M. NEDİM HAZAR | YORUM
20 Nisan 1999, sabah 11:19…
Littleton, Colorado. Columbine Lisesi’nin kafeteryası öğrencilerle dolup taşıyor. Eric Harris ve Dylan Klebold çantalarını bırakıp dışarı çıkıyorlar. Çantaların içinde propan bazlı yapılmış bombalar var. Plan şu: kafeteryada yaklaşık 500 öğrencinin olduğu sırada bombalar patlayacak, ardından binadan kaçanlar silahla vurulacak.
Büyük bir şans eseri bombalar patlamıyor.
Patlasaydı, o gün belki 500 kişi ölecekti. Tarih farklı yazılacaktı. Ama patlamadı ve bunun üzerine Harris ile Klebold içeri girip silahlarla 13 kişiyi öldürüp 21 kişiyi yaraladı, ardından kütüphanede kendilerini vurdular.
Ve Columbine lisesi modern okul saldırılarının doğum günü sayılıyor. Elbette öncesi de var ama Columbine bir şeyleri değiştirdi sanki. Bir “senaryo” inşa edilmesine sebep oldu. Sosyolog Ralph Larkin, 2008’e kadar gerçekleşen 12 büyük okul saldırısını incelediğinde, sekizinde faillerin Harris ve Klebold’a açıkça atıfta bulunduğunu keşfetmiş. Columbine, bir ilham kaynağı değil artık bir model haline gelmişti.
Bu model, o günden bu yana 70’ten fazla “Copycat” saldırıya ilham vermiş durumda.
Ve bugün, Kahramanmaraş’ta İsa Aras Mersinli’nin saldırısından önce bilgisayarında 11 Nisan 2026 tarihli belgede, “Yakında büyük bir eylem gerçekleştireceğim!” yazıyor. Peki bu belgeyi yazan çocuğun kafasında hangi örnekler vardı? Hangi forumlar, hangi isimler, hangi modeller?
Columbine’ı anlamak için önce şunu bilmek gerekiyor: Bu iki genç, saldırıyı en az bir yıl boyunca planladılar. Bombalar, silahlar, plan adım adım, sabırla inşa edildi. Bu, anlık bir öfke patlaması değildi.
Eric Harris bir web sitesi hazırlıyordu. Bu sitede, öldürmek istediği insanların isimlerini açıkça yazmıştı. Bir komşusu polise ihbarda bulundu. Polis bir arama emri taslağı hazırladı. Ama bu taslak hiçbir zaman imzalanmadı, hiçbir zaman uygulamaya girmedi. Dosya sümen altı edilmişti.
Dylan Klebold’un günlükleri, ilk giriş tarihi itibarıyla 1997’ye gidiyor. Sayfalarca depresyon, intihar düşünceleri, yalnızlık. Annesi Sue, yıllar sonra yazdığı anı kitabında şunu söyleyecekti: “İçimde yaşayan şeyi hiç görememişim!”
20 Nisan 1999 sabahı, saldırıdan birkaç saat önce, Eric Harris bir AOL sohbet odasına şunu yazmıştı: “Bugün yeryüzündeki son günüm.”
Kimse görmeyecekti bunu, tıpkı İsa Aras’ın Watsapp profil görseli gibi!.
16 Nisan 2007’ye geliyoruz…
Columbine’dan sekiz yıl sonra.
Virginia Tech, Amerika’nın bugüne kadar gördüğü en ölümcül okul saldırısına sahne oldu. Seung-Hui Cho, 32 kişiyi öldürdü, 17 kişiyi yaraladı. Ardından kendini vurdu.
Sekizinci sınıftayken Columbine saldırısıyla ilgili bir ödev yazmıştı Cho. İçeriği o kadar kaygı verici bulundu ki ailesi psikolojik yardım aldırdı. Lise boyunca bilinçli (seçici) dilsizlik ve ağır depresyon tanısıyla tedavi gördü. Üniversiteye başladığında, İngilizce öğretmeni Lucinda Roy, yazdığı metinlerin içeriğinden o kadar rahatsız oldu ki sırf sınıftan uzak tutabilmek adına ana bireysel olarak ders vermeyi teklif etti. Okul yönetimi defalarca uyarı vermişti, öğretmeni defalarca yerel güvenlik güçlerine bildirmişti. Ve fakat hiç kimse koordineli biçimde harekete geçmemişti!.
