• Ana Sayfa
  • Gizlilik politikası
  • Görüş & Analiz Gönder
  • Newsletter
Serbest Görüş
  • Haberler
    • All
    • Bilim ve Teknolji
    • Dünya
    • Ekonomi
    • Kültür - Sanat
    • Politika
    • Spor
    • Yaşam
    Bursa’nın yanı başında: Rengârenk cumbalı evleri ile sanat köyü ‘Misi’

    Bursa’nın yanı başında: Rengârenk cumbalı evleri ile sanat köyü ‘Misi’

    GTA’nın ortaya çıkış hikayesi: Kötüyü oynamak çok daha eğlenceli!

    GTA’nın ortaya çıkış hikayesi: Kötüyü oynamak çok daha eğlenceli!

    Psikolojik dram ‘Artakalan’ ile biyografik dramatik komedi ‘Ben, Rocky’ vizyonda: Varoluş yolculuğu

    Psikolojik dram ‘Artakalan’ ile biyografik dramatik komedi ‘Ben, Rocky’ vizyonda: Varoluş yolculuğu

    Pankreas kanseri tedavisinde umut veren gelişme: Günlük hapla her 12 hastadan birinde tümörler kayboldu

    Pankreas kanseri tedavisinde umut veren gelişme: Günlük hapla her 12 hastadan birinde tümörler kayboldu

    Epic Games’te haftanın ücretsiz oyunu açıklandı

    Epic Games’te haftanın ücretsiz oyunu açıklandı

    Uzmanlardan ‘akıllı gözlük’ uyarısı: Ambulans çağırmadığı halde yolda olduğunu iddia etti

    Uzmanlardan ‘akıllı gözlük’ uyarısı: Ambulans çağırmadığı halde yolda olduğunu iddia etti

    Trending Tags

  • İnsan Hakları
    Jandarma karakolunda işkence: İki kişi öldürüldü; biri karakol bahçesine gömüldü

    Jandarma karakolunda işkence: İki kişi öldürüldü; biri karakol bahçesine gömüldü

    DEM Partili Kamaç: Diyanet’in 19 dilli yayınında Kürtçe yok!

    DEM Partili Kamaç: Diyanet’in 19 dilli yayınında Kürtçe yok!

    ‘Mansur Yavaş her şart altında aday’

    Adliye binalarımız güzel ama adalet var mı?

    Batman’da sert müdahalede bulunan polisler hakkında soruşturma başlatıldı

    Batman’da sert müdahalede bulunan polisler hakkında soruşturma başlatıldı

    Esenyurtlular kayyıma tepkili: Hukuksuzluk ve adaletsizliktir

    Esenyurtlular kayyıma tepkili: Hukuksuzluk ve adaletsizliktir

    En Yakınındaki İsim Konuştu: Mansur Yavaş Esenyurt'taki Mitinge Neden Katılmadı?

    En Yakınındaki İsim Konuştu: Mansur Yavaş Esenyurt’taki Mitinge Neden Katılmadı?

    Trending Tags

  • 15 Temmuz
    Akın Öztürk: Başta Hulusi Akar olmak üzere 15-20 kişi konuşmazsa bu iş açığa çıkmaz

    Akın Öztürk: Başta Hulusi Akar olmak üzere 15-20 kişi konuşmazsa bu iş açığa çıkmaz

    Akın Öztürk: 15 Temmuz önlenirdi ama 2 buçuk saat refleks göstermediler

    Akın Öztürk: 15 Temmuz önlenirdi ama 2 buçuk saat refleks göstermediler

    ”15 Temmuz gazisi” nasıl yakalandı? Kabinden çıkmaya ikna edilmesi yaklaşık 20 dakika sürdü

    ”15 Temmuz gazisi” nasıl yakalandı? Kabinden çıkmaya ikna edilmesi yaklaşık 20 dakika sürdü

    Tel Aviv’de taciz şüphesiyle gözaltına alınan Türk görevli ”15 Temmuz gazisi” çıktı

    Tel Aviv’de taciz şüphesiyle gözaltına alınan Türk görevli ”15 Temmuz gazisi” çıktı

    Ertesi gün ne yapacaklardı? Ben Serhat Telli, 15 Temmuz günü yaşadığım olayları anlatmak istiyorum

