Hükümetin ‘akaryakıt’ planı: ‘Eşel mobil’ sisteminin de limiti olacak

ABD ve İsrail’in İran’ı vurması petrol fiyatlarını yükseltti. Doğal olarak benzin, motorin ve LPG’de de fiyat artışları yaşandı. Bu gece yarısı beklenen zammın gelmesi halinde İstanbul, Ankara ve İzmir başta olmak üzere çok sayıda ilde mazotun litresinin 70 TL’yi geçmesi bekleniyor.

Ancak NTV’nin haberine göre iktidar ‘eşel mobil sisteminin yeniden devreye almayı’ planlıyor. Bu sisteme geçilmesi, zamların vatandaşa yansıtılmadan ÖTV’den karşılınması anlamına geliyor. Bu sistemin de bir limiti var. Benzin 73,22 lira, motorin 75,48 lira, LPG ise 41,67 liraya ulaşana kadar zam yapılmayacak. Ancak benzin ve motorin belirlenen limitleri aştığı anda zamlar yağmur gibi yağacak.

Bugün devreye girmesi beklenen 6,69 liralık motorin zammı eşel mobil sisteminin devreye alınacağı beklentisiyle ertelendi. Benzinde 14,8277 lira, motorinde 13,9006 lira, LPG (Propan) 11,3830 lira ÖTV bulunuyor. Bu ürünlerden ayrıca yüzde 20 de KDV alınıyor. Yani motorinden alınan toplam vergi oranı yüzde 40’ya yakın. Benzinde ise bu oran yaklaşık yüzde 41.

Eşel mobil sistemine geçilmesi durumunda bu tutarlar kadar akaryakıta gelecek zam devlet tarafından karşılanmış olacak. Başka bir deyişle zam tutarı kadar Özel Tüketim Vergisi’nden vazgeçilecek. ÖTV tavanına erişildiğinde ise mecburi olarak zamlar akaryakıt pompa fiyatlarına yansıyacak.

Benzindeki ÖTV 14,8 lira. Bu tutara kadar gelen zamlar ÖTV’den karşılanacak ve vatandaşlara yansıtılmayacak. Ancak diyelim ki ardı ardına 3 zam geldi ve benzin 1 hafta-10 günde 61 liradan 80 liraya çıktı. Bu durumda zammın 14,8 lirası ÖTV’den karşılanacak, kalan kısmı (5,2 TL) ise vatandaşa yansıyacak.

Eşel mobil sistemi nedir?

Türkiye’deki akaryakıt özelindeki eşel mobil sistemi, pompa fiyatlarındaki artışı engellemek için geliştirilmiş bir “vergi feragati” mekanizmasıydı. Petrol fiyatları veya döviz kuru yükseldiğinde, normal şartlarda pompa fiyatına yansıyacak olan zam miktarı kadar Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarı düşürülürdü. Vergi miktarı aşağı çekilerek, maliyet artışının tüketiciye yansıması engellenir ve pompa fiyatının sabit kalması sağlanırdı. Bu sistemde devlet, enflasyonu dizginlemek adına kendi vergi gelirinden vazgeçerek bir nevi dolaylı sübvansiyon uygulardı.

Türkiye, akaryakıtta eşel mobil sistemini kademeli olarak sonlandırdı ancak tam kopuş 2021 yılının sonu ve 2022 yılının başı itibarıyla gerçekleşti. Küresel enerji maliyetlerinin ve döviz kurunun aşırı yükselmesiyle birlikte, fiyattaki artış miktarı toplam ÖTV miktarını aştı. Yani ÖTV sıfırlansa bile maliyet artışını karşılayamaz hale geldi. Hazine üzerindeki vergi kaybı yükünün sürdürülemez boyutlara ulaşması (milyarlarca TL) ve bütçe disiplini ihtiyacı nedeniyle sistemden vazgeçilerek fiyatlar tamamen serbest piyasa ve güncel vergi oranlarına bırakıldı. 

Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***