Üniversite mahkemesi 2005’te Cho’nun “kendisine tehlike oluşturduğuna” hükmetmiş ve ayakta tedavi kararı vermişti o kadar. Ve ne yazık ki bu tedavi hiçbir zaman gerçekleşmedi.
Virginia Valisi Tim Kaine’in sonradan yaptığı soruşturma bu durumu tek bir cümleyle özetledi: “Noktalar birleştirilmedi. Sinyaller kaçırıldı.”
Cho’nun ortaokuldaki psikolojik geçmişi, üniversiteye hiç iletilmemişti. Üniversitedeki farklı birimler — psikolojik danışmanlık, öğrenci işleri, akademik birimler — birbirinden habersiz, izole edilmiş adacıklar halinde çalışıyordu. Her biri ayrı ayrı bakıp bir yerlerde “problem var” demişti. Ama kimse bu sorunları bir araya getirip resmin tamamını görememişti.
Biraz daha bugüne yaklaşalım….
14 Aralık 2012. Newtown, Connecticut.
Adam Lanza, Sandy Hook İlkokulu’na girdi. 6 ve 7 yaşlarında 20 çocuğu, 6 yetişkini öldürdü. Bu, Amerika tarihinin en ölümcül okul saldırısıydı. Öldürülenlerin yarısı ilkokul çağındaydı.
Yüz binlerce Amerikalı sokağa döküldü. Obama
gözyaşlarını tutamadı. “Bu sefer bir şeyler değişecek.” denildi.
Hiçbir federal silah yasası çıkmadı.
NRA, olaydan beş gün sonra basın toplantısı düzenledi. Sözcüsü Wayne LaPierre şunu söyledi: “Kötü bir adamı durduracak tek şey, iyi bir adamın silahıdır.”
Bu cümle, Amerikan siyasi ikliminin o günkü fotoğrafıydı.
Sandy Hook’un ardından kurulan “Sandy Hook Promise” vakfı bugün hâlâ çalışıyor. Anne ve babaları lobicilik yapıyor. Bazı eyaletlerde bazı yasalar değişti. Ama federal düzeyde temel bir şey değişmedi: silaha erişim.
Parkland: İşaretler Alındı, Operasyon Başlatılmadı
14 Şubat 2018. Parkland, Florida.
19 yaşındaki Nikolas Cruz, eski okuluna geri döndü. 17 kişiyi öldürdü.
Cruz hakkında FBI’a en az 36 ihbar yapılmıştı. Öğretmenler, akranlar, komşular — pek çoğu “bu çocuk tehlikeli” diyerek bildirmişti. Bir ihbarcı doğrudan FBI’ı aramış ve “Cruz okul saldırısı yapacak, başka bir Nikolas Cruz çıkmaması için harekete geçin” demişti.
FBI bu ihbarı işleme almadı.
Cruz, YouTube’a şunu yazan bir yorum bırakmıştı: “Bir okula saldıracağım!” Hesap sahibi FBI’a bildirilmesine rağmen soruşturma bile başlatılmamıştı.
Bu kadar da değil. Saldırıdan kısa süre önce Cruz, sosyal medyada şöyle yazmıştı: “Öğrencileri öldüreceğim.” Bu paylaşımı gören bir kullanıcı, ekran görüntüsünü almış ve polise bildirmişti ama polis kılını bile kılımdatmamıştı!
FBI, sonradan bu ihmaller nedeniyle kamuoyu önünde özür dileyecekti ama ne fayda, 17 kişi artık hayatta değildi.
24 Mayıs 2022. Uvalde, Texas.
18 yaşındaki Salvador Ramos, Robb İlkokulu’na otomatik tüfekle daldı. 19 öğrenci ve 2 öğretmeni öldürdü.
Bu saldırı, rakamlarıyla değil bir ayrıntısıyla tarihe geçecekti: Saldırı boyunca 376 polis memuru okulun içinde ya da çevresindeydi ama sadece beklemişler, müdahale etmemişlerdi!
Bekledikleri 77 dakika boyunca 21 insanın hayatı son bulmuştu!
10 yaşındaki Khloie ölü öğretmenin cebindeki telefonu alarak 911’i aramış: “Yardım edin lütfen. Burada çok sayıda ölü var. Hızlı gelin.” demişti. Polis gelmişti ama koridorda beklemişlerdi.