    Ertesi gün ne yapacaklardı? Ben Serhat Telli, 15 Temmuz günü yaşadığım olayları anlatmak istiyorum

    15 Temmuz’u kimin yaptığı sonuçlarında gizli

    15 Temmuz’u kimin yaptığı sonuçlarında gizli

  • Kürt Meselesi
    Bakırhan Mersin’de işçilerle bir araya geldi: Emekçinin hakkını Meclis’te de savunacağız

    Bakırhan Mersin’de işçilerle bir araya geldi: Emekçinin hakkını Meclis’te de savunacağız

    Dokuz Eylül’de 13 öğrenciye verilen uzaklaştırma cezasına tepki

    Dokuz Eylül’de 13 öğrenciye verilen uzaklaştırma cezasına tepki

    Kız çocukları içeride de karanlıkta

    Kız çocukları içeride de karanlıkta

    Yeni Parti’nin süreç tutumu: Sözde evet pratikte hayır

    Yeni Parti’nin süreç tutumu: Sözde evet pratikte hayır

    Fon vurgunu soruşturması: Serdar Altınbaş Çekya’da yakalandı

    Fon vurgunu soruşturması: Serdar Altınbaş Çekya’da yakalandı

    Amed Surları’nda restorasyon niye durduruldu?

    Amed Surları’nda restorasyon niye durduruldu?

    Trending Tags

  • Görüş & Analiz
    Sonuna kadar gidecekler ama soygunu örtmek için!

    Sonuna kadar gidecekler ama soygunu örtmek için!

    Ballon d’Or’un favorisiydi, şimdi ıslıklanıyor: Vinicius’a ne oldu?

    Ballon d’Or’un favorisiydi, şimdi ıslıklanıyor: Vinicius’a ne oldu?

    Prof. Dr. Mehmet Ateş’in Kilitsiz Zindan’ı…

    Prof. Dr. Mehmet Ateş’in Kilitsiz Zindan’ı…

    Gazelle: Sürgünün görünmeyen hapishanesi

    Gazelle: Sürgünün görünmeyen hapishanesi

    Messi’nin son dansı: Arjantin’e gözyaşlarıyla veda etti

    Messi’nin son dansı: Arjantin’e gözyaşlarıyla veda etti

    Türkiye’nin sorunu Montella’dan çok daha büyük

    Türkiye’nin sorunu Montella’dan çok daha büyük

No Result
View All Result
  • Haberler
    • All
    • Bilim ve Teknolji
    • Dünya
    • Ekonomi
    • Kültür - Sanat
    • Politika
    • Spor
    • Yaşam
    Bursa’nın yanı başında: Rengârenk cumbalı evleri ile sanat köyü ‘Misi’

    Bursa’nın yanı başında: Rengârenk cumbalı evleri ile sanat köyü ‘Misi’

    GTA’nın ortaya çıkış hikayesi: Kötüyü oynamak çok daha eğlenceli!

    GTA’nın ortaya çıkış hikayesi: Kötüyü oynamak çok daha eğlenceli!

    Psikolojik dram ‘Artakalan’ ile biyografik dramatik komedi ‘Ben, Rocky’ vizyonda: Varoluş yolculuğu

    Psikolojik dram ‘Artakalan’ ile biyografik dramatik komedi ‘Ben, Rocky’ vizyonda: Varoluş yolculuğu

    Pankreas kanseri tedavisinde umut veren gelişme: Günlük hapla her 12 hastadan birinde tümörler kayboldu

    Pankreas kanseri tedavisinde umut veren gelişme: Günlük hapla her 12 hastadan birinde tümörler kayboldu

    Epic Games’te haftanın ücretsiz oyunu açıklandı

    Epic Games’te haftanın ücretsiz oyunu açıklandı

    Uzmanlardan ‘akıllı gözlük’ uyarısı: Ambulans çağırmadığı halde yolda olduğunu iddia etti

    Uzmanlardan ‘akıllı gözlük’ uyarısı: Ambulans çağırmadığı halde yolda olduğunu iddia etti

    Trending Tags

  • İnsan Hakları
    Jandarma karakolunda işkence: İki kişi öldürüldü; biri karakol bahçesine gömüldü

    Jandarma karakolunda işkence: İki kişi öldürüldü; biri karakol bahçesine gömüldü

    DEM Partili Kamaç: Diyanet’in 19 dilli yayınında Kürtçe yok!

