Dêrsim’de iki vali: Kenan Güven ve Tuncay Sonel ideolojisi

• ‘Aslında üzerinde düşünmemiz gereken hem psikolojik olarak hem sosyolojik olarak hem de bunca yıldır bu topraklarda yürütülen milliyetçi, militarist, toplumumuzu yok sayan, kadını düşürmeye çalışan, genci uyuşturucuya sevk eden bu politikalara karşı toplumumuzun bir bütün olarak uyanık olması lazım’
• ‘Demokrasinin olmadığı yerde kadın nesnedir, özne değildir. Nesneleştirdiğin yerde tecavüzü de hak görür, suya da atar, toprağa da gömer, kafasına da sıkar. Onun için bizim mücadele ettiğimiz şey tam da o üçüncü yol dediğimiz demokratik ulus anlayışının kendisi’

Şirin Bayık

Gülistan Doku cinayetine ilişkin ortaya çıkan mülki amir ve kolluk kuvvetlerinin oluşturduğu örtbas ağı, beraberinde birçok şüphe ve iddiayı da getirdi. 6 yıllık örtbasın söz konusu olduğu dosyada dönemin Tunceli Valisi Tuncay Sonel’in oğlu Mustafa Türkay Sonel Gülistan Doku’yu ‘kasten öldürme’ suçlamasıyla tutuklandı. Dosyada adı geçen ve aralarında polis memurlarının da olduğu on kişi tutuklandı. 3 kişi adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı. Öte yandan dönemin valisi Tuncay Sonel de gözaltına alındı. Soruşturmanın ise belge ve bilgiler sonucunda genişlemesi olası görünüyor.

5 Ocak 2020’den bu yana ‘Gülistan Doku nerede?’ sorularının yanıtsız kaldığı ülke ikliminde onlarca kadın benzer şekilde kaybettirildi. Kimine intihar süsü verildi, kimi cinayetler ise cezasız kaldı. Türkiye ve Kürdistan’da benzer vakaların arkasında olan -kamuoyu ve aile nezdinde şüpheli- kişilerin ortak özelliği, devletin koruyan elinin onların sırtlarında olmasıdır. Gülistan Doku dosyasında da ortaya çıkan failler devletin tüm imkanları ile 6 yıl boyunca bu cinayeti örtbas etti. Peki ne oldu da bu el ortadan kalktı? Gülistan Doku özelinde Dêrsim ve Kürdistan’da devam ettirilen özel savaş stratejilerini; politik ve ideolojik tarihsel arka planını DEM Parti Halklar ve İnançlar Komisyonu Eşsözcüsü Yüksel Mutlu ile konuştuk.

Dêrsim Tertelesi’nden Gülistan Doku cinayetine devletin Dêrsim inşası

Yüksel Mutlu, 6 yıllık örtbas ile karşılaşılan tabloyu şöyle değerlendirdi:

“Bu sıradan bir cinayet değil. Bu çok sıra dışı bir şey. Bu meselenin içinde bu kentte nelerin olup bittiğine dair bir işaret veriyor bize. Bu sadece bir Gülistan Doku üzerinden değerlendirilecek bir mesele değil. Buzdağının sadece görünen yüzü. Biz daha önce de defalarca söyledik. Dêrsim ve Kürdistan’ın birçok ilinde buna benzer içinde güvenlik güçlerinin olduğu, bürokrasinin olduğu, mülki amirlerin olduğu bir fuhuş dejenerasyon çetesi var ve bu özel savaş politikası şeklinde bu coğrafyada işletiliyor. Dêrsim de bunun laboratuvarı. Bir laboratuvar gibi çalışıyor devlet burada. Bunu çok açık söyleyelim. 37-38’i yaşadı bu kent. Şimdi bu yaşattıkları şey 37-38’den daha derin, daha ağır bir travma. Kızlarımız buralarda düşürülüyor, buralarda katlediliyor, tecavüz ediliyor. Bu vahşete dahil olan da devletin görevlileri, en devletin en üst mülkiye amiri, içinde her tür buna eşlik eden yerel iş birlikçileri var ve biz buna dair önlem almazsak, mücadele etmezsek bu süreç derinleşerek devam edecek.”