Adalet Bakanlığı’nın 600 sayfalık soruşturma raporu bu süreci “ardı ardına gelen başarısızlıklar” ve “başıbozukluk” olarak tanımlayacaktı. Texas Devlet Güvenlik Direktörü şunu söyledi: “Bu, ülkemiz tarihinde bir okul saldırısına yapılan en kötü polis müdahalesidir.”
Oysa Uvalde belediyesi o yıl bütçesinin yüzde 40’ını polise ayırmıştı. Okulun aktif nişancı tatbikatı Mart 2022’de, yani saldırıdan sadece iki ay önce yapılmıştı. Tatbikat materyallerinde şu cümle yazılıydı: “Aktif nişancı müdahalesinde zaman birinci düşmandır. Masum kurbanların en iyi umudu, subayların tehdidi izole etmek, dağıtmak veya etkisiz hale getirmek için anında harekete geçmesidir!”
Columbine sonrasında Amerika, bir soruya sistematik biçimde cevap aramaya başladı.
Bu korkunç saldırılar acaba önlenebilir miydi?
Cevabı bulmak için FBI ve ABD Gizli Servisi kapsamlı araştırmalar başlattı ve şu sonuca vardılar: (Özetleyerek aktarıyorum)
Tek bir profil yok. Saldırganlar yaş, ırk, sosyoekonomik sınıf, aile yapısı açısından birbirinden farklı. “Saldırgan profili” diye bir şey yok. Olsa, “bu çocuğu izleyin” denebilirdi. Ama yok.
Ani öfke patlaması yok. Bu saldırılar, “bir anda çıldırdı” türünden değil. Ortalama planlama süresi aylarca. Columbine’da bir yılı aşkın, Virginia Tech’te en az birkaç ay, Kahramanmaraş’ta en az dört gün önceden yazılı plan.
Sinyaller vardı. Bu konuda Violence Prevention Project’in 2026 verileri son derece net:
Kitlesel saldırganların yüzde sekseninin saldırıdan önce açıkça fark edilebilir bir kriz içinde olduğu tespit edildi.
Yüzde altmış altısı planını en az bir kişiye sızdırmıştı.
Yüzde yetmişi önceden intiharla ilgili ifade ya da girişimde bulunmuştu.
Akranlar biliyor ama bildirmiyor. Hoş bildirseler ne olacak!
Bu durum sadece ABD’ye has da değil ha! Almanya’da 11 vakanın incelendiği bir araştırmada, uyarı işaretlerinin genellikle görüldüğünü ama görmezden gelindiğini ortaya kondu.
Dijital izler her yerde. SAGE dergisinde 170 saldırı üzerinde yapılan analizde, faillerin sosyal medyada tutarlı bir örüntü izlediğini gösteriyor. Aşırı paylaşım ya da tam geri çekilme, önceki saldırganlara referans verme, nihilist ve kadın düşmanı içerikler, umutsuzluk temaları, “son mesaj” eğilimi.
Bulaşıcı olduğu aşikar! PLOS One’da yayımlanan 2015 araştırmasında bir okul saldırısından sonra yaklaşık 13 gün boyunca yeni saldırı olasılığı istatistiksel olarak artığı ortaya kondu. Şanlıurfa ile Kahramanmaraş arasındaki 28 saat, bu bulguyu acı biçimde doğrulayan bir veri oldu.
Kınayan kınayana!
Her büyük saldırının ardından bir “kınama yarışması” başlatılırr. Columbine’dan bu yana sırayla suçlanan şeyler şunlar:
Marilyn Manson, Gotik kültürü. Siyahi palto grupları. Video oyunları. İnternet. Hollywood filmleri. Sosyal medya. Ruh sağlığı sistemi. Tek ebeveynli aileler. Tanrının okullardan kovulması. Kapı güvenliği eksikliği. Yetersiz polis. Fazla polis. Az silah. Çok silah.
Hiçbiri tek başına yanlış değil. Ama hiçbiri tek başına tam cevap da değil.
Video oyunları meselesini ayrıca ele almak gerekiyor çünkü Türkiye’de de aynı argüman defalarca dile getiriliyor. Stanford Üniversitesi’nde 2023’te yürütülen kapsamlı meta-analiz, video oyunları ile gerçek silahlı şiddet arasında nedensel bir bağ bulamamış. Türkiye’de Prof. Dr. Sinan Alper’in araştırması da benzer sonuca ulaşmış: Esas faktör dışlanma, video oyunları değil.