    DEM Partili Kamaç: Diyanet’in 19 dilli yayınında Kürtçe yok!

    ‘Mansur Yavaş her şart altında aday’

    Adliye binalarımız güzel ama adalet var mı?

    Batman’da sert müdahalede bulunan polisler hakkında soruşturma başlatıldı

    Batman’da sert müdahalede bulunan polisler hakkında soruşturma başlatıldı

    Esenyurtlular kayyıma tepkili: Hukuksuzluk ve adaletsizliktir

    Esenyurtlular kayyıma tepkili: Hukuksuzluk ve adaletsizliktir

    En Yakınındaki İsim Konuştu: Mansur Yavaş Esenyurt'taki Mitinge Neden Katılmadı?

    En Yakınındaki İsim Konuştu: Mansur Yavaş Esenyurt’taki Mitinge Neden Katılmadı?

    Trending Tags

  • 15 Temmuz
    Akın Öztürk: Başta Hulusi Akar olmak üzere 15-20 kişi konuşmazsa bu iş açığa çıkmaz

    Akın Öztürk: Başta Hulusi Akar olmak üzere 15-20 kişi konuşmazsa bu iş açığa çıkmaz

    Akın Öztürk: 15 Temmuz önlenirdi ama 2 buçuk saat refleks göstermediler

    Akın Öztürk: 15 Temmuz önlenirdi ama 2 buçuk saat refleks göstermediler

    ”15 Temmuz gazisi” nasıl yakalandı? Kabinden çıkmaya ikna edilmesi yaklaşık 20 dakika sürdü

    ”15 Temmuz gazisi” nasıl yakalandı? Kabinden çıkmaya ikna edilmesi yaklaşık 20 dakika sürdü

    Tel Aviv’de taciz şüphesiyle gözaltına alınan Türk görevli ”15 Temmuz gazisi” çıktı

    Tel Aviv’de taciz şüphesiyle gözaltına alınan Türk görevli ”15 Temmuz gazisi” çıktı

    Ertesi gün ne yapacaklardı? Ben Serhat Telli, 15 Temmuz günü yaşadığım olayları anlatmak istiyorum

    Ertesi gün ne yapacaklardı? Ben Serhat Telli, 15 Temmuz günü yaşadığım olayları anlatmak istiyorum

    15 Temmuz’u kimin yaptığı sonuçlarında gizli

    15 Temmuz’u kimin yaptığı sonuçlarında gizli

  • Kürt Meselesi
    Bakırhan Mersin’de işçilerle bir araya geldi: Emekçinin hakkını Meclis’te de savunacağız

    Bakırhan Mersin’de işçilerle bir araya geldi: Emekçinin hakkını Meclis’te de savunacağız

    Dokuz Eylül’de 13 öğrenciye verilen uzaklaştırma cezasına tepki

    Dokuz Eylül’de 13 öğrenciye verilen uzaklaştırma cezasına tepki

    Kız çocukları içeride de karanlıkta

    Kız çocukları içeride de karanlıkta

    Yeni Parti’nin süreç tutumu: Sözde evet pratikte hayır

    Yeni Parti’nin süreç tutumu: Sözde evet pratikte hayır

    Fon vurgunu soruşturması: Serdar Altınbaş Çekya’da yakalandı

    Fon vurgunu soruşturması: Serdar Altınbaş Çekya’da yakalandı

    Amed Surları’nda restorasyon niye durduruldu?

    Amed Surları’nda restorasyon niye durduruldu?

    Trending Tags

  • Görüş & Analiz
    Sonuna kadar gidecekler ama soygunu örtmek için!

    Sonuna kadar gidecekler ama soygunu örtmek için!

    Ballon d’Or’un favorisiydi, şimdi ıslıklanıyor: Vinicius’a ne oldu?

    Ballon d’Or’un favorisiydi, şimdi ıslıklanıyor: Vinicius’a ne oldu?