Benzer olayların yaşandığına dikkat çeken Yüksel Mutlu, “Bakın iki kent üzerinde son iki güncel olay üzerinden değerlendirelim. Biri Dêrsim, biri Van. Biri Rojin Kabaiş, biri Gülistan Doku. İpek Er’den tutalım, tacize tecavüze uğrayan birçok kız çocuğu var. Bunların araştırılması lazım. Mesela Batmanlı olan Kızmaz ailesinin çocuğu. Bunların hepsi bu cinayetlerin tümünün birbiriyle bir politik saldırı olduğunu, bu saldırıyı bir topumu düşürmek üzerinden değerlendirdiklerini görmeliyiz. Bu bir özel savaş politikası. Mesela Dêrsim’de üniversite aracılığıyla bunu yapıyorlar. Üniversite bunu arıcılık ediyor. Mesela bu tutuklananların bir kısmı üniversitelerde. Ve nasıl bir vahşet ki düşünün bir valinin oğlu genç bir kızın başına sıkarak onu öldürüyor tecavüz ettikten sonra. Bütün bunlar aslında üzerinde düşünmemiz gereken hem psikolojik olarak hem sosyolojik olarak hem de bunca yıldır bu topraklarda yürütülen milliyetçi, militarist, toplumumuzu yok sayan, kadını düşürmeye çalışan, genci uyuşturucuya sevk eden bu politikalara karşı toplumumuzun bir bütün olarak uyanık olması lazım. Örgütlerimizin buna karşı uyanık olması lazım ve mücadele etmesi lazım. Ve bunun peşini bırakmamak lazım” dedi.

‘Bu davanın ucu İçişlerine Bakanlığı’na da değmeli’

Gülistan Doku dosyasında söz konusu isimlerin cezalandırılmasıyla bitmeyecek bir sistemin inşa edildiğine işaret eden Yüksel Mutlu, “Bunun kökünün kazınması lazım. Sadece Gülistan Doku olayının aydınlatılması yetmiyor. Gülistan Doku gibi bir sürü faili meçhul kızlarımıza dönük bu istismar vakalarının son bulması için bizim çok güçlü ve çok köklü bir mücadele yürütmemiz gerekiyor. Mesela bunun ucu İçişleri Bakanlığı’na değmeli. Bunun ucu bu iktidara değmeli yani. Mesela bunca yıl, 6 yıl bu memlekete yaprak kıpırdarsa devletin haberinin olduğu istihbaratının bu kadar derin olduğu bir coğrafyada 6 yıldır bulunamayan bir kız çocuğu. Yani bu çok bilinçli bir politika ve valinin bunu nasıl yaptığı tek tek açığa çıkıyor. Benzer katliamlar var” şeklinde konuştu.

Genç kadınları içine çeken bir girdap

Bu katliama karşı herkesin ortak ses çıkarması gerektiğini dile getiren Yüksel Mutlu, “Dêrsim halkının buna itirazını yükseltmesi lazım. Yani Kürdistan’da yaşayan bütün ailelerin çocuklarına şunu öğretmesi lazım. ‘Hiçbir kız çocuğumuz gidip bir askerle, polisle sevgili olmamalı, arkadaş olmamalı’, nereden zarar geleceğini bilmeli. Annelerimizin, babalarımızın çocuklarına bunu öğretmesi lazım. Ben bu şehirde doğmuş, burada küçüklüğünü geçirmiş bir insanım. Buradaki en ağır küfür ‘asker’ küfrüydü. Neden biliyor musunuz? Çünkü 37-38 yaşamıştı bu kent. Biz asker gördüğümüzde, annelerimiz asker gördüğünde saklanacak yer ararlardı. Çünkü bunları yaşadı bu kent. Şimdi buna karşı da bir direniş örgütlendi. Bir mücadele var. Bizim kadınlarımız askerin eline geçmemek için kendilerini kayalıklardan aşağı attılar. Şimdi bize ne oldu ki bu kadar rahatlık var? Aslında kapitalist modernite güçlerinin bizi içine çektiği genç kadınlarımızı içine çektiği bu girdaptan bizim kurtarmamız ve mücadele etmemiz gerekiyor. Bunun için hepimize görevler düşüyor ama bu devlet demokratik bir devlet değil, demokratik bir cumhuriyet değil. Demokrasinin olmadığı yerde kadın nesnedir, özne değildir. Nesneleştirdiğin yerde tecavüzü de hak görür, suya da atar, toprağa da gömer, kafasına da sıkar. Onun için bizim mücadele ettiğimiz şey tam da o üçüncü yol dediğimiz demokratik ulus anlayışının kendisi. Kadını ötekileştirmeyen, hayatın merkezine koyan, demokratik toplumun ana unsuru olarak, ana merkezi olarak gören demokratik, ekolojik, kadın özgürlükçü paradigmaya uygun mücadelemize devam etmek” dedi.

