Modern toplumun temel taşlarından biri olan nezaket kuralları, Cornell Üniversitesi bilim insanlarının yaptığı son çalışmayla yeni bir tartışma boyutuna taşındı. Örgütsel davranış uzmanı Profesör Merrick Osborne liderliğindeki ekip, “kabalığın her zaman kötü olup olmadığı” sorusuna yanıt aradı. Journal of Organizational Behavior’da yayımlanan bulgular, bir saldırı veya provokasyon yerine, haksızlığa uğradıktan sonra yapılan “misilleme amaçlı” kaba davranışların toplum gözünde “ahlaki ve haklı” görüldüğünü ortaya koydu. Araştırma, kabalığın bağlamına göre sosyal bir değer taşıyabileceğini savunan ilk kapsamlı çalışma olma özelliğini taşıyor.
PROVOKASYON İLE MİSİLLEME ARASINDAKİ AHLAKİ FARK
Araştırmanın temelini oluşturan beş farklı deney, yaklaşık 850 katılımcı ile gerçekleştirildi. Profesör Osborne, katılımcıların nezaketsizlik düzeyleri aynı olsa bile, bu davranışı başlatan kişi ile ona aynı sertlikte yanıt veren kişiyi tamamen farklı kefelere koyduğunu saptadı. Çalışma sonuçlarına göre gözlemciler, misilleme amaçlı yapılan kaba eylemleri “grubun normlarını koruma” ve “suçluya haddini bildirme” mekanizması olarak değerlendiriyor. Osborne, “Nezaket her zaman daha üstün bir değerdir ancak misilleme amaçlı olduğunda nezaketsizliğin de toplumsal bir işlevi olduğu kabul ediliyor” ifadelerini kullandı.
SOSYAL MEDYADAN SPOR SAHALARINA: ‘HAKLI’ KABALIĞA TAM NOT
Deneyler; dijital platformlardan spor müsabakalarına kadar geniş bir yelpazede test edildi. Reddit kullanıcıları üzerinde yapılan testlerde, kaba bir yoruma aynı tonda sert bir yanıt veren kullanıcıların, nötr kalanlara oranla yedi kat daha fazla destek (upvote) aldığı ve topluluk içinde daha fazla takdir edildiği görüldü. Benzer şekilde hokey ve beyzbol taraftarları, rakip oyuncunun kural dışı sertliğine yumrukla veya sert tepkiyle yanıt veren kendi oyuncularını, takımları ceza alsa dahi “erdemli ve haklı” olarak nitelendirdi. Toplum, haksızlığa karşı sessiz kalmak yerine “dişe diş” karşılık vermeyi, adaletin tesisi olarak yorumluyor.
İŞ YAŞAMINDA SINIR: ÜÇÜNCÜ KİŞİLER KURALI BOZUYOR
Araştırma, bu toplumsal “hoşgörünün” çok keskin bir sınırı olduğunu da saptadı. Bir iş yeri e-posta yazışmasının incelendiği deneyde, kaba bir eleştiriye verilen sert yanıtın toplum tarafından cezalandırılmadığı görüldü. Ancak kritik bir detay öne çıktı: Kabalık, sadece asıl kışkırtıcıya yöneltildiğinde “haklı” bulunuyor. Sinirini haksızlığa neden olan kişiden değil de, olayla ilgisi olmayan bir iş arkadaşından çıkaran kişiler, toplum tarafından en sert şekilde yargılanan grup oldu. Bilim insanları, bu bulguların “iki yanlış bir doğru etmez” ilkesinin sosyal psikolojide her zaman geçerli olmadığını ve insanların bazen “göze göz” ilkesini en asil davranış olarak görebildiğini kanıtladığını belirtiyor.
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