    Prof. Dr. Mehmet Ateş’in Kilitsiz Zindan’ı…

    Prof. Dr. Mehmet Ateş’in Kilitsiz Zindan’ı…

    Gazelle: Sürgünün görünmeyen hapishanesi

    Gazelle: Sürgünün görünmeyen hapishanesi

    Messi’nin son dansı: Arjantin’e gözyaşlarıyla veda etti

    Messi’nin son dansı: Arjantin’e gözyaşlarıyla veda etti

    Türkiye’nin sorunu Montella’dan çok daha büyük

    Türkiye’nin sorunu Montella’dan çok daha büyük

No Result
View All Result
Serbest Görüş
No Result
View All Result
Home Görüş & Analiz

Usulde daralma: Fıkhı helal-haram ikiliğine indirgemek

SG by SG
14 Mart 2026
in Görüş & Analiz
0
Usulde daralma: Fıkhı helal-haram ikiliğine indirgemek


AHMET KURUCAN | YORUM

Son zamanlarda özellikle Avrupa’dan bankalar, bahis şirketleri, banka kredileri ile iş yapan büyük firmaların yazılım alanlarında çalışmanın helal veya haram olup olmadığına dair yoğun sorular almaya başladım. Bazıları başkalarından aldıkları cevapları da yazıyorlar. O cevapların toplamına baktığımda gördüğüm şu oldu; mesele “caizdir–caiz değildir” veya “helaldir-haramdır” cetveline yerleştirilmiş.

Ben bu ve bundan sonraki yazıda işte bu zihniyet üzerinde durmak istiyorum. Fıkhı helal ve haram çizgisine indirgemenin fıkıh usulünde bir daralma meydana getirdiğini görüyor ve bunun günümüz sorunlarını çözmede kendi bindiğimiz dalı kesmek olarak değerlendiriyorum. Çünkü bu yaklaşımın fıkhın tarihi derinliği ve usûlî zenginliği ile örtüşmediği kanaatini besliyorum.

Fıkıh, özellikle uzmanlarının bildiği gibi hüküm cümlesinden ibaret değildir. Hüküm, sürecin son halkasıdır. Ondan önce vakıanın tasviri, illetin tespiti, makasıdın gözetilmesi, maslahat–mefsedet dengesinin kurulması, örfün ve bağlamın değerlendirilmesi gelir. Bu halkalar atlandığında geriye sadece sonuç kalır. Sonuç doğru olsa bile süreç eksikse, ortaya çıkan fıkhî tasavvur yukarıda dediğim helal ve haram çizgisine indirgenmiş olur ve bu usulde daralmayı netice verir.

Şunu unutmayalım; bugün karşılaştığımız meselelerin çoğu klasik dönem vakıalarından yapısal olarak farklıdır. Modern üretim ilişkileri, küresel ekonomi, kurumsal organizasyon yapıları, azınlık hayatı, meslekî uzmanlaşma gibi unsurlar, hükmün zeminini belirleyen yeni gerçekliklerdir.

Tarım toplumu şartlarında yaşamıyoruz. Bu gerçeklikler dikkate alınmadan verilen hüküm, Kur’an ayeti, Hz. Peygamber (sas) beyanı veya ulema içtihadlarında yer alan metinlerin lafzi anlamları itibariyle tutarlı olabilir; fakat ya vakıa? Ya yukarıda yazdığımız küresel, ekonomik, kültürel gerçeklikler? Onların hükümde hiç mi etkisi olmayacak?

Bunu derken helal–haram ya da caizdir-caiz değildir dilini kullanmayalım demiyorum. O dil fıkıh söz konusu olduğunda elbette vazgeçilmezdir. Fıkhın normatif boyutu olmadan dinin maksatları hayata dökülemez. Söylemeye çalıştığım şey bu dil, tek başına yeterli değildir. Çünkü hayat sadece iki kategoriden ibaret değildir. Mübah alan, şüpheli alan, maslahat gerektiren alan, temsil boyutu taşıyan alan, kamu düzeniyle ilişkili alan gibi birçok katman vardır. Bu katmanlar dikkate alınmadan yapılan tasnif, meseleyi daraltır.

Başa döneyim. Bankada yazılım alanında çalışmak mesela. Bana göre burada fail kavramının yeniden düşünmek zorundayız. Çünkü klasik metinlerde “harama yardım” başlığı altında zikredilen fiiller, çoğu zaman doğrudan üretim ve bilfiil iştirak çerçevesindedir. Oysa bugün üretim zinciri karmaşık bir yapıya sahiptir. O bankada teknik bir pozisyonda çalışan kişi ile doğrudan üretim yapan kişi aynı kategoride midir? Bu soruyu sormadan “Yardım eden de aynı hükme tabiidir.” demek, illet tahkiki yapılmadan kıyas-ı içtihadî yapmak anlamına gelmez mi?