‘Tehlikenin farkında olmalıyız’

Dêrsim’de bürokratlar eliyle fuhuş çetelerinin oluştuğuna dikkat çeken Yüksel Mutlu, “Bu şehirde bu fuhuşu, bu dejenerasyonu yerel işbirlikçilerinin teşhir edilmesi lazım. Artık buna bir son vermek gerekir. Bu toplum 37-38’de düşürülmedi. Bununla düşürülmeye çalışılıyor. Çok büyük bir tehlike söz konusu. Ve bunun farkında değil insanlar. Bunun bilinçlendirmesini, bunun mücadelesini yürütmemiz gerekiyor. Gerek partimiz, gerek kadın örgütümüz, gerek genç gençlikle bunun mücadelesini yürütmek gerekiyor. Bizim açımızdan Gülistan Doku meselesi gerçekten kanayan bir yaradır. Şimdi önemli olan faillerin gerçek anlamda ceza almasıdır. Yoksa birkaç ay önce birkaç ay sonra serbest bırakılmaları falan meselesi değildir. Yani toplumun gazını aldıktan sonra yapılacak bir iş değil. Gerçekten cezalandırılmaları gerekiyor ki örnek teşkil etsin” dedi.

Dêrsim ve Kürdistan’da bir korku cumhuriyeti hedeflendiğini söyleyen Yüksel Mutlu, Dêrsim’in tarihsel arka planına dikkat çekti ve “Askerden korkan, devletten korkan, içine sinmiş bir toplum yaratmak istediler. Ama özgürlük arayışçıları burada bu korkuyu aştı. Bu korku bu toplumun üzerinden atması gereken bir korku” dedi.

Darbe valisinden kayyım valiye

Dêrsim için iki bürokratın atanmasıyla yaşanan iki kırılmaya da dikkat çeken Yüksel Mutlu, “1980 darbesinden sonra buraya Kenan Güven diye bir vali geldi. En büyük zararı veren 80 darbesinden sonra çocuklarımızı toplayıp İmam Hatip Okullarına, Kürt Alevi kentinde İmam Hatip Okullarına götüren, kendine bağlı bir kast oluşturan bir valiydi. Çok büyük bir tehlikeydi o burası için. İkinci büyük tehlike bu validir. Tuncay Sonel’dir. Hem kayyımdır, hem iddialar şu noktada ki verdiği ihaleler, yaptığı işler, kendine ve çevresine, yerel işbirlikçilerine rant sağlama aracılığıyla bu kente büyük bir zarar vermiştir. Bir kere kayyum olmak gasp etmektir. Halkımızın verdiği oyu halkımızın yaptığı işi gasp etmiştir. Dolayısıyla ben ikinci büyük zararı bu kente bu valinin verdiğini düşünüyorum ve buna karşı burada güçlü bir mücadele yürütülememiştir. Toplum korkmuştur bunlardan. Çünkü çok büyük bir saldırı var bu coğrafyaya. Bir ötekileştirme var. Kürtsün, Alevisin. Alevilik de başka bir inanç kimliğine de dönük bir saldırıdır aynı zamanda. Buraya mesela Sünnileştirme politikası var. Cemevini ele geçirme politikası. Bütün kurumları kendine bağlama, ve bir dincileştirme. Bizim insanların dindarlığıyla şeyimiz yok, sorunumuz yok. Maneviyattır, insanlar istediğine inansın. Ama bu topraklar bu kadar geniş ve bu kadar hoşgörülüyken buradaki insanlar buraya gelen yönetim kademesi gerek bürokrasi, gerek askeri bürokrasisi tekçilikten yanadır. İşte bizim ulus devlet dediğimiz şey de bunun kendisidir. Ulus devlet tekçidir. Ötekini kabul etmez. Burada da yapmaya çalıştıkları şey toplumu tekleştirmektir. Kendini bağlamaktır, düşürmektir. Kadını, gencini bunu basınla yapar, bunu üniversiteyle yapar, bunu ilişki kurarak yapar, iyilikle yaptığını zannedersin. Senin inanç merkezine saldırıyor ya. Kadına saldırıyor, gence saldırıyor. Burada mesela gençler arasında iddialar şu yönde ki çok ciddi çeteleşmeler var” şeklinde konuştu.

