Cumhuriyet tarihinden beri değişmeyen tablo: Kalkındırılmayan kent Colemêrg

Colemêrg’te yaklaşık bir aydır süren yol sorunu çözülmezken, kentte yaşam koşulları giderek ağırlaşıyor. Ortaya çıkan tablo ise Cumhuriyet tarihi boyunca sürdürülen politikaların doğrudan sonucu

Colemêrg (Hakkari) son günlerde bir kez daha altyapı sorunlarıyla gündemde. Kentte yaşanan yol krizi, ulaşımı zorlaştırırken, yurttaşların tepkisini de büyütüyor. Ancak bölge halkına göre bu tablo yeni değil, aksine Cumhuriyet tarihi boyunca süregelen ihmal ve politik tercihler zincirinin güncel bir yansıması.

Kent genelinde son yıllarda dikkat çeken bir diğer unsur ise çeşitli noktalara asılan “Hakkâri’de hayat var” tabelaları. Resmi söylemde kentin yaşam potansiyeline vurgu yapılırken, bu ifadenin kentte yaşanan günlük gerçeklikleri arasında büyük bir çelişki olduğunu gözler önüne seriyor. Yol, su ve temel altyapı eksikliklerinin sürdüğü Colemêrg’te bir aydır alt yapı sorunun devam etmesi ve alternatif bir yolun olmaması, “Hakkari’de hayat var” tabelalarının yaşanan yoksunluk ve özel savaş politikalarını gizleyen bir söylem olarak görünüyor.

Colemêrg uzun yıllardır yatırım eksikliği, yetersiz kamu hizmetleri ve altyapı sorunlarıyla karşı karşıya. Kalkınma adımları her dönemde ertelendi. Hükümetler değişti, ancak sorunlar değişmedi. Colemêrg’te güvenlik politikalarının belirleyici olması, kalkınma adımlarının ise geri planda kalması dikkat çekiyor. Bu yaklaşımın altyapıdan sosyal hizmetlere kadar birçok alanda yapısal sorunlara yol açtığı belirtiliyor. Kentte yaşanan yol sorununun da daha geniş bir ihmal politikasının sonucu olduğu belirtiliyor.

İzolasyon ve devlet politikalarının gölgesinde bir kent

Colemêrg, Türkiye’nin sosyo-ekonomik olarak en geri bırakılan kentlerinden biri olarak kayıtlara geçti. Dönemin verileri, kentin hem ekonomik hem de demografik açıdan sınırlı imkânlara sahip olduğunu ortaya koyarken, bu tablonun coğrafi koşulların ötesinde yapısal politikalarla da bağlantılı olduğu değerlendirmeleri yapılıyor. 1960’lı yıllarda kent ekonomisi büyük oranda tarım ve hayvancılığa dayanıyordu. Ekonomik faaliyetlerin yüzde 70 ila 80’ini oluşturan bu alanlarda üretim, çoğunlukla geçimlik düzeyde kaldı. Buğday, arpa, tütün ve çeltik üretimi öne çıkarken, hayvancılık temel geçim kaynağı olmaya devam etti. Demografik veriler de kentin geri bırakıldığını ortaya koyuyor. 1960 yılında Colemêrg merkez nüfusu yalnızca 3 bin 982 olarak kaydedildi. Bu sayı, kentin küçük bir kasaba görünümünde olduğunu ve kentleşme sürecinin oldukça sınırlı kaldığını gösterdi.

Aynı dönemde Colemêrg’in, Türkiye genelinde sosyal yardıma en fazla ihtiyaç duyan bölgeler arasında yer aldığı ifade ediliyor. Sosyal ve ekonomik göstergeler, kentin uzun yıllar boyunca kalkınma politikalarının dışında bırakıldığını ortaya koyarken, bu durumun sonraki yıllarda da devam eden yapısal sorunların temelini oluşturduğu değerlendiriliyor.

1960 tablosu: ‘Kalkınma’ hedef yoksulluk gerçek

1960’lı yıllarda Colemêrg, Türkiye’nin sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamasında en alt basamaklarda yer aldı. Dönemin verileri, kentin tarım ve hayvancılığa dayalı, dışa kapalı bir ekonomik yapı içinde olduğunu ortaya koyarken, resmi kalkınma hedefleri ile sahadaki gerçeklik arasındaki fark dikkat çekti. Planlamalarda amaç “dengeli kalkınma” olarak ifade edilirken, Colemêrg bu süreçte en az yatırım yapılan kentlerden biri oldu. 67 il içinde yoksulluk sıralamasında 66’ncı sırada yer alması, hedeflenen politikalar ile ortaya çıkan sonuç arasındaki çelişkiyi gözler önüne serdi.

