor.
Şirketin geliştirdiği yapay zeka destekli analiz sistemlerinin askeri operasyonlar, hedef belirleme süreçleri ve güvenlik uygulamalarında kullanılması, yapay zekanın devletlerin stratejik kapasitesini artıran yeni bir güç unsuru haline geldiği yönündeki değerlendirmeleri güçlendiriyor.
Yapay zekanın güvenlik ve savunma alanında yaygınlaşmasının gözetim kapasitesini artırması, karar alma süreçlerini daha bürokratik ve mekanik hale getirmesi ve teknolojik gücün belirli kurumlarda yoğunlaşması dünya kamuoyunun giderek daha fazla dikkatini çekiyor.
Öte yandan yapay zeka şirketi Anthropic ise “güvenli yapay zeka” yaklaşımıyla öne çıkmasına rağmen farklı tartışmaların odağında bulunuyor.
ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), Anthropic şirketinin bir yapay zeka modeli olan “Claude”u askeri tam otonom silah sistemlerinde ve kitlesel iç gözetimde sınırsız olarak kullanmak istemesini şirketin izin vermemesi üzerine, ilişkiyi feshetme tehdidinde bulundu.
Yargıya taşınan tartışmada Claude’u sınırsız bir şekilde kullanmak isteyen Pentagon, Anthropic’i “ulusal güvenlik riski” ilan edip federal kurumlarda yasakladı.
Şirket, gelişmiş yapay zeka sistemlerinin kontrolsüz biçimde yayılmasının ciddi riskler doğurabileceğini savunurken, bazı eleştiriler bu yaklaşımın büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka üzerindeki denetimini artırabileceğini savunuyor.
Yapay zeka fikri onlarca yıl öncesine uzanıyor
Yapay zekaya ilişkin çalışmaların temeli, 20. yüzyılın ortalarında bilgisayar bilimlerinin gelişmesiyle atıldı.
İngiliz matematikçi Alan Turing, 1950 yılında yayımladığı “Computing Machinery and Intelligence” başlıklı makalesinde, makinelerin düşünebilip düşünemeyeceği sorusunu gündeme taşıdı. Turing’in ortaya koyduğu ve daha sonra “Turing Testi” olarak anılacak yaklaşım, yapay zekaya ilişkin ilk teorik eşiklerden biri olarak kabul edildi.
“Yapay zeka” kavramı ise 1956’da ABD’de düzenlenen Dartmouth Konferansı sırasında resmen kullanılmaya başlandı. Konferansa katılan araştırmacılar, insan zekasının makineler tarafından simüle edilebileceği fikrini ortaya koydu.
İlerleyen yıllarda yapay zeka araştırmaları dönem dönem duraksasa da özellikle büyük veri, yüksek işlem gücü ve derin öğrenme teknolojilerindeki gelişmelerle yeniden ivme kazandı.
Son yıllarda üretken yapay zeka sistemlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte teknoloji şirketleri arasındaki rekabet hızlanırken, yapay zekanın ekonomi, savunma, sağlık, eğitim ve kamu yönetimi üzerindeki etkileri de küresel ölçekte tartışılmaya başlandı.
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
