Türkiye’nin yerel müzik kültürünü uluslararası alanda tanıtan isimlerden biri olan Hayri Dev, özellikle Teke Yöresi ezgileri ve üç telli cura geleneğiyle hafızalara kazındı. Okuma yazmayı askerde öğrenen, yıllarca çobanlık yapan ve köy düğünlerinde saz çalarak geçimini sağlayan Dev, ilerleyen yıllarda Avrupa’da konser veren kültürel bir simgeye dönüştü. Mütevazı yaşamı ve doğal müzik anlayışıyla dikkat çeken sanatçı, halk müziğinin yaşayan hafızası olarak görüldü.
HAYRİ DEV KİMDİR?
Hayri Dev, 1933 yılında Denizli’nin Çameli ilçesine bağlı Gökçeyaka köyünde doğdu. Küçük yaşlardan itibaren yöresel müzikle iç içe büyüyen Dev, dedesinin yönlendirmesiyle üç telli cura çalmayı öğrendi. Bölgedeki aşıkların ve türkü geleneğinin etkisiyle müziğe yönelen sanatçı, özellikle Teke Yöresi’nin özgün ezgilerini yaşatan en önemli isimlerden biri haline geldi.
ÇOBANLIKTAN SAHNELERE UZANAN YAŞAM
Hayri Dev’in yaşamı uzun yıllar boyunca kırsal hayatın içinde geçti. Çobanlık yapan Dev, düğünlerde saz çalıp türkü söyleyerek geçimini sağladı. Okuma yazmayı ise askerlik döneminde öğrendi. Geleneksel Anadolu müziğini doğal haliyle icra eden sanatçı, zamanla yalnızca kendi yöresinde değil, Türkiye genelinde de tanınmaya başladı.
HAYRİ DEV NASIL KEŞFEDİLDİ?
Hayri Dev’in hayatındaki kırılma noktalarından biri, Fransız etnomüzikolog Jerome Cler ile tanışması oldu. Teke Yöresi kültürü üzerine araştırmalar yapan Cler, Hayri Dev’in müziğinden etkilenerek onu Avrupa’ya davet etti. Bu gelişmenin ardından Dev, Fransa, Almanya, Hollanda ve Belçika’da konserler verdi. Strasbourg Marc Bloch Üniversitesi ve Brüksel’deki sanat etkinliklerinde sahne alan sanatçı, Anadolu’nun yerel müziğini uluslararası platformlara taşıdı.
UNESCO TARAFINDAN “YAŞAYAN İNSAN HAZİNESİ” SEÇİLDİ
Hayri Dev, çaldığı üç telli cura ve çam düdüğüyle geleneksel müzik kültürünü yaşattığı gerekçesiyle 2008 yılında UNESCO tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi Kültürel Miras Taşıyıcısı” ilan edildi. Bu unvan, geleneksel kültürün gelecek kuşaklara aktarılmasında önemli rol oynayan kişilere veriliyor.
UNESCO kayıtlarında Hayri Dev’in özellikle Çameli yöresine özgü üç telli cura ve çam düdüğü yapımı ile icrasında ustalaştığı vurgulandı.
HAYRİ DEV’İN MÜZİĞİ NEDEN ÖNEMLİYDİ?
Hayri Dev’i farklı kılan en önemli özelliklerden biri, geleneksel halk müziğini akademik ya da ticari kaygılardan uzak şekilde yaşatması oldu. Doğal icrası, yerel ağızla söylediği türküler ve özgün çalma tekniği, onu halk müziği araştırmacıları açısından önemli bir kaynak haline getirdi.
Sanatçının yaşamı ve müziği çeşitli belgesellere konu olurken, birçok üniversitede örnek çalışma olarak incelendi. Anadolu’nun sözlü kültür geleneğini taşıyan önemli isimlerden biri olarak kabul edilen Dev, özellikle Teke Yöresi müziğinin sembol isimleri arasında gösterildi.
HAYRİ DEV NE ZAMAN ÖLDÜ?
Bir süredir sağlık sorunları yaşayan Hayri Dev, 18 Temmuz 2018’de tedavi gördüğü hastanede 85 yaşında yaşamını yitirdi. Sanatçının ölümü, halk müziği dünyasında büyük üzüntü yarattı. Denizli’nin Çameli ilçesinde düzenlenen cenaze törenine çok sayıda sanatçı, siyasetçi ve yurttaş katıldı.
ARDINDA KÜLTÜREL BİR MİRAS BIRAKTI
Hayri Dev’in ardından düzenlenen anma programlarında sanatçının türküleri çocukları ve torunları tarafından seslendirildi. Çameli’nde adına kültür merkezi açılan Dev’in mirası, öğrencileri ve yöre sanatçıları tarafından yaşatılmaya devam ediyor.
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