Değişen söylem, değişmeyen politikalar

29 Haziran 2025’te, AKP Hakkâri İl Başkanı Zeydin Kaya’nın Erzurum’da düzenlenen yerel yönetimler bölge toplantısı sonrası yaptığı açıklamada, Colemêrg için “yeni bir dönem” başlatılacağını ifade etti. Bu kapsamda baraj, doğalgaz, turizm ve yol projeleri gündeme getirildi. Ancak “kalkınma” adı altında sunulan bu politikaların sahadaki karşılığı değişmedi. Yatırımların büyük ölçüde güvenlik odaklı projelerle sınırlı kaldığı, kalekol politikalarının sürdüğü ve temel altyapı sorunlarının çözümsüz bırakıldığı görünüyor.  21’inci yüzyılda Colemêrg’in birçok mahallesinde yolların çamur deryasına dönüşmesi, “kalkınma” söylemi ile gerçeklik arasındaki uçurumu açık biçimde ortaya koyuyor.

Yol yok, çöpler toplanmıyor

Colemêrg’de bir aydır devam eden yol sorunu çözümsüz bırakılırken, kentte belediye hizmetleri de durma noktasına geldi. Yerel halkın verdiği bilgilere göre kayyım yönetimindeki belediye, birçok mahallede çöp toplamıyor. Kentin farklı noktalarında biriken çöpler, yaşam koşullarını daha da ağırlaştırıyor. Altyapı sorunlarıyla uzun süredir gündemde olan Colemêrg’de, yol, su ve temizlik gibi en temel hizmetlerin dahi sağlanamaması, kentin fiilen kaderine terk edildiği gerçekliğini gözler önüne seriyor. 21’inci yüzyılda birçok mahallenin çamur içinde kalması ve çöp yığınlarıyla baş başa bırakılması, “hizmet” ve “kalkınma” söylemlerinin sahadaki karşılığını ortaya koyuyor.

Yolsuzluk ve usulsüzlükle gündemde

Öte yandan kent, yatırım eksikliğinin yanı sıra son dönemde basına yansıyan yolsuzluk ve usulsüzlük görüntüleriyle de gündeme geliyor. Kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığına dair tartışmalar sürerken, ortaya çıkan tablo, mevcut yönetim anlayışının Colemêrg’de yarattığı tahribatı daha görünür kılıyor. Colemêrg’de yaşananlar, yalnızca bir altyapı sorunu değil; aynı zamanda yönetim, kaynak kullanımı ve politik tercihlerin doğrudan sonucu olarak öne çıkıyor. Kentteki mevcut durum, “yeni dönem” ve “kalkınma” söylemlerinin aksine, derinleşen bir kriz tablosuna işaret ediyor.

Sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamalarında hiç değişmeyen sıralar 

Colemêrg Cumhuriyet tarihi boyunca Türkiye’nin sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamalarında üst basamaklara çıkamadı. 1963-1970 yılları arasında 67 il içerisinde genellikle 66 ve 67’nci sıralarda yer alan Colemêrg, dönemin en geri bırakılmış kentlerinden biri oldu. 1985’e gelindiğinde ise kent, 67 il arasında son sıraya geriledi. 1990’lı yıllarda da alt sıralardaki yerini koruyan Colemêrg’de, sosyo-ekonomik göstergelerde kayda değer bir iyileşme yaşanmadı. 2003 sonrası dönemde Türkiye’de il sayısının 81’e çıkmasıyla birlikte kent, bu kez 77 ile 80’inci sıralar arasında yer aldı.

Sebep siyasi!

2025 yılı verilerinde de tablo değişmedi. Colemêrg, 81 il içerisinde 77’nci sırada yer aldı. Ortaya çıkan bu veriler, kentte yıllardır dillendirilen “kalkınma” söylemelerine rağmen somut bir dönüşüm yaşanmadığını gösteriyor. Cumhuriyetin ilk yıllarından bugüne uzanan tablo, Colemêrg’in sistematik biçimde yatırım, altyapı ve kamusal hizmetlerden mahrum bırakıldığını ortaya koydu. Tüm bu durumların temel kaynağı ise, derinleşen özel savaş politikaları ve anadilde kamusal hizmetlerin yoksunluğu olarak değerlendiriliyor.

Haber: Rabia Önver \ JINNEWS