Amerika bu sorunu çözmek için her şeyi denedi. Ya da en azından her şeyi denediğini iddia ediyor.
Metal detektörler kuruldu kurulmasına ama saldırganlar kapından değil, camdan girdiler!
Okullara silahlı güvenlik görevlisi konuldu ama Uvalde’de okulda yüzlerce polis vardı lakin müdahale etmediler!
Silah yasaları tartışıldı, bazıları değişti ama bu da fayda etmedi.
Ruh sağlığı programları başlatıldı ama bu tamamen göstermelik kaldı zira finansman yetersiz, erişim eşitsiz, personel azdı.
Elbette tüm Bu çabalar kıymetli. Her önlemin belirli bir etkisi var. Ama hiçbiri kesin “çözüm” değil. Çünkü sorun, bir okulun duvarı değil; çocukların içinde büyüdüğü toplumsal ve kültürel zemin.
Ve evet Amerika bu yolun sonuna gelen ülkelerden. Verileri şöyle özetleyebiliriz:
Columbine’dan bu yana 300’ü aşkın okul saldırısı gerçekleşti.
300.000’den fazla öğrenci hayatlarında en az bir okul saldırısıyla karşılaştı.
Virginia Tech (32 ölü), Sandy Hook (26 ölü, 20’si çocuk), Parkland (17 ölü), Uvalde (21 ölü) — bunlar büyük saldırılar. Ama artık küçük saldırılar haber bile olmuyor.
Akademisyen Selçuk Şirin’in tespiti: “Amerika’da çift haneli ölüm olmayan okul saldırıları artık haber olmaz.”
Bu bir abartı değil. 2023’te Amerika’da yaklaşık 350 okul saldırısı oldu ve bunların çoğu birkaç satırlık haber olarak geçişirildi.
Kanıksama, bu sürecin sanırım en tehlikeli yanı. Çünkü kanıksama, önleme isteğini öldürüyor. “Bu böyle, yapacak bir şey yok!” düşüncesi yerleşiyor.
İşta tam da bu bugün Türkiye’nin kaçınması gereken şey. Türkiye’nin Amerika’ya baktığında görmesi gereken şey şu: Bu yolun sonu belli ve hiç güzel değil.
Columbine, 1999’da bir istisnaydı. Bugün, Amerika’da bir okul saldırısı “olağan bir risk” olarak kabul görüyor. Okul marketlerinde kurşun geçirmez yelekler satılıyor. Çocuklar aktif nişancı tatbikatlarında masaların altına girmeyi öğreniyor. Ebeveynler sabah okula bırakan çocuklarının eve dönüp dönmeyeceğini merak ediyor.
Türkiye henüz bu noktada değil bittabi. Kahramanmaraş ve Şanlıurfa, bu saldırıların Türkiye topraklarına yerleştiğinin işaretleri ama şükür ki henüz rutinleşmedi. Ancak bu durum bir avantaj değil, bir uyarı.
Çünkü Amerika da 1999’da “Bu henüz başlangıç, önleyebiliriz!” diyebilirdi. Demedi. Ya da dedi ama yeterince ciddiye almadı. Silah lobisi, siyasi çıkarlar, “acının siyaseti olmaz” refleksi ve sistemik bir yanıt üretme beceriksizliği bir araya geldi.
Bugün ABD’de bir yılda yüzlerce okul saldırısı oluyor.
Türkiye’nin önünde iki yol var: Ya bu sürecin başından itibaren sistematik, bütünlüklü ve cesur bir politika üretir ya da kısa süre sonra aynı noktaya gelip, “Nasıl bu hale geldik?” diye sorar.
Yazı çok uzadı ama önemli. Bilinmeli ki, bu saldırılar bireysel sapkınlık değil. Kaçırılmış sinyallerin, işlevsiz sistemlerin, denetlenmemiş ideolojilerin, yalnız bırakılmış çocukların ve sorumluluktan kaçan kurumların bileşik ürünü.
Amerika’dan öğrenilecek en önemli ders şu: Bu sinyalleri görmek için beklemek yeterli değil. Görmek için bir sistem kurmak gerekiyor ve korkarım ki Türkiye’de bunu görebilecek siyasi iktidar da, hassas toplum da yok maalesef!
Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