‘Dêrsim romantizmi ile Dêrsim kurtarılmaz’

Ardından çağrıda bulunan Yüksel Yüksel Mutlu, “Bütün bunlara toplumun, hepimizin, siyaset yapanların, kadının, gencinin bunu fark eden herkesin büyük bir mücadele yürütmesi gerekiyor. Biz elimizden geleni yapıyoruz, yapmaya devam edeceğiz. Elbette ki yaptıklarımız yetersizdir. Kuşkusuz ben tam olarak bunu yaptığımızı söyleyemem ama en azından bu konuda bir niyetimiz var ve bir çaba gösteriyoruz.  Buradan da çağrı yapalım bütün Dêrsim toplumuna, dışarıda Dêrsim’de yaşayanlara, diasporadakilere: Gelin kendi coğrafyanıza, toprağınıza, suyunuza, madeninize sahip çıkın. Bakın üniversitede nadir elementler bölümü açılmış. Bu coğrafyamızın, dağımızın, taşımızın delineceği yeraltı, yerüstü kaynaklarımıza, suyumuza, toprağımıza el koyacakları anlamına geliyor. Bununla mücadele etmemiz lazım. Önümüzdeki dönem en büyük tehlike doğamıza yapılan tahribattır. Kızlarımız bu hale düşürülüyor. Fuhuş batağına düşürülüyor. Doğamıza bir müdahale var. İnsanımıza müdahale var. Siyasetine müdahale var. Bunun için topyekûn bir saldırı var. İdeolojik bir saldırı bu. Herhangi bir saldırı değil. Bunu sadece yani ‘Gülistan Doku işte bir kız çocuğuydu da böyle oldu bir kötülük oldu’ olarak görmemek lazım. Bu ideolojik bir saldırıdır ve ideolojik saldırıya karşı bir ideolojik başkaldırı gerekiyor. Bizim bunu yapmamız gerekiyor. Yapmazsak işte dışarıda böyle romantizmini çizdiğimiz ‘Dêrsim Dêrsim’ dediğimiz ama buraya gelip görmediğimiz, ne olup bittiğini anlamadığımız kuru bir Dêrsim romantizmi ile bu kent kurtulmaz. Burada mücadelenin yürümesi lazım. Buraya dair duygusu olan, düşüncesi olan, emeği olan, toprağı olan küçücük bir çalısına bile kurban olduğumuz bu toprağın, Kürt Alevi bir kentinin hak inancının yürütüldüğü bir yerde bir karıncayı bile ezmeye korktuğumuz bu inanca bu müdahaleyi, insanımıza bu müdahaleyi kabul etmeyeceğiz. Onun için bütün Dêrsimlilerin bu konuda buraya dair bir çalışma yürütmesi gerekiyor” dedi.