Bununla birlikte, takva ile fetva ayrımını da korumamız gerekir. Takva bireysel hassasiyet alanıdır; fetva ise yerine göre bireysel veya toplumsal hükümdür. Burada takvayı fetva gibi sunmak, normatif alanı daraltır ve insanları ya aşırı yük altına sokar ya da gizli bir gevşemeye iter. Fetva ise makul çoğunluğun taşıyabileceği çerçeveyi belirler. Bu ikisi arasındaki mesafe kaybolduğunda, dinî hayat ya katılaşır ya kırılganlaşır.

Fıkhın güçlü kalmasının ana sebeplerinden birisi hayatla birlikte yürüyebilmesidir. Usûl geleneğimizde “tahkîku’l-menât”, “tenkîhu’l-menât” ve “ta‘lîlu’l-ahkâm” gibi kavramlar boşuna geliştirilmemiştir. Bu kavramlar, hükmün metinden hayata geçiş sürecini düzenler. Eğer biz bu ara halkaları ihmal edersek, fıkıh sadece metin nakline dönüşür.

Asıl mesele hükmü gevşetmek değildir. Asıl mesele hükmü derinleştirmektir. Derinlik, bağlamı hesaba katmakla oluşur. Vakıa doğru anlaşılmadan verilen hüküm, doğru sonuç üretse bile metodolojik olarak eksik kalır. Bu eksiklik zamanla fıkhın hayatla irtibatını zayıflatır.

Onun için diyorum ki bugün karşı karşıya olduğumuz en büyük risk, fıkhı iki kelimelik sonuçlara indirgemektir. Oysa fıkıh bir hikmet disiplinidir. Hikmet ise parçaları bir arada görmeyi gerektirir. Parçayı bütünden kopardığımızda, hüküm keskinleşir ama hakikat daralır.

Devam edeceğim…

Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***

Tags: İslam fıkhı
ShareTweet
Previous Post

Yapay zeka destekli oyuncaklar çocukların duygularını yanlış yorumlayabiliyor

Next Post

Yaşlılık kapıyı erken çalıyor: 30’lu yaşlarda ‘gizli’ kırılganlık tehlikesi

Related Posts

Sonuna kadar gidecekler ama soygunu örtmek için!
Görüş & Analiz

Sonuna kadar gidecekler ama soygunu örtmek için!

10 Ekim 2026
Ballon d’Or’un favorisiydi, şimdi ıslıklanıyor: Vinicius’a ne oldu?
Görüş & Analiz

Ballon d’Or’un favorisiydi, şimdi ıslıklanıyor: Vinicius’a ne oldu?

9 Ekim 2026
Prof. Dr. Mehmet Ateş’in Kilitsiz Zindan’ı…
Görüş & Analiz

Prof. Dr. Mehmet Ateş’in Kilitsiz Zindan’ı…

8 Ekim 2026
Gazelle: Sürgünün görünmeyen hapishanesi
Görüş & Analiz

Gazelle: Sürgünün görünmeyen hapishanesi

8 Ekim 2026
Messi’nin son dansı: Arjantin’e gözyaşlarıyla veda etti
Görüş & Analiz

Messi’nin son dansı: Arjantin’e gözyaşlarıyla veda etti

7 Ekim 2026
Türkiye’nin sorunu Montella’dan çok daha büyük
Görüş & Analiz

Türkiye’nin sorunu Montella’dan çok daha büyük

6 Ekim 2026
Next Post
Yaşlılık kapıyı erken çalıyor: 30’lu yaşlarda ‘gizli’ kırılganlık tehlikesi

Yaşlılık kapıyı erken çalıyor: 30'lu yaşlarda 'gizli' kırılganlık tehlikesi

  • Ana Sayfa
  • Gizlilik politikası
  • Görüş & Analiz Gönder
  • Newsletter

No Result
View All Result
  • Ana Sayfa
  • Gizlilik politikası
  • Görüş & Analiz Gönder
  • Newsletter