‘Eşel mobil’ geri döndü: Ünlü ekonomistler kararı nasıl yorumladı?

Petrol fiyatlarında, ABD ve İsrail’in İran ile olan çatışmalarıyla yükseliş sürüyor. Hafta başından bu yana yüzde 16’ya yakın yükselen petrol fiyatlarının, yurt içinde akaryakıt fiyatlarında yüksek artışa neden olmasına engellemeye yönelik; ÖTV üzerinden fiyat dalgalanmalarını ayarlama imkânı sağlayan “eşel mobil” sistemi yeniden getirildi.

Enflasyon ve vergi gelirleri arasında seçim sunan sistemin gelmesini ekonomistler yorumladı.

“Yaklaşan tehlike büyük”

Prof. Dr. Binhan Elif Yılmaz, Resmi Gazete’de yayımlanan kararı alıntılayarak, “TCMB’nin enflasyon raporunda petrol fiyatlarında düşüş (2026’da ort. 60,9 $) varsayımı yer alıyor. Ama yaklaşan tehlike büyük. Sadece 2-3 Mart tarihleri arasında Brent petrol yüzde 7,5 artışla 84 $ seviyesini test etti. Para politikasının tek başına akaryakıt zammı gibi arz şoklarına yanıt vermesi güç. Maliye politikası devreye girip, akaryakıttaki yüksek ÖTV yükü hafifletilir. Eşel Mobil Sisteminin zamanı geldi” şeklinde değerlendirdi.

“Gayet isabetli bir karar”

Prof. Dr. Ali Hakan Kara, enflasyon verilerinin açıklandığı ve savaş ortamının tüm hızıyla sürdüğü 3 Mart’ta yaptığı “Akaryakıt fiyatındaki artış ilk gıda fiyatlarını vurur. Petrolde sert fakat geçici artışların yurtiçi akaryakıt fiyatlarına yansımasını sınırlamak için geçici vergi ayarlamaları yapmak, tam da bu dönemler için üretilmiş bir mekanizmadır. Kısa sürede devreye alınması faydalı olur” paylaşımını da hatırlatarak şunları söyledi:

“Petrol fiyatı ve kurdaki artışın akaryakıt fiyatlarına etkisini %75 oranında sınırlayan düzenleme devreye girdi. Gayet isabetli bir karar.”

“Ekonomi, bu tür ödünleşmelerle doludur”

Mahfi Eğilmez, sistemin yeniden devreye alınmasını şu şekilde yorumladı:

“Petrol varil fiyatı 85 dolara dayandı. OVP’deki 2026 tahmininin 20 dolar üzerindeyiz. Bu yıl böyle giderse cari açık 5 milyar dolar artacak. ÖTV’den indirim yapılması enflasyona 2 puanlık etkiyi düşürecek ama bütçe açığını artıracak. Ekonomi, bu tür ödünleşmelerle doludur.”

‘Eşel mobil’ nedir?

Eşel mobil sisteminde, fiyat yükselişlerinin bir kısmı akaryakıt fiyatlarındaki vergiden karşılanıyor. 2 Mart’ın baz alındığı sistemde, petrol ürünlerinin fiyatı yükselirse fiyat artışının en fazla %75’i kadar bu ürünlerin ÖTV’si düşürülecek.

Buna göre yapılabilecek en yüksek ÖTV indirimleri şu şekilde oluyor:

• Benzin: litre başına 14,8277 TL,
• Motorin: litre başına 13,9006 TL,
• LPG: kilogram başına 11,3830 TL.

Fiyat düşüşlerinde de düşüşün en fazla %75’i kadar ÖTV’nin hacmi artırılacak. ÖTV’de yapılacak artış 2 Mart’ta geçerli olan ÖTV tutarını aşamayacak.